Ηταν μια ξεχωριστή στιγμή, μια στιγμή βαθιά συγκινητική αλλά και εξαιρετικά σημαντική: Την περασμένη Τρίτη το απόγευμα, στο σπίτι της στα Ιλίσια, η Ξένια Καλογεροπούλου έβαλε την υπογραφή της ώστε να ξεκινήσουν οι διαδικασίες για να γίνει πραγματικότητα το ίδρυμα που θα φέρει το όνομά της.
Με έδρα το ακίνητο που στεγάζει το θέατρο «Πόρτα», στη Λεωφόρο Μεσογείων 59, το Ιδρυμα Ξένια Καλογεροπούλου βάζει τα θεμέλια για νέους στόχους, επιδιώκοντας, παράλληλα με τη θεατρική παραγωγή για μικρούς και μεγάλους, να αποτελέσει μια σταθερή εστία πολιτισμού. Και με τον τρόπο αυτόν να διασφαλίσει τη συνέχειά του στο μέλλον και, κυρίως, να αποφύγει τον κίνδυνο το «Πόρτα» να γίνει μια μέρα… σουπερμάρκετ.
Η δημιουργία του ιδρύματος σημαίνει μια νέα, διαφορετική, νομική μορφή, η οποία και καθιστά το ακίνητο της Μεσογείων ασφαλές στο μέλλον. Το θέατρο με την επωνυμία «Ανοιχτή Πόρτα» είναι σήμερα μια Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ) και έτσι θα συνεχίσει να λειτουργεί, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Θωμά Μοσχόπουλου, ο οποίος και το ανέλαβε το 2014 – πρόταση της Ξένιας Καλογεροπούλου.
Σκοπός του ιδρύματος είναι να παραμείνει ζωντανή αυτή η εστία πολιτισμού στο διηνεκές, άμεσα συνυφασμένη με τη δουλειά που έχει γίνει ως τώρα τόσο από την ιδρύτριά του όσο και από την κοινή πορεία με τον Μοσχόπουλο. Σαν μια παρακαταθήκη, μια κιβωτός. Καθώς η διαδικασία για την ολοκλήρωση του εγχειρήματος είναι χρονοβόρα, υπολογίζεται ότι θα τεθεί επισήμως σε λειτουργία σε περίπου ένα εξάμηνο.
Στην περιουσία του ιδρύματος, πέρα από το ακίνητο, ιδιοκτησίας της Ξένιας Καλογεροπούλου, θα περάσουν τα δικαιώματα από τα βιβλία, τις μεταφράσεις, τα θεατρικά αλλά και τις ταινίες της ηθοποιού, το αρχείο του θεάτρου καθώς και οι εισπράξεις από τα εισιτήρια και τις παραγωγές της «Ανοιχτής Πόρτας», η οποία και θα διατηρηθεί ως συνεργάτης.
Αλλωστε το ιδρυμα θα μπορεί να κάνει αναθέσεις στο θέατρο. Παράλληλα, έχοντας την αποκλειστική χρήση του χώρου, θα έχει τη δυνατότητα να το μισθώνει, να το επινοικιάζει και να το χρησιμοποιεί για σκοπούς όπως αυτοί θα έχουν τεθεί από το καταστατικό του. Ανάμεσά τους θα είναι η πραγματοποίηση εκθέσεων, φεστιβάλ, μετακλήσεων, μαθημάτων συγγραφής παιδικού θεάτρου και πολλά ακόμα… Μια επένδυση στις νεότερες γενιές.
Το ίδρυμα θα είναι αυτόνομο και θα διοικείται από ένα Διοικητικό Συμβούλιο, με πρόεδρο την Ξένια Καλογεροπούλου και αντιπρόεδρο τον Θωμά Μοσχόπουλο.
1972, το ξεκίνημα
Γυρίζοντας τον χρόνο πίσω, όλα ξεκίνησαν από την επιθυμία της Ξένιας Καλογεροπούλου να αποκτήσει το θέατρο που έκανε για τα παιδιά μόνιμη στέγη. Ενα θέατρο που η ίδια ουσιαστικά σύστησε στις αρχές της δεκαετίας του ’70 (1972) στο ελληνικό κοινό, με παραστάσεις υψηλής αισθητικής και ποιότητας, παραστάσεις που διαμόρφωσαν και διαμορφώνουν τους μελλοντικούς (ενήλικους) θεατές.
Η συμβολή της στον χώρο είναι δεδομένη και ανεκτίμητη, καθώς αγκάλιασε το θέατρο για παιδιά με αγάπη και περισσή φροντίδα, προσδίδοντάς του έναν επιμορφωτικό, παράλληλα με τον ψυχαγωγικό, χαρακτήρα.
Συνεργάστηκε με ξένους δημιουργούς και καλλιτέχνες, συνομίλησε με σύγχρονα ρεύματα και μέσα από τα ταξίδια της στο εξωτερικό έδωσε στο θέατρο για παιδιά αυτονομία και μια περίοπτη θέση στον ελληνικό θεατρικό χάρτη.
Παράλληλα εκεί ξεκίνησαν και συνεχίζουν σεμινάρια επιμόρφωσης, εργαστήρια και άλλες δραστηριότητες. Πρωτοπόρος του είδους, η Καλογεροπούλου παραμένει και σήμερα εξίσου πρωτοπόρος με την πρωτοβουλία της να φτιάξει το ίδρυμα. Ωστε αυτός ο χώρος, αυτή η κοινότητα ανθρώπων όλων των ηλικιών, να συνεχίσει να μοιράζεται εμπειρίες και τη χαρά του «μαζί».
Ανάμεσα στις υπογραφές και τη συγκίνηση, το απόγευμα της Τρίτης, η Ξένια Καλογεροπούλου μοιράστηκε με «Το Βήμα» αναμνήσεις από την πλούσια διαδρομή της.
«Μου είχε αφήσει ο πατέρας μου κάποια χρήματα για να πάρω ένα διαμέρισμα. Εγώ όμως ήθελα να αγοράσω θέατρο, κι ας μου έλεγαν τότε ότι το ποσό δεν ήταν αρκετό. Μια μέρα, θυμάμαι, ένας μεσίτης ήρθε και με βρήκε για να μου πει ότι το σινεμά Οντεόν στη Μεσογείων πωλείται πολύ φθηνά.
Η ιδιοκτήτρια, μια ηλικιωμένη κυρία, ήθελε να το πουλήσει γρήγορα για να προλάβει να κάνει αγαθοεργίες. Πήγα και το είδα. Ηταν τεράστιο. Και όντως η τιμή ήταν καταπληκτική. Καταλάβαινα όμως ότι υπήρχαν διάφορα προβλήματα.
Ο δικηγόρος μου με συμβούλευσε να το αγοράσω ως μεγάλη ευκαιρία και με καθησύχασε ότι θα βρίσκαμε λύσεις για όλα. Ετσι κι έγινε. Φυσικά το ποσό που είχα δεν ήταν αρκετό, οπότε πήρα και ένα μεγάλο δάνειο.
Το επόμενο βήμα ήταν να τηλεφωνήσω στον Μίνω Βολανάκη. Το ίδιο κιόλας βράδυ πήγε στο σινεμά για να το δει από κοντά. Και έτσι ξεκινήσαμε. Ηταν βέβαια πολύ δύσκολα τα πράγματα. Πέρα από το γεγονός ότι όλο χρεωνόμουν για να αντεπεξέλθω, υπήρχαν δυσκολίες και στην ανακατασκευή. Το είχε αναλάβει ο ξάδελφός μου, ο αρχιτέκτων Μιχάλης Φωτιάδης. Θυμάμαι, πήγαινα κάθε μέρα από τα χαράματα.
Η μεγάλη μου αγωνία ήταν το ύψος της σκηνής σε σχέση με την πλατεία, με την πρώτη σειρά. Αυτός ήταν κι ένας λόγος που καθυστερήσαμε να ανοίξουμε το θέατρο – ήταν το 1984. Από τότε έγιναν διορθώσεις και ανακατασκευές, ενώ δύο φορές κάναμε ειδικές ακουστικές μελέτες. Οταν το ανέλαβε ο Θωμάς, μείωσε τη χωρητικότητα (από 420 σε 320 θέσεις) και μεγάλωσε τη σκηνή.
Με τον Θωμά γνωριστήκαμε, “ερωτευτήκαμε” και είπαμε να δουλέψουμε μαζί. Σιγά-σιγά βρήκαμε τον κοινό μας δρόμο. Η πρώτη μου επαφή μαζί του ήταν όταν κάποιοι μου μίλησαν για έναν νέο που έχει γράψει ένα έργο για παιδιά και έπρεπε να τον δω.
Ηρθε λοιπόν με τη βερμούδα του. Η αλήθεια είναι ότι το έργο δεν με ενθουσίασε, αλλά με ενθουσίασε ο Θωμάς. Διέκρινα κάτι ιδιαίτερο, ένιωσα ότι ταιριάζουμε. Καθοριστική για εμένα ήταν η στιγμή που βρεθήκαμε οι δυο μας στη Ρωσία, στην Αγία Πετρούπολη, για ένα συνέδριο.
Θυμάμαι, καθόμασταν σε ένα καφέ, πίναμε το τσάι, τη βότκα μας, όταν ξαφνικά είπα στον Θωμά “αυτό το θέατρο, μετά από εμένα, θέλω να το πάρεις εσύ” και άρχισαν να τρέχουν δάκρυα από τα μάτια του.
Το είχα πει σκεπτόμενη το “μετά θάνατον”, αλλά τελικά προτίμησα να γίνουν όλα όσο ζω. Και έτσι το θέατρο έγινε και του Θωμά. Εγινε μαζί. Η ιδέα για το ίδρυμα προϋπήρχε μέσα μου. Κάποια στιγμή άρχισε να φυτρώνει.
Ηθελα αυτό το θέατρο, στο οποίο έχουμε ζήσει τόσο πολλά, έχουμε ανοίξει διάφορους δρόμους, να μη χαθεί, να μη γίνει απλώς ένα κτίριο ή, ακόμα χειρότερα, ένα σουπερμάρκετ. Αυτό το νοιάξιμο που είχα και έχω, αυτό το νοιάξιμο που έχουμε όλοι για τη δουλειά που κάνουμε στο “Πόρτα”, δεν ήθελα να χαθεί.
Και μαζί ήθελα να διατηρηθεί η ιστορία του θεάτρου για παιδιά. Γιατί εδώ υπάρχει μια συναισθηματική αφοσίωση, που όλο και περισσότερο λείπει στις μέρες μας».
Και κάτι τελευταίο: Η Ξένια Καλογεροπούλου αυτή την εποχή γράφει την αυτοβιογραφία της και έχει στα σκαριά τη συμμετοχή της σε μια ταινία.
