Δεν είναι μόνο η εξαιρετική έκθεση «Ο Γαλαξίας μου: Μίκης Θεοδωράκης» την οποία αξίζει να επισκεφτείτε έως τις 30 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (η είσοδος είναι ελεύθερη) όπου πρωτότυπα ντοκουμέντα του αρχείου του μεγάλου δημιουργού – το οποίο σύμφωνα με την επιθυμία του συνθέτη απόκειται στη Μουσική Βιβλιοθήκη «Λίλιαν Βουδούρη» του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής» – καταδεικνύουν τον όγκο και την ποικιλομορφία της προσωπικότητας και του έργου του.
Ούτε περιορίζονται οι σχετικές πρωτοβουλίες στην περιοδεύουσα έκθεση «Ο Μίκης Θεοδωράκης στην ψηφιακή εποχή» που έχει ήδη ξεκινήσει το ταξίδι της στην Ελλάδα και στην ειδική μουσειοσκευή που θα αποσταλεί στα σχολεία για χρήση από μαθητές.
Ενα ιδιαίτερο λεύκωμα
Υπάρχει, ας πούμε, και το εξόχως καλαίσθητο και πλούσιο από άποψη περιεχομένου λεύκωμα «Μίκης Θεοδωράκης: 100 χρόνια» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα σε επιμέλεια της Βάλιας Βράκα και του Αλέξανδρου Χαρκιολάκη), ένας πολυτελής τόμος που συνοψίζει τη ζωή του αείμνηστου συνθέτη σε δέκα κεφάλαια, τα οποία παρουσιάζουν θεματικά τη διαδρομή του στην καλλιτεχνική και πολιτική του πορεία. Μέσα από σπάνια τεκμήρια – χειρόγραφα, παρτιτούρες, επιστολές, σημειώσεις, φωτογραφίες, αφίσες και προγράμματα – ξετυλίγεται ένα οδοιπορικό ζωής. Κάθε κεφάλαιο περιλαμβάνει πλούσιο φωτογραφικό υλικό και ένα χαρακτηριστικό κείμενο, υπογεγραμμένο από μια σπουδαία προσωπικότητα που συμπορεύτηκε ή συνεργάστηκε με τον Θεοδωράκη.
Υλικό από το λεύκωμα «Μίκης Θεοδωράκης: 100 χρόνια» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο που ασχολείται με τη διεθνή διάσταση του έργου του: από τα χρόνια της μαθητείας στο Παρίσι όπου πειραματίστηκε με την τονικότητα και την ατονικότητα έως την παγκόσμια καταξίωση και τις αμέτρητες διασκευές που γνώρισαν τα τραγούδια του. Οι δημιουργίες του δεν χαρακτηρίζονταν από εσωστρέφεια. Ταξίδεψαν, μεταφράστηκαν και απέκτησαν μια οικουμενική διάσταση.
Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το «Μαουτχάουζεν», σε ποίηση του Ιάκωβου Καμπανέλλη, επιζώντος του ομώνυμου στρατοπέδου συγκέντρωσης. Αυτός ο κύκλος τραγουδιών, ένας ύμνος στην ανθρώπινη δύναμη, την ελευθερία, την αξιοπρέπεια και την αντίσταση, ακούστηκε στα εβραϊκά, στα ολλανδικά (από την υπέροχη Λίσμπετ Λιστ) και στα γερμανικά.
Ο Μίκης του κινηματογράφου
Πολλά θρυλικά ονόματα του τραγουδιού ερμήνευσαν κομμάτια του – από την Εντίθ Πιαφ και την Τζόαν Μπαέζ έως τη Σίρλεϊ Μπάσεϊ, τον Χοσέ Φελισιάνο και τη Μίλβα. Η μουσική του για το σινεμά γνώρισε διεθνή απήχηση. Η ταινία «Μήνας του μέλιτος» («Luna de Miel», 1959) σε σκηνοθεσία Μάικλ Πάουελ και χορογραφία της Λουντμίλα Τσερίνα σημείωσε μεγάλη επιτυχία και το μουσικό θέμα έγινε δημοφιλές τραγούδι σε ελληνικά (πρόκειται για το γνωστό σε εμάς «Αν θυμηθείς το όνειρό μου»), ισπανικά και αγγλικά (ερμηνεύτηκε μάλιστα και από τους Beatles κατά τη διάρκεια μιας ζωντανής ραδιοφωνικής εκπομπής του BBC το 1963).
Η συνεργασία του με σπουδαίους σκηνοθέτες αποδείχτηκε πολύ γόνιμη. Η «Φαίδρα» του Ζυλ Ντασσέν, ο «Αλέξης Ζορμπάς» του Μιχάλη Κακογιάννη, άνοιξαν τον δρόμο για το «Z» (1969) του Κώστα Γαβρά. Η ταινία έλαβε πολλά βραβεία, συμπεριλαμβανομένου ενός Οσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας, του Βραβείου της Κριτικής Επιτροπής στις Κάννες και ενός BAFTA Καλύτερης Μουσικής Κινηματογράφου.
Οταν στον Θεοδωράκη επιτράπηκε τελικά να εξοριστεί στο Παρίσι, άρχισε να δουλεύει πάνω στη μουσική για την «Κατάσταση πολιορκίας» (1972) σε σκηνοθεσία πάλι του Γαβρά. Ο Μίκης συνέθεσε επίσης την πρωτότυπη μουσική για το «Serpico» (1973) του Σίντνεϊ Λιούμετ με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο, ένα σάουντρακ το οποίο περιλαμβάνει πολλά συναρπαστικά κομμάτια εμπνευσμένα από την τζαζ μουσική.
Υλικό από το λεύκωμα «Μίκης Θεοδωράκης: 100 χρόνια» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα
Οι συναυλίες
Από τον Απρίλιο του 1970 μέχρι την πτώση της δικτατορίας το 1974 έδωσε συναυλίες σε 18 χώρες σε κοινό που ξεπέρασε το 1,5 εκατομμύριο θεατές. Παρουσίασε έργα που συνέθεσε στην εξορία και στη φυλακή, όπως το «Πνευματικό εμβατήριο» σε ποίηση Αγγέλου Σικελιανού και το «Canto General» σε ποίηση του Πάμπλο Νερούδα. Στις 22 Οκτωβρίου του 1973 το περιοδικό «Time» έγραφε χαρακτηριστικά για τη συναυλία που είχε δώσει στην Ουάσιγκτον στο πλαίσιο της πρώτης αμερικανικής περιοδείας του: «Τα οκτάχορδα μπουζούκια ηχούν σε βυζαντινή έκσταση. Τα τύμπανα και οι κιθάρες χτυπούν δυνατά σε στρατιωτικούς ρυθμούς. Οι τραγουδιστές δεν μιλούν για αγάπη ή μοναξιά, αλλά για αντίσταση, φυλακή, ελευθερία, όνειρα που χάθηκαν. Αυτή είναι η μουσική του ρομαντικού επαναστάτη της Ελλάδας, Μίκη Θεοδωράκη. Στην Ελλάδα, οι μισοί δίσκοι που πουλιούνται (στα κρυφά) είναι δικοί του. Στις ΗΠΑ, τα σάουντράκ του για τις ταινίες “Ζορμπάς”, “Ζ” και “Κατάσταση πολιορκίας” είναι γνωστά σε εκατομμύρια μουσικόφιλους. Ο ίδιος ο άνθρωπος – μαρξιστής, πρώην μέλος του Ελληνικού Κοινοβουλίου, αυτοαποκαλούμενος συνθέτης του λαού – είναι μια λιγότερο γνωστή φιγούρα. Ενας από τους λόγους είναι ότι μέσα στα χρόνια έχει βρεθεί συχνά στις ελληνικές φυλακές για την παρρησία και τις ιδέες του».
Υλικό από το λεύκωμα «Μίκης Θεοδωράκης: 100 χρόνια» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέλισσα
Η ελληνική του ταυτότητα
Η διεθνής απήχηση του Θεοδωράκη δεν αναιρεί τη βαθιά ελληνική του ταυτότητα. Αντιθέτως δικαιώνει την απόφαση που πήρε τη δεκαετία του ’60 να επιστρέψει στις ρίζες του και να οικοδομήσει ένα νέο καλλιτεχνικό ύφος όπου συναντιούνται η συμφωνική μουσική και η ποίηση με τα λαϊκά τραγούδια και τη συλλογική μνήμη. Τα έργα του αγαπήθηκαν ιδιαίτερα στη Σκανδιναβία και συνδέθηκαν πολιτικά με μορφές όπως ο δολοφονημένος σουηδός πρωθυπουργός Ούλ0φ Πάλμε. Η μουσική του ακούστηκε σε αίθουσες όπερας, σε κινηματογραφικά πλατό, σε διαδηλώσεις και τελετές μνήμης, αποδεικνύοντας ότι μόνο όταν κάποιος τιμά αυθεντικά την καταγωγή του και ξέρει από πού έρχεται, τότε μόνο μπορεί να αποκτήσει αληθινά παγκόσμια ακτινοβολία.
