Οι πιο σπουδαίες αίθουσες συναυλιών στον κόσμο δεν αποτελούν απλώς χώρους ακρόασης μουσικής. Είναι ναοί ακουστικής τελειότητας, αρχιτεκτονικά αριστουργήματα και πολιτιστικά ορόσημα. Χαρακτηριστικό τέτοιο παράδειγμα θεωρείται το Musikverein της Βιέννης, και ειδικότερα η θρυλική Χρυσή Αίθουσα (Goldener Saal). Κατασκευασμένη το 1870, φιλοξενεί τη δημοφιλή ετήσια πρωτοχρονιάτικη συναυλία της φιλαρμονικής της πόλης. Η έξοχη ακουστική της οφείλεται στο ορθογώνιο σχήμα της, τα ψηλά ταβάνια, τα χρυσά διακοσμητικά στοιχεία και το ξύλινο πάτωμα που δημιουργούν έναν ζεστό, πλούσιο ήχο με εξαιρετικό συντονισμό. Κάθε νότα μοιάζει να αιωρείται, δημιουργώντας μια μαγική ατμόσφαιρα που έχει γοητεύσει γενιές μουσικών και ακροατών.
Συνδέεται μάλιστα με διάφορους τρόπους με τη χώρα μας καθώς είναι χτισμένη με την αισθητική της νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, κινήματος που εμπνέεται από την κλασική Ελλάδα, και φέρει την υπογραφή του σπουδαίου Θεόφιλου Χάνσεν, του δανού αρχιτέκτονα που μαζί με τον επίσης αρχιτέκτονα αδελφό του Χανς Κρίστιαν Χάνσεν χάρισαν στην Αθήνα μερικά από τα πιο εμβληματικά κτίριά της (όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Ζάππειο Μέγαρο και το Εθνικό Αστεροσκοπείο), ενώ η ανέγερσή της έγινε χάρη (και) στη γενναιόδωρη χορηγία του εκ Γράμμου καταγόμενου Νικόλαου Δούμπα, ενός πλούσιου επιχειρηματία που γεννήθηκε και έζησε στην πρωτεύουσα της Αυστρίας.
Εξαιρετική θεωρείται και η ακουστική του κομψότατου Concertgebouw του Αμστερνταμ, που εγκαινιάστηκε το 1888. Ο αρχιτέκτονας του κτιρίου ήταν ο Αντολφ Λέοναρντ βαν Γκεντ, ο οποίος άντλησε έμπνευση από το Gewandhaus της Λειψίας, το οποίο είχε κατασκευαστεί δύο χρόνια νωρίτερα (και καταστράφηκε το 1943). Η κύρια αίθουσα (Grote Zaal) φημίζεται για την ισορροπία και τη σαφήνεια του ήχου της και θεωρείται ιδανική για την ερμηνεία ρομαντικού ρεπερτορίου. Η νεοκλασική αρχιτεκτονική της, με τις ραφινάτες λεπτομέρειες και την αδιαμφισβήτητη καλαισθησία, συμπληρώνει την ηχητική της αριστεία. Η Royal Concertgebouw Orchestra, που εδρεύει εδώ, θεωρείται μία από τις καλύτερες ορχήστρες στον κόσμο, γεγονός που επιβεβαιώνει την εξαιρετική σχέση μεταξύ χώρου και μουσικής.
Το παράδειγμα του Βερολίνου…
Υπάρχει φυσικά και η Berliner Philharmonie στο Βερολίνο, η οποία σηματοδότησε μια ριζική αλλαγή στον σχεδιασμό των αιθουσών συναυλιών. Αξίζει να σημειωθεί πως χτίστηκε για να αντικαταστήσει την παλιά Φιλαρμονική, η οποία καταστράφηκε από βρετανικά βομβαρδιστικά στις 30 Ιανουαρίου 1944, την ενδέκατη επέτειο από την ανάληψη των καθηκόντων του Χίτλερ ως καγκελάριου. Ο Χανς Σάρουν κέρδισε τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό το 1957 με μια πρωτοποριακή ιδέα: εγκατέλειψε την κλασική ορθογώνια μορφή των ιστορικών αιθουσών και τοποθέτησε τη σκηνή κοντά στο κέντρο του χώρου, με τις κερκίδες να βρίσκονται γύρω της. Για να συντονίσει τον ήχο του χώρου, συνεργάστηκε με τον σύμβουλο ακουστικής Λόταρ Κρέμερ, ο οποίος αρχικά θεώρησε τις ιδέες του τρελές. Το αποτέλεσμα, ωστόσο, αποδείχθηκε ιδιαιτέρως επιτυχημένο. Η αίθουσα εγκαινιάστηκε στις 15 Οκτωβρίου του 1963 με τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν να διευθύνει την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν.
…και η δικαίωση του Φρανκ Γκέρι
Η επιλογή του Φρανκ Γκέρι το 1988 ως αρχιτέκτονα του Walt Disney Concert Hall προκάλεσε αρκετή δυσπιστία. Εκείνη την εποχή ήταν γνωστός για τη χρήση ακατέργαστων βιομηχανικών υλικών. Η αίθουσα πήρε το όνομά της χάρη σε δωρεά 50 εκατομμυρίων δολαρίων από τη χήρα του Γουόλτ Ντίσνεϊ, Λίλιαν. Ο Γκέρι και η Φιλαρμονική του Λος Αντζελες είχαν ενθουσιαστεί με την αίθουσα του Σάρουν στο Βερολίνο και προσέλαβαν τη Nagata Acoustics, με εμπειρία στις διατάξεις τύπου αμπελώνα.
Τα εμπόδια ήταν αμέτρητα: η κομητεία του Λος Αντζελες άλλαζε συνεχώς γνώμη για τις υπόλοιπες χρήσεις του κτιρίου, η πόλη συγκλονίστηκε από φυλετικές ταραχές το 1991, οι φιλανθρωπικές δωρεές μειώθηκαν και αργότερα ο σεισμός του Northridge προκάλεσε ζημιές δισεκατομμυρίων. Το έργο σταμάτησε. Παρ’ όλο που ο Γκέρι είχε λάβει το βραβείο Pritzker το 1989, έγινε παρίας στην πόλη του και του ζητήθηκε να αποσυρθεί. Εκείνος δεν δέχθηκε αυτή τη μοίρα και η παγκόσμια επιτυχία του με τις καμπύλες του Μουσείου Guggenheim στο Μπιλμπάο το 1998 ανανέωσε την πίστη στο σχέδιό του. Το Walt Disney Concert Hall τελικά άνοιξε στις 4 Οκτωβρίου 2003.
Το έργο είχε χάσει την αρχική του προθεσμία του Μαΐου 1992 κατά 11 χρόνια. Το κοινό ωστόσο αγάπησε το κτίριο και ο ήχος της αίθουσας κέρδισε τους κριτικούς. Γεννήθηκε λοιπόν έτσι ένα τοπόσημο που μεταμόρφωσε το υποβαθμισμένο για δεκαετίες κέντρο της Πόλης των Αγγέλων, οδηγώντας στην ανάπτυξη ενός κοντινού πάρκου και στην εγκατάσταση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Broad πολύ κοντά στην αίθουσα, καθιερώνοντας την περιοχή ως γειτονιά με πολιτιστικό ενδιαφέρον.
Συγκαταλέγεται σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά αρχιτεκτονήματα της Ευρώπης η Elbphilharmonie του Αμβούργου, η οποία εγκαινιάστηκε επισήμως τον Ιανουάριο του 2017 ως το λαμπρό στέμμα της περιοχής Hafen City του λιμανιού της Γερμανίας. Βρίσκεται επάνω στη χερσόνησο Γκράσμπρουκ που περιβάλλεται από τον ποταμό Ελβα και με ύψος 110 μέτρων είναι ένα από τα μεγαλύτερα μέγαρα μουσικής στον κόσμο. Η κυματοειδής οροφή της θυμίζει την επιφάνεια της θάλασσας και περιστασιακά φιλοξενεί παραστάσεις. Παρά τις καθυστερήσεις και τις υπερβάσεις του προϋπολογισμού, η Elbphilharmonie έχει λάβει ευρεία αναγνώριση, αποδεικνύοντας ότι το αρχιτεκτονικό θέαμα και η ποιότητα του ήχου μπορούν να συνυπάρξουν. Οι ορχήστρες ανταγωνίζονται για να παίξουν εκεί, τα εισιτήρια των συναυλιών εξαντλούνται και οι τουρίστες κατακλύζουν τους επισκέψιμους χώρους του κτιρίου. Από το 2017 είναι η έδρα της NDR Elbphilharmonie Orchester (Ορχήστρα της Βορειογερμανικής Ραδιοφωνίας της Φιλαρμονικής του Ελβα), που έως τότε ονομαζόταν NDR Sinfonieorchester. Το προσχέδιο της αίθουσας το επεξεργάστηκε το αρχιτεκτονικό γραφείο Herzog & de Meuron. Εκτός από μεγάλη αίθουσα συναυλιών με 2.100 θέσεις, υπάρχει μικρή αίθουσα συναυλιών με 550 θέσεις, ξενοδοχείο με 244 δωμάτια, 45 διαμερίσματα, καταστήματα, εστιατόρια και θέσεις στάθμευσης.
Από Τσαϊκόφσκι έως Beatles
Το Carnegie Hall της Νέας Υόρκης, που εγκαινιάστηκε το 1891, είναι ίσως η πιο διάσημη αίθουσα συναυλιών στον κόσμο. Η κύρια αίθουσα (Stern Auditorium) έχει φιλοξενήσει σχεδόν κάθε σημαντικό μουσικό του 20ού και 21ου αιώνα, από τον Τσαϊκόφσκι μέχρι τους Beatles. Η ακουστική της, που βελτιώθηκε μέσα από τα χρόνια, προσφέρει έναν ζεστό, άμεσο ήχο που κάνει κάθε παράσταση αξέχαστη. Το Carnegie Hall δεν είναι απλώς μια αίθουσα συναυλιών, αλλά ένας θεσμός που συμβολίζει την αριστεία και την παράδοση στον κόσμο της μουσικής.
Το Royal Albert Hall του Λονδίνου, που άνοιξε το 1871, είναι ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια της βρετανικής πρωτεύουσας. Η οβάλ μορφή του και ο τρούλος από γυαλί και χάλυβα δημιουργούν μια μεγαλοπρεπή ατμόσφαιρα. Αν και αρχικά αντιμετώπιζε προβλήματα ακουστικής, οι σύγχρονες παρεμβάσεις έχουν βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα του ήχου. Από τα εγκαίνια της αίθουσας από τη βασίλισσα Βικτωρία, οι κορυφαίοι καλλιτέχνες του κόσμου από πολλά είδη παραστάσεων έχουν εμφανιστεί εκεί. Είναι ο χώρος διεξαγωγής των συναυλιών BBC Proms, οι οποίες πραγματοποιούνται εκεί κάθε καλοκαίρι από το 1941. Κατά τη διάρκεια της 155χρονης ιστορίας του, το θέατρο έχει φιλοξενήσει διάφορες εκδηλώσεις, όπως συναντήσεις σουφραζετών, ομιλίες του Γουίνστον Τσόρτσιλ, του Σαρλ ντε Γκωλ και του Αλμπερτ Αϊνστάιν, αγώνες του Μοχάμεντ Αλι και, φυσικά, συναυλίες από διάσημους καλλιτέχνες όπως ο Ερικ Κλάπτον, η Σίρλεϊ Μπάσεϊ και η Aντέλ.
Το Royal Opera House των Βερσαλλιών (Opéra Royal), που κατασκευάστηκε το 1770 από τον Ανζ-Ζακ Γκαμπριέλ, είναι ένα αριστούργημα της αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα. Αυτή η πολυτελής αίθουσα, με τις χρυσές διακοσμήσεις, τα μπλε βελούδινα καθίσματα και τους εντυπωσιακούς πολυελαίους, αποπνέει τη βασιλική μεγαλοπρέπεια της εποχής των Λουδοβίκων XV και XVI. Η ακουστική της αίθουσας, παρά την ηλικία της, παραμένει εξαιρετική χάρη στη χρήση ξύλου και στις προσεκτικά μελετημένες αναλογίες.
Η Opera Royal των Βερσαλλιών, που κατασκευάστηκε το 1770 από τον Ανζ-Ζακ Γκαμπριέλ, είναι ένα αριστούργημα της αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα. Με τις χρυσές διακοσμήσεις, τα μπλε βελούδινα κάθισματα και τους εντυπωσιακούς πολυελαίους, αποπνέει τη βασιλική μεγαλοπρέπεια της εποχής των Λουδοβίκων XV και XVI
Το KKL Luzern, ένα πολιτιστικό και συνεδριακό κέντρο σχεδιασμένο από τον Ζαν Νουβέλ και εγκαινιασμένο το 2000, βρίσκεται στις όχθες της λίμνης της Λουκέρνης. Η πανέμορφη αίθουσα συναυλιών που υπάρχει μέσα στο κτίριο διαθέτει ένα σύστημα ρυθμιζόμενης ακουστικής που επιτρέπει την προσαρμογή του ήχου. Το KKL φιλοξενεί το φημισμένο Φεστιβάλ Λουκέρνης, μια από τις σημαντικότερες τέτοιες διοργανώσεις στον κόσμο.
Το πολιτιστικό και συνεδριακό κέντρο KKL Luzern στις όχθες της λίμνης της Λουκέρνης
Η Οπερα του Σίδνεϊ
Το Sydney Opera House, με τα χαρακτηριστικά του κελύφη που μοιάζουν με πανιά, είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια στον κόσμο. Σχεδιασμένο από τον δανό αρχιτέκτονα Γιερν Ούτσον και εγκαινιασμένο το 1973, περιλαμβάνει πολλαπλές αίθουσες, με την Concert Hall να είναι η μεγαλύτερη. Η ακουστική της αίθουσας έχει υποστεί αρκετές βελτιώσεις μέσα στα χρόνια. Πέρα από την αρχιτεκτονική του μεγαλοπρέπεια, το Opera House αποτελεί σύμβολο της Αυστραλίας και έναν πολιτιστικό προορισμό παγκόσμιας εμβέλειας.
Το Symphony Hall της Βοστώνης, που εγκαινιάστηκε το 1900, ήταν μία από τις πρώτες αίθουσες συναυλιών που σχεδιάστηκε με επιστημονικές αρχές ακουστικής, υπό την καθοδήγηση του φυσικού Γουάλας Σαμπάιν. Η ορθογώνια μορφή της και οι προσεκτικά υπολογισμένες αναλογίες της δημιουργούν έναν καθαρό, ισορροπημένο ήχο που την κατατάσσει ανάμεσα στις καλύτερες αίθουσες στον κόσμο. Η Boston Symphony Orchestra, που εδρεύει εδώ, απολαμβάνει μια ιδανική ακουστική ατμόσφαιρα που αναδεικνύει κάθε λεπτομέρεια της μουσικής.
. Το Symphony Hall της Βοστώνης, που εγκαινιάστηκε το 1900, ήταν μία από τις πρώτες αίθουσες συναυλιών που σχεδιάστηκαν με επιστημονικές αρχές ακουστικής, υπό την καθοδήγηση του φυσικού Γουάλας Σαμπάιν
Η Suntory Hall του Τόκιο, που άνοιξε το 1986, ήταν η πρώτη αίθουσα συναυλιών στην Ιαπωνία που σχεδιάστηκε με τη διάταξη τύπου «vineyard» (αμπελώνας), όπου οι κερκίδες με τα καθίσματα των θεατών περιβάλλουν τη σκηνή σε διάφορα επίπεδα. Αυτή η διάταξη, σε συνδυασμό με τα ξύλινα πάνελ και τις προσεκτικά μελετημένες ακουστικές ιδιότητες των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή της, δημιουργεί έναν ζεστό και ζωντανό ήχο. Η Suntory Hall έχει καθιερωθεί ως ένας από τους κορυφαίους προορισμούς για την κλασική μουσική στην Ασία. Στην ίδια πόλη ωστόσο έχουμε και το Tokyo Opera City Concert Hall, που άνοιξε το 1997, μία από τις πιο σύγχρονες και τεχνολογικά προηγμένες αίθουσες συναυλιών στην Ιαπωνία. Σχεδιασμένη από τον Γιασουχίσα Τογιότα σε συνεργασία με την αρχιτεκτονική ομάδα TAK, η αίθουσα διαθέτει οροφή σε σχήμα πυραμίδας και ξύλινα πάνελ που δημιουργούν μια ζεστή ακουστική ατμόσφαιρα. Φιλοξενεί την Tokyo Philharmonic Orchestra και είναι γνωστή για τις εξαιρετικές παραστάσεις σύγχρονης και κλασικής μουσικής.
Η εξέλιξη των αιθουσών συναυλιών συνεχίζεται με νέα εντυπωσιακά έργα. Το Dunard Centre στο Εδιμβούργο, που σχεδιάζεται από τους David Chipperfield Architects με ακουστική από τη Nagata Acoustics, θα είναι η πρώτη νέα αίθουσα συναυλιών της πόλης εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Η κατασκευή ξεκίνησε στα τέλη του 2025 και αναμένεται να ολοκληρωθεί στις αρχές του 2029. Στην όμορφη Οστράβα της Τσεχίας, το φουτουριστικό Concert Hall σε σχέδια του αρχιτεκτονικού γραφείου του Αμερικανού Στίβεν Χολς, σε συνεργασία με το στούντιο Architecture Acts, αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον από τους μουσικόφιλους όλης της Ευρώπης. Η κατασκευή του προβλέπεται να ολοκληρωθεί το 2028.
