Ενα από τα πιο σκοτεινά και γοητευτικά έργα της ρωσικής λογοτεχνίας, η «Ντάμα Πίκα» του Αλεξάντρ Πούσκιν, ζωντανεύει για πρώτη φορά στη θεατρική σκηνή της Ελλάδας, στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας, σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού. Μια ιστορία για την εμμονή, την τύχη και την ανθρώπινη ανάγκη για έλεγχο της μοίρας, που παραμένει ανατριχιαστικά σύγχρονη.
Στην παράσταση, η Δήμητρα Χατούπη ενσαρκώνει το «μοχθηρό πνεύμα» που καθοδηγεί τον πρωταγωνιστή, μια παρουσία σχεδόν συμβολική, που κινείται ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο. Με αφορμή αυτόν τον ιδιαίτερο ρόλο, μιλά για τη δύναμη του έργου, τη σχέση του με τη σύγχρονη εποχή, τη συνεργασία με νεότερες γενιές καλλιτεχνών, αλλά και για το θέατρο ως ζωντανό οργανισμό που συνεχίζει να συγκινεί, να προβληματίζει και να εξελίσσεται.
Τι σας κέντρισε το ενδιαφέρον στο έργο του Πούσκιν «Ντάμα Πίκα»;
«Κατ’ αρχήν το ίδιο το κείμενο και ο ίδιος ο Πούσκιν, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος ποιητής της Ρωσίας. Είναι πολύ μεγάλο δέλεαρ να ασχοληθείς με τον λόγο του και με το κομμάτι της μεταφυσικής που διακατέχει τον ίδιο και το έργο του. Δεύτερον, όλη αυτή η συγκυρία της συνεργασίας με τον Στάθη Λιβαθινό, με τον οποίο δεν είχα συνεργαστεί ξανά, την Μπέττυ Αρβανίτη, που εκτιμώ πάρα πολύ για αυτό που κάνει στον χώρο της, και με όλη την ομάδα που ήταν πολύ ισχυρό κομμάτι για να θέλω να παίξω αυτή την παράσταση.
Επίσης ο ρόλος μου είναι πολύ γοητευτικός γιατί ουσιαστικά δεν υπάρχει στο κείμενο, δημιουργήθηκε. Το “Μοχθηρό πνεύμα”, που υποδύομαι, είναι ένα πλάσμα μεταφυσικό, άυλο, δεν το ακούν οι άλλοι, παρά μόνο όταν αυτό θέλει. Γίνεται από πνεύμα άνθρωπος και ξανά πνεύμα όταν εκείνο το θελήσει για να επηρεάσει την ιστορία. Οπότε όλα αυτά τα δεδομένα λειτούργησαν πολύ θετικά. Ηθελα πολύ να είμαι σε αυτή τη δουλειά».
Πώς προσεγγίζετε έναν τέτοιον ρόλο;
«Εδώ είναι το θέμα. Σου δημιουργεί μια τεράστια ελευθερία, oπότε μπορείς να δοκιμάσεις μέσα σε αυτές τις μεταμορφώσεις πάρα πολλά πράγματα και αυτό για τον ηθοποιό είναι πολύ όμορφο. Από την άλλη, η ελευθερία προκαλεί και δεσμεύσεις, οπότε είναι ένα δύσκολο εγχείρημα που σου δημιουργεί συνεχώς αντιφάσεις και διλήμματα. Αυτό για εμένα είναι πολύ σημαντικός στόχος για να χτίσεις έναν ρόλο. Εχει και στοιχεία σχεδόν μυθιστορηματικά, θυμίζει τα πνεύματα του Σαίξπηρ με έναν τρόπο. Το “Μοχθηρό πνεύμα” είναι το άλτερ έγκο του βασικού ήρωα που τον οδηγεί τόσο ψηλά ώστε η πτώση να είναι πολύ ακαριαία».
Ο Χέρμαν προσπαθεί να υποτάξει την ίδια του τη μοίρα. Κατά τη γνώμη σας, είναι κάτι που μπορεί κανείς να καταφέρει;
«Είναι ένα τεράστιο θέμα αυτό. Εγώ πιστεύω αυτό που έχει πει και ο Ηράκλειτος: η μοίρα είναι ο χαρακτήρας του ανθρώπου. Ολοι έχουμε σκοτεινά κομμάτια μέσα μας και αντιφάσεις, το θέμα είναι τι επιλογή κάνει ο καθένας. Και δεύτερον – το οποίο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο στην παράσταση – αν κάποιος θέλει να αποκτήσει πράγματα χωρίς κόπο, θεωρώντας ότι του ανήκουν, ή αν θα τα αποκτήσει μέσα από προσπάθεια ή θα ακολουθήσει τη μοίρα μου. Αυτό είναι πολύ κυρίαρχο στον Χέρμαν και το “Μοχθηρό πνεύμα” το ενισχύει για να τον οδηγήσει τελικά στην πτώση.
Θεωρώ ότι υπάρχει ένα υποσυνείδητο στους ανθρώπους, το οποίο δεν καταφέρνουμε να αγγίξουμε, μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, το οποίο συνήθως είναι σκοτεινό. Αν αυτό το αφήσουμε να μας οδηγήσει, δεν ξέρουμε πού μπορεί να καταλήξει. Υπό αυτή την έννοια, για μένα υπάρχει αυτό που λέμε μοίρα. Αυτό που συμβαίνει, αν θέλουμε να το δούμε λίγο καθαρά, είναι αυτό που συμβαίνει στη σημερινή εποχή. Θέλω να μου είναι εύκολα τα πράγματα. Θέλω να αποκτήσω πράγματα με τον εύκολο δρόμο. Αυτό κάνει και ο Χέρμαν».
Τι νομίζετε ότι μπορεί να συγκινήσει ή να προβληματίσει περισσότερο το κοινό σήμερα μέσα από αυτή τη γεμάτη μηνύματα παράσταση;
«Πιστεύω ότι το κοινό όταν παρακολουθεί μια παράσταση πάντα εισπράττει διαφορετικά πράγματα και διαφορετικά νοήματα ανάλογα με τον ίδιο τον εαυτό του και τη φάση που βρίσκεται. Σε αυτό το έργο συνυπάρχουν πολλά στοιχεία. Υπάρχει χιούμορ και αυτή η εμπλοκή του με το δραματικό στοιχείο για μένα είναι πολύ σημαντική, είναι και ένα κομμάτι της ζωής μας. Το χιούμορ πάντα εμπλέκεται με το δράμα.
Διότι αν το δεις από μια άλλη οπτική αυτό που συμβαίνει για κάποιον μπορεί να είναι κωμικό, για κάποιον δραματικό. Αυτό το στοιχείο λοιπόν είναι πολύ ισχυρό στην παράσταση, όπως και το κομμάτι του συναισθήματος. Δεν είμαι καθόλου της άποψης, που επικρατεί τελευταία, να μη δημιουργείται συναίσθημα γιατί μπορεί να γίνει μελό. Η συγκίνηση είναι πολύ σημαντικό στοιχείο για μία παράσταση. “Συν κινούμαι” σημαίνει κάτι κινώ. Τελευταία βλέπω ότι υπάρχει και μία ενοχή γύρω από αυτό, μία τάση τα πράγματα να γίνονται στο θέατρο λίγο πιο στεγανά και πιο στεγνά. Εμένα με ενδιαφέρει περισσότερο το διφορούμενο, το δισυπόστατο, να μην είναι απαραίτητα διδακτικά ή δεδομένα τα πράγματα. Να έχει κάτι να σκεφτεί και να συζητήσει το κοινό».
Στη σκηνή του Θεάτρου της Οδού Κεφαλληνίας συνυπάρχετε διαφορετικές γενιές ηθοποιών. Πώς είναι αυτή η συνεργασία;
«Είναι πάρα πολύ ωραία και το λέω με μεγάλο ενθουσιασμό. Αγαπάω πολύ τους νέους ανθρώπους, παίρνω πράγματα από αυτούς πάντα, ίσως και λόγω της σχολής. Νομίζω ότι υπάρχει μια σύμπραξη που δημιουργεί ένα πολύ ωραίο αποτέλεσμα.
Παίρνουμε οι μεν από τους δε και δημιουργείται ένα κράμα. Αυτό για μένα είναι το ζητούμενο στο θέατρο. Αν και δεν μου αρέσει να κατατάσσω τις γενιές γιατί υπάρχουν άνθρωποι κάποιας ηλικίας πολύ πιο προχωρημένοι και λιγότερο συντηρητικοί από κάποιους νέους ανθρώπους. Δεν είναι θέμα γενιάς, είναι θέμα ανθρώπου, πνεύματος και τι καινούργιο έχεις να φέρεις».
Πώς βλέπετε την εξέλιξη της θεατρικής σκηνής στην Ελλάδα σήμερα;
«Βλέπω θετική την εξέλιξη. Υπάρχουν πολλές νέες ομάδες που δημιουργούν συνεχώς εστίες και καινούργια πράγματα – κάποια κακά, κάποια καλά, δεν έχει σημασία, το θέμα είναι ότι υπάρχει μια πληθώρα αυτή τη στιγμή από την οποία κάτι μπορεί να προκύψει. Υπάρχουν και καλλιτέχνες που βλέπουν το θέατρο όχι μόνο ως κάτι εμπορικό, αλλά ως έρευνα και πειραματισμό, κι αυτό είναι πολύ ελπιδοφόρο. Θεωρώ ότι το θέατρο είναι σε μια μεταβατική φάση.
Βεβαίως, από το κράτος δεν υπάρχει βοήθεια, διότι πέρα από τις επιχορηγήσεις που ευνοούν κάποιους θιάσους οι οποίοι πραγματικά θα κάνουν αυτή την έρευνα που είπα πριν, υπάρχουν τεράστιες περικοπές και παλεύουμε μόνοι μας. Ακόμη ένα θετικό στοιχείο είναι ότι έχουν προκύψει αρκετοί παραγωγοί στον χώρο, όμως τίθεται το ερώτημα πώς γίνονται οι επιλογές των έργων, των ρόλων, των ηθοποιών. Σε λίγο θα φανεί πώς ακριβώς διαμορφωνόμαστε ως θεατρικός χώρος».
Μετά από τόσα χρόνια στον χώρο της υποκριτικής, υπάρχει κάτι που σας εκπλήσσει ακόμη στη δουλειά σας;
«Συνεχώς με εκπλήσσουν πράγματα».
Θετικά ή αρνητικά;
«Και τα δύο. Ευτυχώς τα μεγαλύτερα κομμάτια είναι θετικά. Αν σταματήσεις να εκπλήσσεσαι δεν μπορείς να είσαι ηθοποιός. Το πιστεύω και για τη ζωή αυτό. Ο άνθρωπος πρέπει να εκπλήσσεται συνεχώς. Το εκπλήσσομαι σημαίνει ότι έχω κρατήσει ένα κομμάτι αθωότητας, ας πούμε, ενός παιδιού. Ισως έχω κρατήσει ένα τέτοιο κομμάτι. Ελπίζω δηλαδή. Υπάρχουν περιοχές του εαυτού μου πολύ ανοιχτές σε πράγματα και αυτό δημιουργεί την έκπληξη. Εχω και ένα κομμάτι πιο κλειστό, που προσπαθώ ακόμη να καταλάβω».
