Κρατήστε αυτή τη φράση: «Συνεργατικά Αεροσκάφη Μάχης» (CCA). Είναι η εικόνα από το όχι και τόσο μακρινό, για εμάς, μέλλον. Στις Ηνωμένες Πολιτείες ήδη οι πρώτες δοκιμές έχουν γίνει και υπάρχει μια πλειάδα μοντέλων – κάθε καινούργιο από αυτά εμφανίζεται καλύτερο από τα προηγούμενα.
Αυτά τα αεροσκάφη είναι drones, αυτόνομα, τα οποία αποτελούν τους «Μη Επανδρωμένους Πιστούς Συνοδούς» αεροσκαφών 5ης (και 6ης σύντομα) γενιάς. Η Ελλάδα, για παράδειγμα, το 2029 θα παραλάβει τα πρώτα F-35. Στις ΗΠΑ τον περασμένο Μάιο έγινε επιτυχής δοκιμή όπου ο πιλότος ενός F-35 είχε τον έλεγχο ενός MQ-20 Avenger χρησιμοποιώντας ένα tablet μέσω Link 16.
Έχουν προηγηθεί επιτυχείς δοκιμές όπου drones έχουν εκτοξεύσει πυραύλους AIM-120 (τους οποίους έχει και η Πολεμική Αεροπορία). Αλλά αυτό που προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση είναι η ταχύτητα της εξέλιξης της τεχνολογίας. Είναι ένα ζήτημα που έχει αναδείξει και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας.
Όταν στην Ελλάδα σκεφτόμαστε για drone φέρνουμε στο μυαλό το Bayraktar ΤΒ2, ή τους τύπους drones που αναπτύσσουν, και εξελίσσουν με απίστευτη ταχύτητα επί του πεδίου, οι Ουκρανοί. Και όμως, στην πρόσφατη αεροδιαστημική έκθεση Farnborough 2026 η Boeing παρουσίασε το UCAV MQ-28 Ghost Bat το οποίο έχει την δυνατότητα (Block 1) να εκτοξεύει πυραύλους Meteor με το Block 3 να μπαίνει σε χρήση το 2027 σε ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γερμανία.
Τι σημαίνει αυτό ακριβώς;
Ας πάρουμε αυτό ως παράδειγμα: Σε μια θεωρητική γεωπολιτική κρίση, δύο F-35 από την Ανδραβίδα πετούν πάνω από την Πελοπόννησο, ούτε καν στο Αιγαίο. Μια εκ των Belharra «βλέπει» την πορεία τουρκικών μαχητικών προς το Αιγαίο. Μέσω Link 16 στέλνει την εικόνα όχι μόνο στην «Ασπίδα του Αχιλλέα» με τα πολυεπίπεδα συστήματα αεράμυνας αλλά – αν η Ελλάδα αποκτήσει CCAs και ας υποθέσουμε ότι θα είναι π.χ. το MQ-28 – τότε 2 από αυτά που θα βρίσκονται πέριξ της Σκύρου ή της Σαντορίνης ή οπουδήποτε κοντά στα τουρκικά παράλια (με χαρακτηριστικά stealth παρεμπιπτόντως) θα μπορούν να λάβουν εντολή από τον χειριστή του F-35 που βρίσκεται πάνω από την Τρίπολη να εκτοξεύσουν Meteor εναντίον των τουρκικών αεροσκαφών.
Οι Belharra ειρήσθω εν παρόδω που, όταν ολοκληρωθεί η διαρρύθμιση και στις 4 (αλλά και στις Bergamini) σε Standard +++ θα έχουν την δυνατότητα να αντιμετωπίζουν άπειρο αριθμό drones και δεν θα περιορίζονται στις υπάρχουσες δυνατότητες αεράμυνας που διαθέτουν. Και αυτό διότι ναι, υπάρχει αυτή την στιγμή η θεμιτή και απολύτως λογική απορία «και πόσα πια drones μπορεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα;»
Όλα αυτά δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Είναι το μέλλον που έρχεται γρηγορότερα από ό,τι νομίζουμε ή φανταζόμαστε ότι το ίδιο το μέλλον ίσως φέρει. Ενδεχομένως και πιθανότατα το 2029 όταν και θα παραλάβουμε τα F-35, τo MQ-28 που αναφέρθηκε ως παράδειγμα – ή άλλα, καλύτερα drones θα έχουν εμφανιστεί – που θα έχουν μεγαλύτερη εμβέλεια, υψηλότερη επιχειρησιακή οροφή, μεγαλύτερη δυνατότητα μεταφοράς όπλων.
Στις ΗΠΑ το βομβαρδιστικό B-21 Raider (που αντικαθιστά το B-2) θα μπορεί να έχει μέχρι και 6 CCAs για προστασία, το ίδιο και το Boeing F-47 μαχητικό 6ης γενιάς υπό ανάπτυξη, όπως το FQ-44A Fury της Anduril και το FQ-42A Dark Merlin της General Atomics που θα λειτουργούν ταυτόχρονα και ως κόμβοι επικοινωνιών και αισθητήρων, πλατφόρμες καταστολής αεράμυνας (SEAD) και ISR.
Η παρούσα ελληνική ηγεσία – πολιτική και στρατιωτική – των Ενόπλων Δυνάμεων από το 2024 έχει μεταφέρει το βάρος των προσπαθειών προς αυτή την κατεύθυνση. Το είπε την περασμένη Πέμπτη ο ίδιος ο Νίκος Δένδιας στην παρουσίαση του «θόλου» αλλά και άλλων προγραμμάτων: «ξεχάστε αυτά που ξέρατε. Ξεχάστε τα!»
Το μέλλον των Ε.Δ. κάθε χώρας θα καθοριστεί από τον βαθμό στον οποίο είναι έτοιμες όχι μόνο να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις, αλλά να γίνουν μέρος αυτών. Πρόθεση του ΥΠΕΘΑ, για παράδειγμα, είναι ισραηλινές εταιρίες να φτιάξουν γραμμές παραγωγής και στην Ελλάδα. Αλλά υπάρχουν τόσες πολλές ακόμα προοπτικές. Και τόσες χώρες που μπορούν, δυνητικά, αν τους δοθεί η ευκαιρία και τα κίνητρα, να επενδύσουν εδώ.
Ήδη χθες η Lockheed Martin ανακοίνωσε πως θα επενδύσει $100 εκατομμύρια σε ευρωπαϊκές εταιρίες άμυνας. Θα πείτε, «σιγά το ποσό», αλλά όλα τα προγράμματα ξεκινούν με ένα μικρό ποσό Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) πριν μπουν στην φάση παραγωγής. Η ίδια εταιρία θα φτιάξει γραμμή παραγωγής βλημάτων Patriot στην Γερμανία. Γιατί όχι και στην Ελλάδα; Όχι κατ’ανάγκη η LM, αναφέρεται ως παράδειγμα, αλλά οποιαδήποτε εταιρία. Boeing, Northrop, Raytheon, MBDA, Rheinmetall, πάρτε όποια θέλετε. Η KNDS το κάνει ήδη στην Θεσσαλία. Το Defense Hub του Βόλου όπου δραστηριοποιείται για παράδειγμα είναι ένα μεγάλο πρώτο βήμα.
Οι προκλήσεις είναι δύο:
Πρώτον, να υπάρξει θεσμική συνέχεια (γιατί οι κυβερνήσεις και οι υπουργοί αλλάζουν σε μια δημοκρατία) και το ερώτημα είναι αν ο επόμενος υπουργός Άμυνας ή η επόμενη Κυβέρνηση θα «χτίσουν» πάνω αυτό που προσπαθεί να κάνει η χώρα που, προς ώρας φαίνεται να είναι πιστό στα διδάγματα της σύγχρονης, δικτυοκεντρικής μάχης.
Δεύτερον, ποια είναι αυτή η πορεία; Τα μη αυτόνομα συστήματα, η Τεχνητή Νοημοσύνη, η ενοποίηση όλων αυτών μέσα από μια δικτυοκεντρική ομπρέλα που θα ενσωματώνει τα πάντα. Κυριολεκτικά τα πάντα.
Ως μικρή χώρα η Ελλάδα δεν έχει η δυνατότητα να μην κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να μεγιστοποιήσει, με βάση την ελληνική οικονομία κλίμακας, τα πλεονεκτήματα που έχει.
Είναι η σωστή πορεία αυτή; πιο έξυπνα, πιο μικρά, πιο δικτυοκεντρικά συστήματα που θα συνεργάζονται με μεγαλύτερες πλατφόρμες όπως οι FDI ή τα Rafale; Σύμφωνα με τις παρούσες διεθνείς εξελίξεις είναι.
Θα είναι – ή μάλλον θα παραμείνει – αυτή η πορεία, η σωστή πορεία και θεώρηση των πραγμάτων στο μέλλον;
Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα, σε μια περίοδο απίστευτης έκρηξης των αμυντικών δαπανών αλλά και της αμυντικής καινοτομίας. Σε 6, 12 μήνες από τώρα ένα σύστημα που θεωρείται εξαιρετικό μπορεί να έχει ξεπεραστεί.
Στρατιωτικοί από το μέλλον
Παίρνοντας για παράδειγμα το MQ-28 που αναφέρθηκε παραπάνω, ενδεχομένως (και πιθανότατα) όταν το 2029 η Ελλάδα πάρει τα πρώτα F-35 να υπάρχει ένα σύστημα καλύτερο από αυτό το drone. Με περισσότερα όπλα, με καλύτερες δυνατότητες ISR, με ενσωματωμένα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που απλά θα ενημερώνουν το χειριστή «κάνε αυτό, είναι η καλύτερη από τις 17 επιλογές που είναι διαθέσιμες», μέσα σε 1-2 δευτερόλεπτα.
Και ποιος θα μπορεί να τα κατανοήσει και να τα λειτουργήσει αυτά; Γιατί χωρίς τον άνθρωπο, που είναι και θα πρέπει να παραμείνει ο τελικός κριτής για την απόφαση – μια μεγάλη συζήτηση για το πόση ελευθερία θα πρέπει να έχει η ΤΝ – όλα αυτά δεν σημαίνουν τίποτα: Τα νέα στελέχη, όπως αυτά που θα πάνε στο MIT για εκπαίδευση στα UAVs και στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Και θα μεταλαμπαδεύσουν, μαζί με τις άλλες «εκπαιδευτικές σειρές» που θα μάθουν την νέα «γλώσσα του πολέμου» τις γνώσεις τους προς τα κατώτερα επίπεδα της ιεραρχίας. Από τον Σμήναρχο που θα έχει εκπαιδευτεί στο MIT, στον οπλίτη. Μια δια βίου μάθηση, συνεχής, μεταλλασσόμενη, με γνώση των εξελίξεων σε πραγματικό χρόνο. Αρκεί και οι επόμενες πολιτικές και στρατιωτικές ηγεσίες να τους δώσουν αυτό το πλεονέκτημα, να τους εμπιστευτούν και να μετεξελίξουν αυτό που ξεκίνησε το 2024 ως «νέα δομή δυνάμεων» ή «Ατζέντα 2030» στην «Ατζέντα 2040» – και παραπέρα.
Η Ελλάδα έχει ένα απίστευτο πλεονέκτημα αναφορικά με το στρατιωτικό προσωπικό της. Είναι υψηλότατου επιπέδου. Αν τους δοθούν τα απαραίτητα εργαλεία θα μετατρέψουν το πληθυσμιακό και βιομηχανικό μειονέκτημα (με βάση τις οικονομίες κλίμακας) της χώρας έναντι του αντιπάλου, σε πλεονέκτημα μέσω της γνώσης, των νέων συστημάτων και της καινοτόμου χρήσης αυτών.
