Ο Αλέξης Σταμάτης, σε ηλικία 67 ετών, έπειτα από πολυετή μάχη με σπάνια αιματολογική ασθένεια. Έγραψε περίπου τριάντα βιβλία, ενώ έργα του μεταφράστηκαν σε εννέα γλώσσες.
Η επαγγελματική του πορεία υπήρξε σπουδαία, είναι όμως η ζωή του που έμελλε να γίνει «φάρος» για κάποιους ανθρώπους που βρέθηκαν στα ίδια με εκείνον σκοτάδια.
Η προσωπική ιστορία του Αλέξη Σταμάτη έγινε γνωστή τα μεσάνυχτα της 12ης Δεκέμβρη του 2011 μέσα από την εκπομπή του Σταύρου Θεοδωράκη, «Πρωταγωνιστές», που προβαλλόταν τότε στο MEGA.
Ένα εκατομμύριο τηλεθεατές παρακολούθησαν την εκπομπή που ήταν αφιερωμένη στον αλκοολισμό. Ο Αλέξης Σταμάτης ήταν ένας από τους ανθρώπους που θέλησαν να μιλήσουν δημόσια -και πολύ ανοιχτά- για την πολυετή εξάρτησή του από το αλκοόλ και περιέγραψε τη στιγμή που είπε «τέλος».
Όταν ο Αλέξης Σταμάτης περιέγραφε την πρώτη φορά που ήπιε στο οικογενειακό τραπέζι
«Θυμάμαι πρώτη φορά στο οικογενειακό τραπέζι υπήρχε ρετσίνα, ήπια λίγο, μου άρεσε πάρα πολύ, με έκανε ένα αισθανθώ πολύ πιο ήρεμα και είδα ότι την αντέχω κιόλας. Και έτσι σε όλα τα οικογενειακά τραπέζια έπινα τη ρετσίνα μου.
Μου έδινε τη δυνατότητα να σηκώνομαι στον πίνακα, να λέω το μάθημα, να συνεχίσω την άσκηση, να μην κομπλάρω, να μην κοκκινίζω, να μην αισθάνομαι όχι, να μην με διαλέξει εμένα ο καθηγητής, να μην αισθάνομαι αυτή τη φοβία απέναντι στον κόσμο», περιέγραφε ο Σταμάτης την πρώτη γνωριμία με το αλκοόλ σε μια πολύ τρυφερή ηλικία.
«Όταν έφτασα να πίνω δύο μπουκάλια βότκα τη μέρα, το περιβάλλον μου νόμιζε ότι απλά έπινα πολύ, ότι ήμουν ένα γερό ποτήρι. Επίσης, είχα αυτοπιστεί, όπως και κάθε αλκοολικός, ότι δεν είμαι αλκοολικός, ότι μια χαρά το αντέχουμε και γουστάρουμε κιόλας.
Το πιο εντυπωσιακό μέσα σε πολυκατοικία που έχω κάνει είναι ότι έχω κρύψει μια μπουκάλα βότκα στο ντουλαπάκι της θέρμανσης της πολυκατοικίας.
Έβγαινα έξω, περνούσα από το ντουλαπάκι της θέρμανσης, έχωνα το μπουκάλι παραμάσχαλα, πήγαινα να πετάξω τα σκουπίδια, κρυβόμουν σε μια γωνία και κατέβαζα μισό μπουκάλι και σε χρόνο ρεκόρ, θα έλεγα. Δηλαδή, σε πέντε λεπτά το έχω κατεβάσει. Σαν νερό. Αφού για να ξυπνήσω ήθελα δύο νεροπότηρα βότκα τη μέρα».
Μια «σταδιακή αυτοκτονία»
Το αλκοόλ ήταν για τον Αλέξη Σταμάτη μια «σταδιακή αυτοκτονία», την οποία δεν πήρε στα σοβαρά ακόμα κι όταν οι γιατροί του ανακοίνωσαν ότι του απομένουν δύο χρόνια ζωής. «Ακούγοντάς το αυτό δεν σταμάτησα αμέσως. Συνέχισα να πίνω για έξι μήνες. Είχα την αίσθηση ότι κάτι θα γίνει και θα τη βγάλω καθαρή.
Ταυτόχρονα έχεις ένα τεράστιο ναρκισσισμό και από την άλλη μισείς τον εαυτό σου. Αυτό που αισθανόμουν ως χειρότερο ήταν η ντροπή. Αισθανόμουν μια τρομερή ντροπή.
Κάποια στιγμή υπήρξε ένα άουτινγκ που λέμε. Μαθεύτηκε ότι ο Αλέξης είναι αλκοολικός. Αυτό εμένα μου έκανε τεράστιο καλό, γιατί το συνειδητοποίησα και εγώ.
Θυμάμαι ένα απόγευμα γυρνώντας από το Πήλιο, μπαίνω σπίτι μου, κοιμάμαι γιατί είχα πιει φυσικά τα διάφορα που είχα πιει, ξυπνάω, πηγαίνω στην τουαλέτα, κοιτάζω τον εαυτό μου στον καθρέφτη.
Ήτανε 10 Απριλίου 1996. Και λέω, κοίταξε εσύ φίλε δεν θα ξαναπιείς πια. Και από τότε δεν έχω πιει ούτε σταγόνα».
Το απενοχοποιημένο ποτό και ο οικειοθελής εγκλεισμός στο Σωτηρία
Οι «Πρωταγωνιστές» στάθηκαν αφορμή για να καταφέρει να πει ανοιχτά ορισμένα επώδυνα πράγματα που καθόρισαν τουλάχιστον μια δεκαετία της ζωής του.
«Όταν έκοψα το ποτό, είπα τι ωραία τι καλά, αλλά μέσα μου αισθανόμουν ακόμα ευάλωτος. Αισθάνθηκα λοιπόν την ανάγκη να πάω κάπου να κλειστώ με ανθρώπους που έχουν όχι το δικό μου πρόβλημα, αλλά κάποιο άλλο.
Πήγα οικειοθελώς στο νοσοκομείο Σωτηρία και έμεινα για 1,5 μήνα στην πτέρυγα των σχιζοφρενών. Μαζί τους, ακολουθώντας το πρόγραμμά τους, παίρνοντας αυτοί τα χάπια τους και εγώ τη βιταμίνη B που έπρεπε να παίρνω. Εκεί έμαθα την αξία της πειθαρχίας.
Εγώ εξακολουθώ να είμαι αλκοολικός. Έτσι με βλέπω. Θα είμαι αλκοολικός μέχρι να πεθάνω. Απλά δεν θα πίνω. Το είχαμε εντελώς απενοχοποιήσει το ποτό στα νιάτα μας.
Ήταν μέρος της επανάστασής μας. Το ποτό ήταν ένα κομμάτι του παλ του ροκ, του παζλ του καταραμένου. Συνδυαζόταν με τα πάντα. Με την πολιτική. Με την επανάσταση.
Με όλα. Γουστάραμε πάρα πολύ το ποτό. Δεν οφείλω απολύτως τίποτα στο ποτό. Οφείλω χαμένο χρόνο».
30 χρόνια καθαρός: 10 Απριλίου 1996 – 10 Απριλίου 2026
Δεν σταμάτησε να μιλάει για τον αλκοολισμό. Μέσα από τους προσωπικούς του λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα, «υπενθύμιζε» στον εαυτό του τη συνέχεια του αγώνα.
Στις 10 Απριλίου, ανέβασε ένα στιγμιότυπο από εκείνη την εκπομπή και έγραψε: «10 Απριλίου 1996 — 10 Απριλίου 2026.
Τριάντα χρόνια — χωρίς ούτε μία σταγόνα αλκοόλ.
Δεν το λέω ως κατόρθωμα. Το λέω ως γεγονός που άλλαξε υφή μέσα στον χρόνο. Στην αρχή ήταν μια τομή, καθαρή και απόλυτη. Μετά έγινε διάρκεια. Και η διάρκεια, αργά, αθόρυβα Μετατρέπει το χάρτη σε επιφάνεια.
Σήμερα ξαναβλέπω εκείνη την εκπομπή του Σταύρου Θεοδωράκη. Δεκαπέντε χρόνια πριν. Ένας άνθρωπος μιλά για μια απόσταση δεκαπέντε ετών σαν να την έχει ήδη κατανοήσει.
Τον κοιτάζω τώρα από το διπλάσιο της διαδρομής και διακρίνω κάτι απλό: καμία αφήγηση δεν ολοκληρώνεται όταν εκφέρεται.
Τα πράγματα μετακινούνται.
Τριάντα χρόνια. Ο χρόνος, σιωπηλά, συνεργάζεται».
Μια χαμένη «μεθυσμένη» δεκαετία
Στη «γενέθλια» ανάρτηση του 2025, είχε γράψει για τη χαμένη δεκαετία του.
«Από το 1986 ως το 1996 ήμουν βαρύς αλκοολικός. Στο τέλος, μου έδιναν 2% πιθανότητες να ζήσω. Στις 10 Απριλίου 1996 έκοψα το ποτό και από τότε δεν έχω πιει ούτε μια σταγόνα.
Ως το 2016 είχα ένα κορυφαίο ανέκδοτο από τη χαμένη δεκαετία μου (λόγω αλκοόλ) αρχές 80 – αρχές 90. Όταν το 2000 επισκέφτηκα τον Κωστή Παπαγιώργη με σκοπό να του πάρω συνέντευξη, του λέω: “Αγαπητέ κύριε Παπαγιώργη χαίρομαι παρά πολύ που σας γνωρίζω και από κοντά”, κι εκείνος σκασμένος στα γέλια με κοιτάζει με μισό βλέμμα και μου απαντά: “Πλάκα μας κάνεις ρε μ@@@ Αλέξη;
Εδώ έχουμε κάνει τόσα ξενύχτια σπίτι σου να συζητάμε πιωμένοι μέχρι το πρωί για Νίτσε και ποίηση και…” Τα ‘χα ξεχάσει όλα. Το 2016 λοιπόν, μια παλιά φίλη μου είπε ότι αρχές της δεκαετίας του 80 έψαχνα για έναν φίλο στην υπόγα του Νικόλα Άσιμου όπου είχε καταφύγει.
Τον φίλο τον θυμάμαι πολύ καλά, τον Άσιμο όμως πίστευα ότι δεν τον είχα συναντήσει ποτέ στη ζωή μου, πόσο μάλλον να έχω πάει και σπίτι του. Όχι lost weekend, lost decade».
«Ένας αλκοολικός δεν μπορεί να γίνει ποτέ φυσιολογικός πότης»
Μιλώντας σε εκδήλωση στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, ο Αλέξης Σταμάτης είχε αναφερθεί στην εξάρτηση και στη μισή διαδρομή προς το φως που λέγεται αποδοχή.
«Η εξάρτηση είναι κάτι σχεδόν πέραν από τις δυνάμεις μας. Δεν νομίζω κανείς να είναι σε θέση να την ξεπερνάει εντέλει. Η λύση είναι να το αναβάλλει δια βίου. Να κάνει τον ιό ανενεργό.
Ένας αλκοολικός, αφού το σταματήσει δεν μπορεί να γίνει ποτέ φυσιολογικός πότης. Είμαι αλκοολικός, απλά δεν πίνω. Θα πεθάνω αλκοολικός, αλλά νηφάλια.
Επαναλαμβάνω πως ένα είναι το κλειδί του προβλήματος. Η αποδοχή. Όταν τα πράγματα είναι αναστρέψιμα ο αλκοολικός μπορεί να ξεφύγει. Το συκώτι είναι ένα μαγικό όργανο, το μόνο που έχει την ικανότητα αναγέννησης. Ίσως δεν είναι τυχαίο. Αλλά υπάρχει εκείνο το ένα ποτήρι μετά από το οποίο πετρώνει κι άμα πετρώσει, δεν υπάρχει γυρισμός.
Η μόνη ελπίδα τότε είναι η μεταμόσχευση. Αλλά έχουμε ήδη μπει σε μια διαφορετική, επικίνδυνη πίστα. (…) Η αποδοχή είναι το πρώτο και το πιο σημαντικό βήμα που οδηγεί στη σωτηρία. Για να σωθείς πρέπει να διασχίσεις το κατώφλι. Να το παραδεχτείς. Αν δεν το κάνεις, δεν υπάρχει λύση.
“Το αλκοόλ σβήνει τον άνθρωπο για ν’ ανάψει το κτήνος”, έλεγε ο Καμί, ίσως υπερβολικά. Το πρώτο όμως συστατικό αυτής της φράσης ισχύει απόλυτα. Το αλκοόλ σε μη φυσιολογικές ποσότητες σβήνει, ή καλύτερα πίνει τον άνθρωπο.
Το θέμα με το ποτό είναι εντέλει συγκεκριμένο. Ο μόνος τρόπος να το απολαμβάνεις είναι να το πίνεις, όχι να σε πίνει».
