Τρεις τύποι – Νίκος Καραθάνος, Φοίβος Δεληβοριάς και Άγγελος Τριανταφύλλου- αναζητούν την ειρήνη ανάμεσα στα καλάμια. Μέσα από τις σχισμές της ιστορίας, άλλοτε φτάνει στα αφτιά τους σαν απαλό θρόισμα το ονειροπόλο κάλεσμά της και άλλοτε φωτίζει τα μάτια τους η φρικιαστική λάμψη της εξουσίας και του ανταγωνισμού.
Αυτές οι συστάδες, που θα μπορούσαν με την ίδια ευκολία να παραπέμπουν σε ανέμελα καλοκαίρια στη Νέα Μάκρη, όπου μια παρέα πιτσιρικάδων θα έβρισκε εκεί για την πρώτη ύλη για φυσοκάλαμα, αλλά και σε μια σκηνή του «Αποκάλυψη τώρα», αποτελούν κομμάτι του σκηνικού της «Ειρήνης» που οι τρεις καλλιτέχνες θα παρουσιάσουν φέτος το καλοκαίρι, με αφετηρία το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.
Πώς ένα «γιατί όχι;» τούς έφερε μέχρι την Επίδαυρο
Ένα «γιατί όχι;» τους έφερε καβάλα στον κοπροκάνθαρο του Τρυγαίου να εφορμούν προς την Αριστοφανική περιπέτεια.
Να συνεχίσει ο Δεληβοριάς την πετυχημένη και πολυετή συνεργασία του με τον Τριανταφύλλου; Γιατί όχι;
«Με τον Άγγελο», λέει ο Φοίβος, «έχουμε “αμαρτωλό” παρελθόν. Κάναμε όλες τις “Ταράτσες” παρέα. Είχα δει τις δουλειές του, ειδικά εκείνες που έχει κάνει με τον Νίκο και, παρότι η “Ταράτσα” ήταν κάτι τελείως διαφορετικό, ένιωθα ότι ενώνονται με ένα κοινό νήμα».
Να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό που ενεργοποιείται μέσα από τη λαϊκότητα, το κωμικό, το λυρικό και το παράδοξο; Γιατί όχι;
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
«Αν αθροίσεις, με έναν τρόπο, τη δημιουργία του Φοίβου», θα πει ο Τριανταφύλλου, «βρίσκεις κάτι από το σύμπαν με το οποίο ασχολούμαστε ο Νίκος κι εγώ όλα αυτά τα χρόνια.
Να πάνε στην κλασική κωμωδία; Γιατί όχι;
Εδώ τον λόγο παίρνει ο Νίκος Καραθάνος: «Οι καλλιτέχνες είναι πολλές φορές όντα μονήρη επειδή έχουν μια αυτάρκεια μέσα από το έργο τους, ο Φοίβος όμως παρακινείται από μια επιθυμία να στήνει κάθε φορά και ένα διαφορετικό πάρτι, μια άλλη γιορτή. Κοιτάζει την απέναντι όχθη του ποταμού. Έτσι -με μικρή σπρωξιά δική μου- πήγε με τη βάρκα του παραπέρα, δεν έμεινε στα ίδια».
Να βουτήξουν στις λέξεις του Αριστοφάνη και να κάνουν ένα μακροβούτι που δεν θα τους φέρει στο επικαιρικό σήμερα αλλά στις απαρχές του ανθρώπινου είδους; Γιατί όχι;
Όπως εξηγεί ο Δεληβοριάς: «Ο Νίκος από την πρώτη στιγμή πήγε προς τα πίσω, πριν την αρχαιότητα, στον πρωτόγονο άνθρωπο, εκεί που γεννιέται το ένστικτο του πολέμου και της ειρήνης. Συνέλαβε μια εικόνα πρωταρχική, συντριπτική, όπως έχει κάνει και άλλες δουλειές του. Αυτή ήταν η στράκα στρούκα που μας πέταξε και μας απελευθέρωσε».
Ο Τρυγαίος γίνεται γυναίκα
Να δώσουν τον ρόλο του Τρυγαίου σε μια γυναίκα; Γιατί όχι;
Η Γαλήνη Χατζηπασχάλη ερμηνεύει τον αριστοφανικό ήρωα, ο οποίος σε μια παροδική αντίστιξη με τον Βελλεροφόντη, ανεβαίνει στον Όλυμπο με ένα ταπεινό σκαθάρι που τρέφεται με κόπρανα για να πιάσει από το γιακά τους θεούς και να απαιτήσει (την) Ειρήνη.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
«Όσο δουλεύαμε το κείμενο, καταλάβαμε ότι ελκόμαστε και μαγνητιζόμαστε από μια θηλυκή πρωταγωνιστική δύναμη», θα πει ο Δεληβοριάς και θα συμπληρώσει ο Τριανταφύλλου ότι «η Γαλήνη μοιράζεται με εμάς τη δύναμη της αμφιβολίας -κάθε μέρα θέλει να χτίζει έναν νέο κόσμο κι αυτό ως διαδικασία είναι πολύτιμο».
Ένα πελώριο «γιατί όχι;», άλλωστε, φωτίζει το σύνολο του έργου του Αριστοφάνη. «Κυνηγά μια ουτοπία, φαντάζεται τα πιο απρόσμενα πράγματα και τους δίνει υπόσταση. Ο Αριστοφάνης είναι ένα ξαδελφάκι της δεκαετίας του ‘60», σχολιάζει ο Καραθάνος.
Άλλωστε και οι πρωτότυπες συνθέσεις των Δεληβοριά και Τριανταφύλλου για την παράσταση αντλούν το ροκ των τελών του ’60 καθώς και από το fusion ρεύμα ου χαρακτήρισε εκείνη τη δεκαετία. «Ο ένας άξονας είναι αυτός, ένας δεύτερος είναι ο Στραβίνσκι και ο τρίτος οι δικές μας χθόνιες μουσικές των Βαλκανίων», εξηγεί. Η μπάντα που πλαισιώνει τον θίασο απαρτίζεται από παλιούς και νέους συνοδοιπόρους του: Θανάσης Ρέλλος, Ανδρέας Πολυζογόπουλος, Γιαν Βαν Ντε Ένγκελ και Γιόελ Σότο.
Τι σημαίνει ειρήνη;
Όπως και τη δεκαετία του ’60, στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, έτσι και σήμερα, με ηγεσίες σε πολεμοχαρή παράκρουση, η ειρήνη δεν είναι δεδομένη. Η ιδέα για το συγκεκριμένο έργο ήρθε αβίαστα –«είμαστε παιδιά της καιρού μας», θα πει ο Καραθάνος, «δεν αποφασίζουμε μόνο εμείς για τους εαυτούς μας αλλά και οι συνθήκες». Κατά τον ίδιο όμως, το ζήτημα δεν είναι απλώς να μιλήσουμε για την ειρήνη, αλλά να δούμε τι πραγματικά σημαίνει.
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Αν δούμε τις ιστορίες των κοινωνιών, «η ειρήνη είναι μια έννοια ουτοπική», σημειώνει ο Τριανταφύλλου και προσθέτει: «Δεν γίνεται να μιλήσεις για αυτή, αν δεν μιλήσεις για την ίδια τη φύση του ανθρώπου κι αυτός είναι ο λόγος που στρέφουμε το βλέμμα προς τα πίσω, στα αρχέγονα ένστικτα μας, στην αφετηρία της κοινωνίας».
Πιάνοντας το νήμα της κουβέντας ο Δεληβοριάς θα συνοψίσει τον προβληματισμό: «Αποδέχεται η ανθρώπινη φύση την ειρήνη; Ποθούμε όλοι τα ίδια από την ειρήνη;».
Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα θέσει η παράσταση, την οποία οι δημιουργοί της προσδιορίζουν ως «μια ελεύθερη επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη».
«Πρόκειται για τη δική μας ανάγνωση, αλλά είναι καθαρά αριστοφανική», διευκρινίζει ο Τριανταφύλλου. Για τον ίδιο, μια τέτοια προσέγγιση δεν συνιστά «προδοσία» απέναντι στο κείμενο, μα απεναντίας «μια απόπειρα να το διαβάσουμε διαφορετικά».
Από τους «Αχαρνής» στην «Ειρήνη»
Η «Ειρήνη» γραμματολογικά και θεματολογικά συνομιλεί εξ ορισμού με τους χρονικά προγενέστερους «Αχαρνής. Ο Δικαιόπολις σύναψε ατομική ειρήνη με τους Σπαρτιάτες, ο Τρυγαίος ζητά επιτακτικά ειρήνη για όλη την Αθήνα. Ωστόσο, όταν ένας τραγουδοποιός έχει την μπαγκέτα σε ένα αριστοφανικό ανέβασμα αναπόφευκτα αναμετράται με τους «Αχαρνής» του Σαββόπουλου.
«Τους επισκέφθηκα ξανά», λέει ο Δεληβοριάς. «Ήταν ένα κομμάτι του δημιουργικού μας ταξιδιού», ενώ ο Καραθάνος σχολιάζει ότι ο Σαββόπουλος έφτιαξε κάτι «άμοιαστο και για αυτό μοναδικό. Δεν διασκεύασε τον Αριστοφάνη, αλλά εγκαταστάθηκε μέσα του».
Φωτό: Σίσσυ Μόρφη
Επιστρέφει μάλιστα στην πρώτη συστηματική μελέτη του αττικού θεάτρου -στα κείμενα του Αριστοτέλη. «Ξέρετε, είμαστε τυχεροί γιατί από την “Ποιητική” σώθηκε μόνο το κομμάτι που αφορούσε την τραγωδία -εκείνο για την κωμωδία χάθηκε. Επομένως, δεν υπάρχει ένας μπούσουλας και αυτό είναι απελευθερωτικό όσον αφορά τη δημιουργική διαδικασία».
Μια παράσταση που φιλοδοξεί να κεντρίσει
«Την πάλη με το τώρα μάς διδάσκει ο Αριστοφάνης», προσθέτει ο Δεληβοριάς, «να μην το αφήσουμε να μας καταπιεί, αλλά να δυναμιτίσουμε τα θεμέλια του, να προκαλέσουμε μια έκρηξη και να δούμε τι γίνεται. Εμείς μέχρι και την τελευταία μέρα των προβών ζούμε με αυτή την αγωνία, να φτάσουμε σε κάτι αποκαλυπτικό και όχι σε μια αναπαράσταση της αρχαιότητας».
Ο Νίκος Καραθανός δεν κρατιέται και μας κρατά το καλύτερο για το τέλος, βγαλμένο κατευθείαν από τη δική του επιδαύρια νύχτα: «Συνήθως προσεγγίζουμε αυτά τα κείμενα με ένα πνεύμα ότι πρέπει να κάνουμε και λίγο ‘‘πολιτισμό”, να αναζητήσουμε δηλαδή σε ένα ανοιχτό αρχαίο θέατρο την πολιτιστική μας ταυτότητα και να φύγουμε από κάτι τύπους που ήταν πρόγονοι μας λέγοντας «μπράβο»! Καλά όλα αυτά, μα δεν αρκούν. Αυτό που οφείλει να προσπαθεί κάθε παράσταση είναι έχει ένα κεντρί και να ξυπνάς την επόμενη μέρα πειραγμένος».
Αυτοί οι τρεις τύποι βγαίνουν απο τις καλαμιές και στήνουν κάθε μέρα στις πρόβες μια ανέστια αριστοφανική υβρεοπομπή. Χορεύουν αποτρόπαια μπροστά στην εξουσία. Εκτός από το ιπτάμενο σκαθάρι ο Τρυγαίος θα μπορούσε να καβαλήσει και τον ιπτάμενο «μοντιπαϊθονικό» όφι.
Αγοράστε εισιτήρια για την παράσταση «Ειρήνη» από το InTickets
