Η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική γιορτή ξεκινάει και επίσημα στις 11 Ιουνίου στα γήπεδα του Καναδά, του Μεξικού και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Το Παγκόσμιο Κύπελλο φιλοξενείται για πρώτη φορά σε τρεις χώρες, ωστόσο, για την ώρα τουλάχιστον, το εξωαγωνιστικό κομμάτι της διοργάνωσης βρίσκεται στο επίκεντρο.
Το ποδόσφαιρο, βέβαια, ήταν πάντα πολλά περισσότερα από τις ατομικές ενέργειες ή γκολ που κακώς μέτρησαν, ειδικά από τη στιγμή που, αναπόφευκτα, οι πολιτικές δυνάμεις αποφάσισαν να εμπλακούν στο ποδόσφαιρο.
⋅ Παγκόσμιο Κύπελλο 2026: Τα προβλήματα που προκαλούν αντιδράσεις
Στη λίστα βιβλίων που ετοίμασε το «Βήμα» για το Παγκόσμιο Κύπελλο – ή καλύτερα, το Μουντιάλ – συνυπάρχουν αρμονικά όλα όσα βρίσκονται στον πυρήνα του – όπως είναι για παράδειγμα ο ρομαντισμός και η ένταση -, αλλά και τα υπόλοιπα στοιχεία (εξουσία, πολιτικές ατζέντες) που έκαναν το ποδόσφαιρο το δημοφιλέστερο άθλημα στον κόσμο. Το πρώτο βιβλίο της λίστας, αν και δεν επικεντρώνεται στο γεγονός του καλοκαιριού, αποτελεί πολύτιμο οδηγό για την συνολική εξερεύνηση του ποδοσφαίρου.
Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως, Eduardo Galeano | μτφρ. Ισμήνη Κανσή, Εκδόσεις Μεταίχμιο (επανέκδοση)
Όταν ήταν παιδί, ο Galeano ήθελε να γίνει ποδοσφαιριστής, αλλά έπαιζε καλά, και μάλιστα πολύ καλά, μόνο στα όνειρά του. Γράφοντας αυτό το βιβλίο, θέλησε να κάνει με τα χέρια του αυτό που δεν μπόρεσε ποτέ να κάνει με τα πόδια του.
Πιάνει την ιστορία του ποδοσφαίρου από τις απαρχές του, μας μιλάει για τους κύριους πρωταγωνιστές του, για το γήπεδο, τους παίχτες και τους οπαδούς, για τις διοικήσεις, τις εφημερίδες και την τηλεόραση, για την εξέλιξη και την εξάπλωση του παιχνιδιού, τους κανόνες του, τις ιδιαιτερότητές του, τη χειραγώγησή του από τα οικονομικά συμφέροντα, τον εκφυλισμό του ενίοτε από τη σκοπιμότητα, το πέρασμά του από την εποχή της αθωότητας στη βιομηχανία του θεάματος.
Σε αυτή την ποδοσφαιρική βίβλο, ο Galeano περιγράφει ολοζώντανα γκολ και φάσεις που έμειναν στην ιστορία, κάνει ντρίπλες ρίχνοντας πού και πού την μπάλα στην πολιτική και σκαλίζει την ψυχολογία του ανθρώπινου μωσαϊκού του αθλήματος.
«Έγραψα “Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως” για να προσηλυτίσω τους άπιστους. Θέλησα να βοηθήσω τους φανατικούς της ανάγνωσης να μη φοβούνται το ποδόσφαιρο και τους φανατικούς του ποδοσφαίρου να τους φύγει ο φόβος για τα βιβλία. Τίποτα περισσότερο δεν είχα κατά νου».
Παγκόσμιο κύπελλο: Δύναμη & Δόξα, Jonathan Wilson | μτφρ. Βασίλης Πουλάκος, MVP Publications
Από τα ημιτελή, χαοτικά γήπεδα της Ουρουγουάης το 1930, μέχρι την αστραφτερή, γεμάτη αντιφάσεις στέψη του Λιονέλ Μέσι στο Κατάρ το 2022, το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα αθλητικό γεγονός. Είναι το μεγαλύτερο θέατρο του πλανήτη. Ένας καθρέφτης όπου τα έθνη προβάλλουν τους μύθους τους, αναζητούν την επιβεβαίωση και, συχνά, ξεπλένουν τις πιο σκοτεινές πολιτικές τους ατζέντες.
Ο πολυβραβευμένος συγγραφέας και δημοσιογράφος Jonathan Wilson γράφει την οριστική και διαφορετική ιστορία του πιο προβεβλημένου πολιτιστικού φαινομένου της εποχής μας. Μελετώντας σχολαστικά νέα ιστορικά στοιχεία και αντλώντας από αποκλειστικές συνεντεύξεις, το Δύναμη και δόξα.Μια διαφορετική ιστορική αναδρομή στο Παγκόσμιο Κύπελλο ρίχνει άπλετο φως στα παρασκήνια: στις ιστορίες θριάμβου, στα σκάνδαλα, στα αδίστακτα παζάρια των διοργανώσεων και στα γεωπολιτικά ρεύματα που διαμόρφωσαν κάθε τουρνουά.
Δεν έχει σημασία αν η εστίαση πέφτει στη μουσολινική Ιταλία, στη διχοτομημένη Γερμανία, στον Πόλεμο του Ποδοσφαίρου ή στη Χρυσή Εποχή του Πελέ. Ο Wilson δεν καταγράφει απλώς το τι συνέβη στο χορτάρι, αλλά εξηγεί αριστοτεχνικά το γιατί. Δεν γράφει απλώς για συστήματα και γκολ· γράφει για την κοινωνία, την πολιτική, τη διπλωματία και την ανθρώπινη φύση, χρησιμοποιώντας το ποδόσφαιρο ως όχημα. Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί έργο-σταθμό.
Οι άγγελοι με τα βρόμικα πρόσωπα: Η ποδοσφαιρική ιστορία της Αργεντινής, Jonathan Wilson | μετφρ. Βασίλης Γεωργιώτης, MVP Publications
Περισσότερο από κάθε άλλο έθνος, η Αργεντινή ζει και αναπνέει για το ποδόσφαιρο, τις θεωρίες και τους μύθους του. Το θέμα αποτελεί αντικείμενο σφοδρών συζητήσεων από τις γωνίες των δρόμων και στα καφέ έως και τους σπουδαιότερους συγγραφείς και διανοούμενους της χώρας.
Αυτό το βιβλίο είναι ένα ταξίδι στο πάθος, την τρέλα, τα παράδοξα και τη μελαγχολία μιας χώρας που ζει και αναπνέει για την μπάλα. Από τα χωμάτινα γήπεδα του Μπουένος Άιρες μέχρι την κορυφή του κόσμου στο Κατάρ, η πορεία της Εθνικής Αργεντινής είναι ένα έπος γεμάτο αντιφάσεις: η αριστοκρατική κομψότητα του Ντι Στέφανο συναντά την «πονηριά» του Μαραντόνα, και η μελαγχολία του Ρικέλμε την εκρηκτική ιδιοφυΐα του Μέσι.
Σε αυτή τη μνημειώδη έρευνα, ο βραβευμένος Τζόναθαν Γουίλσον – η πιο έγκυρη φωνή της σύγχρονης ποδοσφαιρικής ανάλυσης – ξετυλίγει το κουβάρι μιας χώρας εμμονικής με την μπάλα. Μέσα από πέντε ιστορικές περιόδους, ο Γουίλσον αποδεικνύει πώς το ποδόσφαιρο στην Αργεντινή έγινε το απόλυτο καθρέφτισμα της πολιτικής και της υπαρξιακής της ταυτότητας: από την οικειοποίηση του βρετανικού παιχνιδιού, τον λαϊκισμό του Περόν και το σκοτάδι της δικτατορίας, μέχρι την αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στον ρομαντισμό του Μενότι και τον κυνισμό του Μπιλάρδο.
Μουντιάλ εμπιστευτικό, Νίκος Μποζιονέλος | Εκδόσεις Historical Quest
Το «Μουντιάλ εμπιστευτικό» είναι μια έρευνα για όσα διαμόρφωσαν το Παγκόσμιο Κύπελλο πέρα από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου. Από το 1930 έως σήμερα, το βιβλίο εξετάζει τον ρόλο της πολιτικής, των καθεστώτων, της γεωπολιτικής και των οικονομικών συμφερόντων στη μεγαλύτερη διοργάνωση του πλανήτη. Με τεκμηρίωση και ιστορικό πλαίσιο, φωτίζεται η σύνδεση ποδοσφαίρου και εξουσίας χωρίς ωραιοποιήσεις.
Το «Μουντιάλ εμπιστευτικό» τράβηξε την κουρτίνα που έκρυβε το πρόσωπο της διοργάνωσης που ελάχιστοι θέλησαν να κοιτάξουν στα μάτια. Άλλωστε, από το 1930 μέχρι σήμερα, το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν υπήρξε ποτέ μόνο ποδόσφαιρο. Ήταν ένας καθρέφτης εποχών. Ήταν ένα εργαλείο ισχύος. Ήταν άλλοτε ένα όχημα προπαγάνδας, άλλοτε πεδίο αντίστασης και, συχνά, πεδίο σύγκρουσης. Και σχεδόν πάντα κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα ποδοσφαιρικό τουρνουά.
Στις 640 σελίδες του “Μουντιάλ εμπιστευτικό” δεν αναζητήθηκε το ωραίο γκολ, ούτε η τακτική ιδιοφυΐα. Αυτά υπάρχουν αλλού, καταγεγραμμένα με ακρίβεια. Εξετάστηκαν όσα συνέβησαν γύρω από το γήπεδο. Ποιοι κυβερνούσαν. Ποιοι καταπίεζαν. Ποιοι εκμεταλλεύονταν. Ποιοι αντιστέκονταν. Ποιοι πλήρωναν το τίμημα. Κι όμως, παρά τα πολιτικά παιχνίδια, τα γεωπολιτικά παζάρια και τα οικονομικά συμφέροντα, το Μουντιάλ παραμένει το πιο ισχυρό παγκόσμιο πολιτισμικό γεγονός της εποχής μας.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το ποδόσφαιρο μπλέκεται με την πολιτική αλλά είναι πόσο συνειδητοί είμαστε ως θεατές και φίλαθλοι. Πόσο καταλαβαίνουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο παίζεται το παιχνίδι. Πόσο αντιλαμβανόμαστε ότι κάθε διοργάνωση εντάσσεται σε μια συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία…
Μουντιάλ, ιστορίες πίσω από το τρόπαιο | Χρήστος Σωτηρακόπουλος – Φάνης Τσοκανάς, εκδόσεις Τόπος
Όταν ξεκινούσε το Παγκόσμιο Κύπελλο, το 1930, ποιος μπορούσε να φανταστεί πως περίπου έναν αιώνα αργότερα θα είχε εξελιχθεί στο απόλυτο ποδοσφαιρικό «ραντεβού» και πως η ιδέα εκείνη θα έχει χαρίσει τόσες συγκινήσεις σε κάθε γωνιά του πλανήτη; Κάποιοι διάβασαν γι’ αυτές, άλλοι τις είδαν στην τηλεόραση, οι πιο τυχεροί τις έζησαν ως θεατές στις εξέδρες… οι πραγματικά ευλογημένοι «έγραψαν» τις σελίδες στο βιβλίο της ιστορίας της διοργάνωσης, ως πρωταγωνιστές.
Το βιβλίο αυτό και οι συγγραφείς του στόχευσαν σε αυτή την τελευταία κατηγορία, αφήνοντας πολλούς από αυτούς που «σήκωσαν» το εμβληματικό τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου να ανοίξουν το κουτί των αναμνήσεών τους, παράλληλα με όσους αποπειράθηκαν να το αγγίξουν αλλά δεν τα κατάφεραν.
Συνολικά, 45 άνθρωποι μοιράστηκαν τις ιστορίες τους πίσω από το τρόπαιο. Ακριβώς όπως το λέει ο τίτλος του βιβλίου και ακριβώς ό,τι δείχνει η φωτογραφία στο εξώφυλλό του, με πολλά χέρια γύρω από το τρόπαιο να προσπαθούν να το αγγίξουν. Κάποια το βίωσαν. Κάποια άλλα, όχι. Όλοι, όμως, όπως κι αν το έζησαν και σε όποια φάση της ζωής τους, είτε ως παιδιά είτε ως έφηβοι ή ενήλικες, ένιωσαν τη μαγεία του.
