Η πρόοδος προς μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν επιβραδύνθηκε τη Δευτέρα, καθώς οι δύο πλευρές οχυρώθηκαν πίσω από τις θέσεις τους σχετικά με τις αναφορές στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και την οικονομική ελάφρυνση της Τεχεράνης, σύμφωνα με μεσολαβητές.
Η επιβράδυνση αυτή ακολούθησε ένα Σαββατοκύριακο που ξεκίνησε με τον Πρόεδρο Τραμπ και άλλους αξιωματούχους της κυβέρνησης να δηλώνουν ότι η συμφωνία ήταν κοντά, για να λήξει τελικά με τον Τραμπ να ξεκαθαρίζει ότι δεν θα βιαστεί να κλείσει μια συμφωνία που δεν θα ήταν η σωστή.
Μετά τις πρώτες πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας για τη συμφωνία, ο Τραμπ δέχθηκε επικρίσεις από πιο σκληροπυρηνικά μέλη του κόμματός του, τα οποία ανησυχούσαν ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ και να μειώσει την οικονομική πίεση στο καθεστώς του Ιράν, αφήνοντας όμως ανέπαφο το πυρηνικό του πρόγραμμα.
«Η συμφωνία με το Ιράν είτε θα είναι σπουδαία και ουσιαστική, είτε δεν θα υπάρξει συμφωνία», δήλωσε ο Τραμπ νωρίς τη Δευτέρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιτιθέμενος στους Ρεπουμπλικανούς και Δημοκρατικούς επικριτές του, λέγοντας ότι δεν γνωρίζουν τίποτα για τη συμφωνία που τελεί υπό διαπραγμάτευση.
Το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης
Οι δύο πλευρές εργάζονται για την επίτευξη ενός μνημονίου κατανόησης που θα τερμάτιζε τις εχθροπραξίες και θα ήρε τους περιορισμούς στη ναυτιλιακή κίνηση στα Στενά του Ορμούζ για διάστημα 30 ημερών, ενώ παράλληλα θα προετοίμαζε το έδαφος για συνομιλίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν σε μια δεύτερη φάση. Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από την πρόοδο των συνομιλιών, δήλωσε την Κυριακή ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης.
Οι ΗΠΑ επιδιώκουν σαφέστερες δεσμεύσεις από το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα εκ των προτέρων, ενώ οι Ιρανοί διαπραγματευτές πιέζουν για λεπτομέρειες από τις ΗΠΑ σχετικά με την ελάφρυνση των κυρώσεων και το ξεπάγωμα περιουσιακών στοιχείων, ανέφεραν οι μεσολαβητές.
Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι το Ιράν θα κωλυσιεργήσει στα πυρηνικά ζητήματα αφού εξασφαλίσει κάποια ελάφρυνση, πρόσθεσαν οι μεσολαβητές.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκαέι, δήλωσε τη Δευτέρα ότι έχει σημωθεί πρόοδος σε πολλά από τα ζητήματα των συνομιλιών, αλλά μια συμφωνία δεν είναι επικείμενη.
Οι κορυφαίοι διαπραγματευτές της χώρας —ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αρακτσί— ταξίδεψαν στο Κατάρ για να προσπαθήσουν να σημειώσουν πρόοδος στα ακανθώδη ζητήματα, μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Οι πιέσεις και οι περιφερειακές ανησυχίες
Υπάρχει πίεση και στις δύο πλευρές για την επίτευξη συμφωνίας. Ο Τραμπ επιθυμεί διακαώς να τερματίσει έναν μη δημοφιλή πόλεμο στο εσωτερικό της χώρας του, ο οποίος έχει αυξήσει την τιμή της βενζίνης, πιέζοντας τους καταναλωτές. Το Ιράν επιδιώκει να εξασφαλίσει οικονομική ελάφρυνση, καθώς ο πόλεμος και ο αμερικανικός αποκλεισμός επιδείνωσαν την πίεση σε μια ήδη κλιμακούμενη οικονομική κρίση.
Οι χώρες του Κόλπου υποστηρίζουν επίσης σε γενικές γραμμές την προσπάθεια, αν και ανησυχούν ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να αποσυρθούν προτού αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες ασφαλείας που προέκυψαν από τους βομβαρδισμούς του Ιράν στην περιοχή κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι μεσολαβητές δήλωσαν ότι αραβικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τους πίεσαν να συμπεριλάβουν μια σαφή ρήτρα στο μνημόνιο κατανόησης που θα διασφαλίζει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Το Ιράν έχει συμφωνήσει μέχρι στιγμής να παραιτηθεί από τα τέλη στα πλοία που διέρχονται από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδο για τη διάρκεια των συνομιλιών. Ωστόσο, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η χώρα συνεχίζει να διεκδικεί ρόλο στη διαχείριση των στενών και έχει συζητήσει τη λήψη τελών για υπηρεσίες διέλευσης και προστασίας.
Το Ισραήλ ανησυχεί επίσης ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να κάνουν μια συμφωνία που θα μείωνε την οικονομική και στρατιωτική πίεση στην Τεχεράνη και θα έδενε τα χέρια του, ιδιαίτερα στον αγώνα του κατά της υποστηριζόμενης από το Ιράν πολιτοφυλακής της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Το Ισραήλ πιέζει τις αμερικανικές επαφές του, καθώς και δημόσια μέσω των μέσων ενημέρωσης, για μια πιο σκληρή συμφωνία με περισσότερες δεσμεύσεις από το Ιράν, δήλωσε άτομο που γνωρίζει το θέμα.
Εσωτερικές αστάθειες και ηγεσία
Οι μεσολαβητές ανέφεραν ότι μια ανησυχία είναι το ποιος παίρνει τις αποφάσεις στο Ιράν, καθώς ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεν έχει εμφανιστεί ούτε έχει ακουστεί από τότε που διορίστηκε τον Μάρτιο. Δήλωσαν ότι προσπαθούν να προσδιορίσουν τις απόψεις του για τα διάφορα ζητήματα που συζητούνται στο προσχέδιο του κειμένου.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών επεσήμανε επίσης τις διαιρέσεις στην αμερικανική κυβέρνηση.
«Επειδή η χάραξη πολιτικής και η λήψη αποφάσεων στην Αμερική υποφέρουν από ένα είδος θεσμικής αστάθειας, γινόμαστε μάρτυρες συχνών αλλαγών στις θέσεις», δήλωσε, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Το όραμα του Τραμπ για μια διευρυμένη συμφωνία
Ο Τραμπ δήλωσε αργότερα ότι ήθελε η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Πακιστάν, η Τουρκία, η Αίγυπτος και η Ιορδανία να προσχωρήσουν στις «Συμφωνίες του Αβραάμ» —το κορυφαίο επίτευγμα της εξωτερικής πολιτικής της πρώτης θητείας του προέρου, βάσει του οποίου χώρες όπως τα ΗΑΕ και το Μπαχρέιν σύναψαν διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ. Δήλωσε ότι θα ήταν τιμή του να ενταχθεί και το Ιράν μόλις η Τεχεράνη υπογράψει την ειρηνευτική συμφωνία που βρίσκεται τώρα υπό συζήτηση, και προώθησε την ιδέα ενός συνδυαστικού συμφώνου για τον τερματισμό του πολέμου και της περιφερειακής απομόνωσης του Ισραήλ.
«Αυτή θα είναι η πιο σημαντική Συμφωνία που θα υπογράψει ποτέ οποιαδήποτε από αυτές τις Μεγάλες, αλλά ευρισκόμενες πάντα σε σύγκρουση, χώρες», έγραψε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Τίποτα στο παρελθόν ή στο μέλλον δεν θα την ξεπεράσει».
Η Αίγυπτος και η Ιορδανία έχουν ήδη συνθήκες ειρήνης και διπλωματικούς δεσμούς με το Ισραήλ. Η Σαουδική Αραβία ήταν κοντά στο να ενταχθεί στις συμφωνίες πριν από τον πόλεμο στη Γάζα, αλλά έκτοτε επιμένει ότι το Ισραήλ πρέπει πρώτα να δεσμευτεί σε μια πορεία προς τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Οι σχέσεις της Τουρκίας και του Κατάρ με το Ισραήλ δοκιμάζονται όλο και περισσότερο. Ο πρόεδρος αναγνώρισε ότι ορισμένες από τις χώρες έχουν λόγους να μην ενταχθούν, αλλά δήλωσε ότι οι υπόλοιπες θα πρέπει να το πράξουν, ξεκινώντας από τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
«Αν δεν το κάνουν, δεν θα πρέπει να αποτελούν μέρος αυτής της Συμφωνίας, καθώς αυτό δείχνει κακή πρόθεση», ανέφερε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
