«Κλινικές μελέτες; Δεν ήξερα τι είναι…», «Δεν ήμουν σίγουρη… Φοβήθηκα». Οι φράσεις αυτές, που προέρχονται από μαρτυρίες ασθενών, αποτυπώνουν ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας στην Ελλάδα: την άγνοια, τους μύθους και τη χαμηλή εμπιστοσύνη γύρω από τις κλινικές μελέτες.
Παρότι οι κλινικές δοκιμές αποτελούν βασικό πυλώνα της ιατρικής προόδου διεθνώς, στη χώρα μας η συμμετοχή ασθενών παραμένει περιορισμένη, στερώντας από πολλούς ανθρώπους πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και υψηλού επιπέδου ιατρική παρακολούθηση.
Τα τελευταία χρόνια πάντως παρατηρείται μια σχετική αύξηση των κλινικών μελετών και από το 2019 αυτές σημείωσαν άνοδο κατά 75%. Σύμφωνα δε με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν χθες σε εκδήλωση στο Υπουργείο Υγείας, οι κλινικές μελέτες που έλαβαν πράσινο φως για να γίνουν στην Ελλάδα πέρυσι ήταν 272 έναντι 212 το 2024 και 158 το 2019.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε από τη Συμμαχία για την Προώθηση της Αξίας των Κλινικών Μελετών – που αποτελείται από την Ένωση Ασθενών Ελλάδας, τον Σύλλογο Επιχειρήσεων Διεξαγωγής Κλινικών Μελετών Ελλάδας (HACRO) και την Ιατρική Εταιρεία Αθηνών – με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κλινικών Μελετών και την εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης «Συμμετέχω γιατί έχω… Γνώση – Όφελος – Εμπιστοσύνη».
Εκδήλωση στο Υπουργείο Υγείας με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Κλινικών Μελετών
Αναβάθμιση του Συστήματος Υγείας
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης αναδείχθηκε ότι οι κλινικές μελέτες δεν αποτελούν μόνο εργαλείο ανάπτυξης νέων φαρμάκων, αλλά και μηχανισμό αναβάθμισης του ίδιου του συστήματος υγείας.
Μέσα από αυτές, οι ασθενείς αποκτούν πρόσβαση σε πρωτοποριακές θεραπείες πριν ακόμη κυκλοφορήσουν στην αγορά, ενώ παρακολουθούνται στενά από εξειδικευμένες ιατρικές ομάδες σε ασφαλές και αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον. Παράλληλα, οι θεραπείες, οι εξετάσεις και η παρακολούθηση παρέχονται χωρίς οικονομική επιβάρυνση, ενώ οι συμμετέχοντες ασφαλίζονται υποχρεωτικά έναντι πιθανών βλαβών ή ιατρικών σφαλμάτων.
Όπως επισημάνθηκε στην παρουσίαση της εκστρατείας, στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπάρχει περιορισμένη γνώση γύρω από το τι ακριβώς είναι μια κλινική μελέτη, πώς διεξάγεται και ποια δικαιώματα έχουν οι συμμετέχοντες. Αυτή η έλλειψη ενημέρωσης ενισχύει μύθους και παρανοήσεις, οδηγώντας πολλούς ασθενείς να απορρίπτουν εξαρχής το ενδεχόμενο συμμετοχής. Οι συνέπειες είναι πολλαπλές: ασθενείς στερούνται καινοτόμες θεραπείες, χάνουν την ευκαιρία συστηματικής παρακολούθησης και δεν συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση ενός ισχυρού οικοσυστήματος κλινικής έρευνας στη χώρα.
Παράλληλα, οι κλινικές μελέτες λειτουργούν και ως εργαλείο εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, μόνο την περίοδο 2022-2024 εκπαιδεύτηκαν 162 ιατροί μέσω προγραμμάτων που σχετίζονται με κλινικές μελέτες, ενώ το 2025 εκπαιδεύτηκαν επιπλέον διοικητικά στελέχη και ερευνητές πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Οι διαδικασίες των μελετών, όπως επισημάνθηκε, ακολουθούν αυστηρά πρωτόκολλα που περιορίζουν τα περιθώρια ιατρικών σφαλμάτων και ενισχύουν την ποιότητα της φροντίδας.
Άδωνις Γεωργιάδης – Υπουργός Υγείας
Ο υπουργός Υγείας υπογράμμισε ότι οι κλινικές μελέτες αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για το υπουργείο, καθώς προσφέρουν ταχύτερη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, ενισχύουν την ελληνική επιστημονική κοινότητα και συμβάλλουν στην προσέλκυση επενδύσεων και θέσεων εργασίας. Τόνισε ότι η Ελλάδα παρουσιάζει βελτίωση στον αριθμό των κλινικών μελετών, αν και εξακολουθεί να υστερεί ως προς το επενδυμένο κεφάλαιο. Εξέφρασε αισιοδοξία ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο και η συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα και τους ασθενείς θα οδηγήσουν στην προσέλκυση περισσότερων και σημαντικότερων κλινικών μελετών στη χώρα.
Λίλιαν Βενετίας Βιλδιρίδη – Γενική Γραμματέας Υπηρεσιών Υγείας
Η κα Βιλδιρίδη χαρακτήρισε την ανάπτυξη των κλινικών μελετών ως έναν από τους σημαντικότερους δείκτες επιστημονικής, κοινωνικής και οικονομικής προόδου μιας χώρας. Επισήμανε ότι οι κλινικές μελέτες προσφέρουν σημαντικά οφέλη τόσο στους ασθενείς όσο και στα συστήματα υγείας και την εθνική οικονομία. Παράλληλα, συνεχάρη την Ένωση Ασθενών Ελλάδας και τη HACRO για την εκστρατεία ενημέρωσης, σημειώνοντας ότι μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη κλινικής έρευνας. Τόνισε επίσης ότι η σωστή και επιστημονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση των ασθενών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης.
Σπύρος Σαπουνάς – Πρόεδρος ΕΟΦ
Ο πρόεδρος του ΕΟΦ αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις που έχουν γίνει για την επιτάχυνση και τη βελτίωση των διαδικασιών έγκρισης κλινικών δοκιμών, όπως η ενίσχυση της Εθνικής Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας και η λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Βιοϊατρικής Έρευνας. Τόνισε ότι στόχος δεν είναι μόνο η αύξηση του αριθμού των κλινικών δοκιμών στην Ελλάδα, αλλά κυρίως η προσέλκυση ποιοτικών μελετών με αυστηρό έλεγχο, διαφάνεια και αξιοπιστία. Παράλληλα, αναφέρθηκε στη συμμετοχή της χώρας στις ευρωπαϊκές δράσεις FAST EU, FACT EU και SUPPORT NCS, επισημαίνοντας ότι το μεγάλο στοίχημα παραμένει η ενίσχυση της εμπιστοσύνης ασθενών και ιατρών απέναντι στις κλινικές μελέτες.
Ευαγγελία Κοράκη – Πρόεδρος HACRO
Η πρόεδρος της HACRO υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα για την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας, όπως υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό, έμπειρες ιατρικές ομάδες και νοσοκομεία με ευρεία γεωγραφική κάλυψη. Αναφέρθηκε επίσης στις πρόσφατες θεσμικές μεταρρυθμίσεις που διευκολύνουν τη διεξαγωγή κλινικών μελετών και δημιουργούν ευνοϊκότερο επενδυτικό περιβάλλον. Ωστόσο, σημείωσε ότι η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η ενημέρωση και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών, καθώς η ενεργός συμμετοχή των ασθενών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας και την ανάδειξη της Ελλάδας σε ευρωπαϊκό κόμβο κλινικών μελετών.
Ελευθέριος Θηραίος – Πρόεδρος Ιατρικής Εταιρείας Αθηνών
Ο κ. Θηραίος επεσήμανε ότι οι κλινικές μελέτες αποτελούν τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου η επιστημονική έρευνα μετατρέπεται σε καινοτόμες θεραπείες και θεραπευτικές κατευθυντήριες οδηγίες. Τόνισε ότι προσφέρουν τα πιο αξιόπιστα δεδομένα για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα των θεραπειών, βοηθώντας τους ιατρούς να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Παράλληλα, ανέδειξε τα οφέλη για τους ασθενείς, όπως η πρόσβαση σε νέες θεραπείες χωρίς οικονομική επιβάρυνση και η στενή ιατρική παρακολούθηση. Υπογράμμισε επίσης ότι η σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ ιατρού και ασθενούς είναι κρίσιμη για την αποδόμηση μύθων και την ενίσχυση της συμμετοχής στις κλινικές μελέτες.
Κατερίνα Κουτσογιάννη – Α’ Αντιπρόεδρος Ένωσης Ασθενών Ελλάδας
Η κα Κουτσογιάννη παρουσίασε την εκστρατεία «Συμμετέχω γιατί έχω… Γνώση – Όφελος – Εμπιστοσύνη», αναδεικνύοντας το σημαντικό έλλειμμα ενημέρωσης που υπάρχει γύρω από τις κλινικές μελέτες στην Ελλάδα. Τόνισε ότι πολλοί ασθενείς εξακολουθούν να αγνοούν τι ακριβώς είναι οι κλινικές μελέτες και ποια δικαιώματα ή οφέλη μπορεί να έχουν από τη συμμετοχή τους. Όπως εξήγησε, η εκστρατεία στοχεύει στην παροχή απλής, αξιόπιστης και επιστημονικά τεκμηριωμένης πληροφόρησης, ώστε οι πολίτες να μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες αποφάσεις για την υγεία τους. Υπογράμμισε ότι χωρίς ενημερωμένους και ενεργούς ασθενείς δεν μπορεί να υπάρξει ένα ισχυρό οικοσύστημα κλινικής έρευνας στη χώρα.
