Αν έχετε ανοίξει το Instagram ή το X τις τελευταίες εβδομάδες, είναι σχεδόν αδύνατο να μην έχετε πέσει πάνω τους. Είναι φτιαγμένα με εκπληκτική τεχνολογία ΑΙ, έχουν ρυθμό, γρήγορη εναλλαγή εικόνας, έντονη μουσική ραπ. Και προέρχονται από το Ιράν.
Πρόκειται για τη σοσιαλμιντιακή απάντηση στον πόλεμο στο Ιράν. Χρησιμοποιώντας την ποπ κουλτούρα της Δύσης εναντίον της, οι Ιρανοί πίσω από το κανάλι «Explosive News» (Akhbar Enfejari) δημιουργούν με την χρήση τεχνητής νοημοσύνης, Lego βιντεάκια, που το καθεστώς αναμεταδίδει μέσω των επίσημων σελίδων του. Πρόθεσή τους, εκτός από το να μεταδώσουν μυνήματα με εύπεπτο τρόπο και να εξηγήσουν στο μέσο Αμερικανό τον πόλεμο από τη δική τους σκοπιά, να αποδείξουν ότι, αντίθετα με το τι πιστεύει η Δύση, το Ιράν δεν είναι μια χώρα εντελώς αποκομμένη και αποκλεισμένη.
Οι δημιουργοί δείχνουν μια τρομακτική κατανόηση της αμερικανικής ψυχολογίας, των memes και του τρόπου με τον οποίο καταναλώνουμε ψηφιακό περιεχόμενο. Πολεμούν δηλαδή τη Δύση με τα ίδια της τα όπλα και… παιχνίδια.
Τα Lego εν προκειμένω, που εφευρέθηκαν στη Δανία από τον Ole Kirk Christiansen και σήμερα, μετατρέπονται σε όπλα προπαγάνδας. Και μάλιστα, μιας προπαγάνδας που «μιλάει» άπταιστα αγγλικά, χρησιμοποιεί AI rap soundtracks που θυμίζουν σε πολλούς εκείνα του Tupac Shakur, συνδέοντας τον δικό τους αγώνα με την αμερικανική κουλτούρα της διαμαρτυρίας.
Και η αλήθεια είναι ότι το κάνουν πολύ καλύτερα από ό,τι ο Τραμπ. Όλοι θυμόμαστε εκείνο το AI βιντεάκι που είχε κυκλοφορήσει από την πλευρά των Ρεπουμπλικανών, το οποίο έδειχνε τον αμερικανό πρόεδρο και τον Νετανιάχου να κάνουν διακοπές στην «Gaza Riviera», μια προσπάθεια τόσο ακαλαίσθητη που κατέληγε να είναι, όπως θα έλεγαν οι νέοι, cringe.
Οι Ιρανοί, όμως, έχουν μελετήσει την αμερικανική ζωή και πολιτική σε βάθος. Ξέρουν πού να «χτυπήσουν» και πως να απευθυνθούν σε ένα κοινό που πιστεύει μόνο αυτά που βλέπει σε βιντεάκια στον Instagram. Μιλούν για τα Epstein Files («Το κράτος σας κυβερνάται από παιδόφιλους» είνα ένας από τους επαναλαμβανόμενους στίχους κι ότι ο Τραμπ βρέθηκε στο νησί του Επσταϊν πάνω από 40 φορές), ως τον πραγματικό λόγο για τον οποίο γίνεται ο πόλεμος, συνδέοντας τον Τραμπ και τον Νετανιάχου με τα πιο σκοτεινά σκάνδαλα της αμερικανικής ελίτ.
Δείχνουν έναν Lego Τραμπ να ψάχνει φακέλους του Έπσταϊν για να βρει στοιχεία που τον ενοχοποιούν και μετά να εκτοξεύει έναν πύραυλο σε ένα σχολείο θηλέων στο Ιράν μόνο και μόνο για να δημιουργήσει αντιπερισπασμό. Και ο κόσμος ανταποκρίνεται με χιλιάδες «likes».
«Ως αμερικανός, δεν θα περίμενα ποτέ να είμαι εναντίον των αμερικανών σε έναν πόλεμο», γράφει ένα σχολιαστής σε κάποιο από τα βίντεο. «Οι πιο έγκριτες ειδήσεις προέρχονται από ιρανικά Legos. Ανεκτίμητο», λέει ένας άλλος. «Δεν το αποκαλώ πλέον αυτό προπαγάνδα», έρχεται το επόμενο σχόλιο.
Από τα Epstein files στον Φλόιντ και τους «No Kings»
Η αρχή της ιστορίας του Explosive News με κανέναν τρόπο δεν προμύνηε αυτή την εξέλιξη. Πέρυσι, το κανάλι ανέβαζε κυρίως σχολιασμό με έναν νεαρό Ιρανό influencer μπροστά από neon φόντα, να δίνει συμβουλές για την κρίση του νερού στο Ιράν ή να μιλά για ηθική.
Τα βίντεο αυτά μετά βίας έπιαναν μερικές εκατοντάδες views. Όμως, τον Φεβρουάριο, με την κλιμάκωση της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, άφησαν πίσω τους τον παραδοσιακό λόγο και υιοθέτησαν την επικοινωνία μέσω Lego βίντεο. Ξαφνικά, οι παγκόσμιοι ηγέτες έγιναν κίτρινα κεφαλάκια που κουνιούνται και οι πύραυλοι πλαστικά τουβλάκια. Το αποτέλεσμα ήταν εκατομμύρια views και μια απήχηση που ξεπέρασε τα σύνορα της Μέσης Ανατολής, φτάνοντας μέχρι τους διαδηλωτές «No Kings» στην Αμερική, οι οποίοι υιοθέτησαν τα βίντεο για τη δική τους αντι-Τραμπ ρητορική.
Αν καθίσεις να περιγράψεις τι δείχνουν αυτά τα βίντεο, καταλαβαίνεις γιατί έχουν γίνει viral. Σε ένα από αυτά, βλέπουμε Ιρανούς-Lego να πανηγυρίζουν καθώς πύραυλοι πετούν προς το Τελ Αβίβ, ενώ το τραγούδι «L.O.S.E.R» παίζει στο background. Σε άλλο βίντεο, υπάρχει ένας τάφος από Lego που γράφει «R.I.P. Donald John Trump».
Στο πιο πρόσφατο βίντεο, το οποίο ίσως να είναι και το πιο άμεσο καθώς απευθύνεται ξεκάθαρα στους ψηφοφόρους του Τραμπ, οι στίχοι επαναλαμβάνουν ότι η Κυβέρνηση των ΗΠΑ διέταξε τους Αμερικανούς να πεθάνουν για το Ισραήλ και αλλάζουν το σύνθημά των MAGA σε «Make Israel Great Again». «Το κράτος παίρνει χρήματα από εσάς για να τα δώσει στο Ισραήλ. Σας είπαν ψέματα».
Χθες, έβγαλαν και βίντεο για τον Λίβανο μετά τις εκτεταμένες επιθέσεις του Ισραήλ στην χώρα. Σε ένα, πάνω σε lego-πύραυλο που πρόκειται να εκτοξεύσουν γράφουν «Για τους Λιβανέζους αδερφούς μας».
Οι δημιουργοί χρησιμοποιούν ακόμα και τις φήμες για την υγεία του Τραμπ, δείχνοντας μια μελανιά να ανθίζει στο πλαστικό χέρι του Lego-Προέδρου, ή παίζουν με τη θεωρία ότι ο Νετανιάχου έχει πεθάνει και έχει αντικατασταθεί από ένα deepfake. Μέχρι και στον Τζορτζ Φλόιντ γίνεται αναφορά με έναν Lego αστυνομικό να πατάει έναν άνδρα στο πεζοδρόμιο χωρίς εκείνος να μπορεί να πάρει ανάσα.
Οι πύραυλοι στα βίντεο είναι φορείς μηνυμάτων. Πάνω τους αναγράφονται αφιερώσεις σε όλους όσους έχουν υπάρξει θύματα της «αμερικανικής επιθετικότητας», από τους ιθαγενείς της Αμερικής μέχρι τους χωρικούς του Βιετνάμ και τους «κλεμμένους μαύρους» (stolen blacks). Το σύνθημα «ONE VENGEANCE FOR ALL» (Μία εκδίκηση για όλους) εμφανίζεται με κεφαλαία γράμματα. Πρόκειται για μια προσπάθεια να χτιστεί μια παγκόσμια συμμαχία των «καταπιεσμένων» κάτω από την ομπρέλα της ιρανικής προπαγάνδας.
«Μπορείτε να αποδείξετε ότι δεν έχετε σχέση με την Τζένιφερ Λόρενς;»
Το περιοδικό New Yorker και ο Kyle Chayka έψαξαν το θέμα και η αλληλογραφία τους με τους εκπροσώπους του Explosive News είναι αποκαλυπτική. Ισχυρίζονται ότι είναι μια ανεξάρτητη φοιτητική ομάδα, χωρίς δεσμούς με την κυβέρνηση ή τον στρατό. «Μπορείτε εσείς να αποδείξετε ότι δεν έχετε καμμία σχέση με την Τζένιφερ Λόρενς;», ήταν η απάντησή τους όταν από το περιοδικό τους ζήτησαν να αποδείξουν ότι δεν έχουν σχέση με το καθεστώς.
Παρόλα αυτά, τα βίντεό τους αναδημοσιεύονται από το Tasnim News (που συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης) και φέρουν το υδατογράφημα «Revayat-e Fath» (μιας κρατικής μιντιακής οργάνωσης). Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι το όνομα αυτό είναι απλώς ο τίτλος των βίντεο τους («Χρονικά της Νίκης») και ότι η δουλειά τους είναι «γεμάτη συναίσθημα», σαν να είναι παιδιά τους. Μιλούν για μια «μάχη μεταξύ αλήθειας και ψεύδους» και χρησιμοποιούν αποσπάσματα από το Κοράνι για να δικαιολογήσουν το έργο τους, λέγοντας ότι «οι πιο ευγενείς είναι αυτοί που παραμένουν δίκαιοι».
Το πιο ενδιαφέρον είναι η ταχύτητα με την οποία δουλεύουν. Μπορούν να παράγουν ένα βίντεο δύο λεπτών σε περίπου 24 ώρες. Έχουν στήσει μια ολόκληρη μηχανή παραγωγής που χρησιμοποιεί Generative AI για τα σενάρια και τα γραφικά, κάνοντας το «slopaganda» (την ορολογία που έχει δημιουργηθεί για να περιγράψει την προπαγάνδα της τεχνητής νοημοσύνης) το νέο διεθνές εργαλείο σύγκρουσης. Όπως λένε και οι ίδιοι, «αν η αλήθεια δεν είναι φανταχτερή (flashy), είναι κάπως μόνη». Δεν αρκεί να έχεις δίκιο, πρέπει να έχεις και τα καλύτερα γραφικά. Πρέπει να μπορείς να τραβήξεις την προσοχή ενός κοινού που έχει το attention span ενός νηπίου και όπως φαίνεται, τα Lego είναι ο ιδανικός τρόπος για να το πετύχεις.
Ακόμα και ο ίδιος ο Τραμπ φαίνεται να έχει πέσει στην παγίδα αυτού του τύπου της επικοινωνίας. Αναφορές λένε ότι του δείχνουν καθημερινά ένα δίλεπτο μοντάζ από επιτυχημένα χτυπήματα στο Ιράν, σαν ένα ιδιωτικό στρατιωτικό TikTok feed, για να τον κρατούν ενήμερο. Οι Ιρανοί το γνωρίζουν αυτό και φροντίζουν τα δικά τους βίντεο να είναι τόσο προκλητικά που να έχουν πιθανότητες να φτάσουν μέχρι τα μάτια του. Οι εκπρόσωποι του Explosive News υποστηρίζουν ότι τα δυτικά μέσα παρουσιάζουν τη βία με έναν «λουστραρισμένο και ελκυστικό τρόπο» και ότι αυτοί απλώς απαντούν με το ίδιο νόμισμα.
Η slopaganda δεν περιορίζεται μόνο στο Ιράν. Η Κίνα χρησιμοποιεί AI για να εξηγήσει τον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ με ανθρωπόμορφες γάτες-πολεμιστές, ενώ η ιρανική πρεσβεία στη Χάγη δημοσιεύει βίντεο που δείχνουν τον εσωτερικό κόσμο του Τραμπ σαν μια αποθήκη με δαίμονες, επηρεασμένο από την ταινία «Inside Out». Ακόμα και η πρεσβεία στη Νότια Αφρική χρησιμοποίησε το viral βίντεο με το longboard και το τραγούδι των Fleetwood Mac για να γιορτάσει τον βομβαρδισμό του Τελ Αβίβ.
Η απάντηση της Δύσης στα βιντεάκια
Παρά το γεγονός ότι το YouTube και το Instagram έκλεισαν τους λογαριασμούς του Explosive News για «παραπλανητικές πρακτικές», η ομάδα δεν πτοείται. Μετονομάστηκαν σε «Explosive Media», άρχισαν να ποστάρουν στα αγγλικά και στο Telegram, και ήδη ετοιμάζουν νέα format, πιο κινηματογραφικά, με βόμβες να πέφτουν πάνω σε φλεγόμενους φαλακρούς αετούς και έναν Lego Μωυσή να κοιτάζει μια πυραμίδα με το πρόσωπο του Τραμπ. Ο στόχος τους είναι η παγκόσμια «διασημότητα» μέσω των media και, όπως φαίνεται, το έχουν πετύχει.
Οι δημιουργοί πίσω από το Explosive News ισχυρίζονται ότι οι προθέσεις τους είναι αγνές, ότι θέλουν να δώσουν μια «πιο ποιητική, πιο ανθρώπινη και ίσως λίγο πιο ευγενική» ματιά στον πόλεμο. Η γνώση τους για την αμερικανική πολιτική σκηνή είναι τόσο βαθιά που καταφέρνουν να ενσωματώνουν κάθε μικρή λεπτομέρεια της καθημερινότητας των ΗΠΑ, από τα σκάνδαλα μέχρι τις διασημότητες.
Η slopaganda είναι μια γλώσσα που την καταλαβαίνουν όλοι, από την Τεχεράνη μέχρι τη Νέα Υόρκη, και που καταφέρνει να κάνει τον πόλεμο να μοιάζει με παιχνίδι. Αλλά πίσω από τα τουβλάκια και τα AI-generated ανθρωπάκια, η πραγματικότητα παραμένει η ίδια, ότι χιλιάδες χάνουν τη ζωή τους. Και όσο πιο «flashy» γίνεται η προπαγάνδα, τόσο πιο εύκολα ξεχνάμε την ανθρώπινη τραγωδία που κρύβεται πίσω από τα γραφικά.
Πηγή: The New Yorker, Guardian
