«Γίνεται ένας πανικός στη Λέσβο», λέει στο «Βήμα», ο Παναγιώτης Σταμάτης, πρόεδρος του αγροτικού συνεταιρισμού Μανταμάδου. Χωρίς να έχει ακόμη εξαλειφθεί η ευλογιά των αιγοπροβάτων, μια νέα ζωονόσος έχει αρχίσει να προκαλεί ανησυχία τις τελευταίες ημέρες στη χώρα. Ο λόγος για τον αφθώδη πυρετό. Και οι δύο ασθένειες κατατάσσονται στην «Κατηγορία Α», δηλαδή πρόκειται για νοσήματα που πρέπει υποχρεωτικά να δηλώνονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και δεν είναι ενδημικά στην Ευρώπη. Η εμφάνισή τους συνεπάγεται με άμεση κινητοποίηση και κατάσταση «κόκκινου συναγερμού».
Ταυτόχρονα, και στην περίπτωση της ευλογιάς και στην περίπτωση του αφθώδους πυρετού, εφαρμόζεται η πολιτική της εκρίζωσης, η οποία περιλαμβάνει τη θανάτωση (stamping out) ολόκληρου του κοπαδιού στη μολυσμένη εκμετάλλευση, καθώς και τη δημιουργία ζωνών προστασίας και επιτήρησης. Ο αφθώδης πυρετός όσο και η ευλογιά των αιγοπροβάτων μεταδίδονται εξαιρετικά γρήγορα, τόσο μέσω άμεσης επαφής όσο και έμμεσα, μέσω μολυσμένων ρούχων, οχημάτων, εργαλείων ή ζωοτροφών.
Ωστόσο, καμία από τις δύο δεν προσβάλλει τον άνθρωπο, καθώς πρόκειται αποκλειστικά για κτηνιατρικά νοσήματα.
«Δεν είχαν παρθεί μέτρα πιο μπροστά, ενώ ξέραμε ότι απέναντι η Τουρκία “βράζει” από τον αφθώδη. Έτσι βρέθηκαν 15 εκτροφές, σε ένα χωριό βέβαια, μέσα στη ζώνη των 3 χιλιομέτρων, να έχουν τη νόσο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, η κτηνιατρική υπηρεσία να σφάζει όλα τα ζώα που έχει ο παραγωγός, είτε είναι άρρωστα, είτε όχι», σημειώνει ο Παναγιώτης Σταμάτης.
Γιατί ανησυχεί ο αφθώδης πυρετός;
«Ο αφθώδης πυρετός είναι μία εξαιρετικά μεταδοτική νόσος. Είναι η πρώτη για την οποία ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων πήρε μέτρα και καθόρισε καθεστώτα και απαγορεύσεις στο εμπόριο. Επηρεάζει δυστυχώς, εκτός από τα βοειδή, και τα αιγοπρόβατα, και τους χοίρους, αλλά και άγρια δίχυλα, όπως τα λέμε, ζώα ή αρτιοδάκτυλα όπως τα λέμε αλλιώς, δηλαδή επηρεάζει εδώ στην χώρα μας τα ελάφια, τους αγριόχοιρους και σε άλλες ηπείρους, τους νεροβούβαλους κλπ», εξηγεί η Βασιλική Ζαφειροπούλου, δημόσια κτηνίατρος.
Προσθέτει δε, ότι: «Όποιο ζώο προσβληθεί από άγριο ιό θανατώνεται στο πλαίσιο της στρατηγικής stamping out. Το stamping out είναι η πρώτη γραμμή άμυνας, και αν δούμε ότι ξεφεύγει περνάμε στη δεύτερη γραμμή άμυνας, που είναι ο εμβολιασμός. Ο εμβολιασμός όμως, ταυτόχρονα με μέτρα stamping out, δηλαδή είναι στα πλαίσια της καταπολέμησης και ο εμβολιασμός», προσθέτει η ίδια. «Ο εμβολιασμός μπορεί να είναι κατασταλτικός για να μειωθεί η απέκκριση του ιού. Στην περίπτωση αυτή δεν διατηρούνται τα ζώα. Υπάρχουν και άλλες στρατηγικές επείγοντος εμβολιασμού. Το ποια στρατηγική θα ακολουθηθεί εξαρτάται από την εκτίμηση της επιδημιολογικής κατάστασης από το Τοπικό και το Εθνικό Κέντρο Ελέγχου της Ασθένειας».
Η νόσος εξαπλώνεται με μεγάλη ταχύτητα, ενώ ο ιός μπορεί να μεταφερθεί ακόμη και σε μεγάλες αποστάσεις μέσω του αέρα. Μέχρι στιγμής, κρούσματα στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί στη Λέσβο, με τον συνολικό αριθμό των κρουσμάτων στο νησί ανέρχεται πλέον σε 17 μέχρι τις 27 Ματρτίου. Για αυτό και το υπουργείο έχει ήδη ενεργοποιήσει αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας για την αποτροπή εξάπλωσης στην υπόλοιπη χώρα. «Υπάρχει εμβόλιο, το οποίο είναι πολύ καλό και με μέθοδο που μπορείς να διακρίνεις, αν τα αντισώματα είναι εμβολιακά, ή αν είναι του άγριου ιού», διευκρινίζει η Βασιλική Ζαφειροπούλου.
«Ο αφθώδης πυρετός αποτελεί μία πολύ σημαντική – θα έλεγα υπαρξιακή – απειλή για την κτηνοτροφία. Οφείλουμε να κινηθούμε γρήγορα, συντονισμένα και χωρίς καμία χαλάρωση και αυτό κάνουμε. Αυτό σημαίνει άμεση εφαρμογή του σχεδίου έκτακτης ανάγκης, αυστηρή κλινική επιτήρηση των εκτροφών, πλήρη ιχνηλάτηση, ενεργοποίηση των τοπικών κέντρων ελέγχου και απόλυτη τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας», επισημαίνει ο Γιώργος Πρωτοψάλτης, Γενικός Διευθυντής του ΥΠΑΑΤ.
«Τώρα το πράγμα έχει ξεφύγει με την πλευρά ότι τα κρούσματα αυξάνονται. Και πολύ φοβόμαστε ότι αν επεκταθεί πέρα από τα τρία χιλιόμετρα, τότε το πράγμα πια θα έχει ξεφύγει και οι διαστάσεις να είναι μεγάλες. Οδηγούνται δηλαδή οι κτηνοτρόφοι μας, που είναι κάπου 450 χιλιάδες αιγοπρόβατα εδώ στο νησί, σε αφανισμό. Ελπίζουμε να μην ξεφύγει το πράγμα πέρα από τρία χιλιόμετρα και να σταματήσουμε εδώ. Αλλιώς, τα πράγματα θα είναι πάρα πολύ δύσκολα. Αυτή τη στιγμή, οι κτηνοτρόφοι είμαστε στο πικ της παραγωγής, καθώς ημερησίως παράγεται 250 τόνοι γάλακτος», περιγράφει ο Παναγιώτης Σταμάτης.
Επιπλέον, εξαιτίας του αφθώδους πυρετού η Βρετανία, η Σλοβακία, η Αυστραλία, η Αλβανία, η Σερβία, η Ιαπωνία και η Κίνα έχουν απαγορεύσει τις εισαγωγές κρέατος από την Ελλάδα. Μάλισταμ η Αλβανία έχει προχωρήσει και στην απαγόρευση της εισαγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων.
Σε κρίσιμη καμπή οι παραγωγοί στη Λέσβο
«Η ασθένεια είναι πάρα πολύ μεταδοτική παρθήκαν μέτρα από το υπουργείο, τα οποία είναι βάρβαρα, άδικα. Δηλαδή έκαναν lockdown στο νησί, ακόμα και στα τυροκομικά προϊόντα. Ακόμα, και τυριά που έχουν παραχθεί το 2025, απαγορεύεται να βγουν από τη Λέσβο. Μάλιστα, δόθηκε οδηγία, η οποία ανακλήθηκε στη συνέχεια, να ανακληθούν όλα τα τοπικά προϊόντα από τα ράφια του σούπερ μάρκετ», συμπληρώνει ο Παναγιώτης Σταμάτης..
Ο ίδιος περιγράφει την κατάσταση ως κρίσιμη: «Το Υπουργείο δίνει αποζημιώσεις και πρόσφατα που είχε μια συνάντηση μια Επιτροπή, προχώρησε σε ένα πρώτο θετικό βήμα. Δηλαδή, να απορροφάται το γάλα από τις τυροκομικές επιχειρήσεις, για να αποζημιώσετε από το κράτος για τις 20-25 μέρες που κρατάει αυτό που λέμε η επιτήρηση της πρώτης ζώνης. Αυτό είναι ένα μέτρο ανακούφισης των κτηνοτρόφων προσωρινά, γιατί μετά τι θα το κάνουν το γάλα οι τυροκομικές επιχειρήσεις, αφού θα έχουν “χάσει” τις αγορές».
«Έχουν σφαγιαστεί πάρα πολλά ζώα. Το νησί βασίζεται στην κτηνοτροφία και στην ελαιοπαραγωγή, η οποία έχει “πέσει” τα τελευταία χρόνια, και τώρα απειλείται και η κτηνοτροφία», τονίζει.
Πώς έχουν αντιμετωπίσει τη νόσο άλλα ευρωπαϊκά κράτη;
«Η εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών κρατών δείχνει ότι απέναντι στον αφθώδη πυρετό δεν υπάρχει “ήπια” διαχείριση. Η Γερμανία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία εφάρμοσαν αμέσως τα προβλεπόμενα μέτρα: θανάτωση των ζώων στις προσβεβλημένες εκμεταλλεύσεις, ζώνες προστασίας και επιτήρησης, αυστηρούς περιορισμούς μετακινήσεων και ενισχυμένη επιδημιολογική επιτήρηση. Στην Κύπρο, πιο πρόσφατα, προχώρησαν επίσης σε προστατευτικό εμβολιασμό, καθώς και στη διαδικασία θανατώσεων, ενώ υπήρξε και ευρωπαϊκή υποστήριξη. Άρα το ευρωπαϊκό δίδαγμα είναι σαφές: ταχύτητα, πειθαρχία, αυστηρός έλεγχος στην εφαρμογή των μέτρων και συνεχής επιστημονική υποστήριξη», επισημαίνει ο Γιώργος Πρωτοψάλτης.
Ο ίδιος μάλιστα, αναφέρει ότι η κατάσταση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ενόψει Πάσχα. «Το Πάσχα είναι μια κρίσιμη περίοδος ακριβώς επειδή αυξάνεται η ζήτηση, και άρα η κινητικότητα στην αλυσίδα παραγωγής, μεταφοράς και σφαγής. Αυτό από μόνο του επιβάλλει πολύ μεγαλύτερη προσοχή. Δεν χρειάζεται πανικός, χρειάζεται απόλυτη συμμόρφωση στα μέτρα. Για την ευλογιά, το ΥΠΑΑΤ έχει ήδη επισημάνει ότι η πασχαλινή περίοδος είναι κομβική για να μη χαθεί ο έλεγχος της κατάστασης. Όπως και τα Χριστούγεννα, έτσι και στο Πάσχα οι σφαγές θα γίνονται μόνο κατόπιν αρνητικού PCR».
Συγκεκριμένα για τη «νέα» νόσο που «χτύπησε» την ελληνική κτηνοτροφία τόνισε πως, «Για τον αφθώδη πυρετό, το ζητούμενο είναι να μην υπάρξει καμία χαραμάδα διασποράς μέσω ζώων, οχημάτων, προϊόντων ή πλημμελούς εφαρμογής μέτρων. Συνεπώς, απαγορεύεται η εξαγωγή κρέατος από τη Λέσβο αυτή τη στιγμή, χωρίς καμία παρέκκλιση. Επομένως, το Πάσχα δεν “ακυρώνεται”, αλλά γίνεται μια περίοδος αυξημένης επιφυλακής, υπευθυνότητας, αυστηρών κανόνων και απόλυτης σοβαρότητας».
Ποια είναι τα μέτρα;
Στις μολυσμένες εκμεταλλεύσεις εφαρμόζονται τα ακόλουθα μέτρα:
- Θανάτωση όλων των ζώων των ευαίσθητων ειδών της εκμετάλλευσης και καταστροφή των πτωμάτων.
- Καθαρισμός και απολύμανση των εγκαταστάσεων, των γύρω χώρων, των οχημάτων μεταφοράς ζώων, πτωμάτων, υλικών και κάθε άλλου αντικειμένου που ενδέχεται να έχει μολυνθεί.
- Απομόνωση ή επεξεργασία όλων των αποθεμάτων της εκμετάλλευσης, όπως γάλα, γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέας, προϊόντα με βάση το κρέας, σφάγια, σπέρμα, έμβρυα, ωάρια, προβιές και δέρματα, έριο, κόπρος, υγρή κόπρος, στρωμνή και ζωοτροφές, για την καταστροφή του ιού.
Γύρω από τις μολυσμένες εκμεταλλεύσεις έχει οριστεί ζώνη προστασίας 3 χιλιομέτρων, στην οποία ισχύουν τα εξής:
- Καταγραφή όλων των εκμεταλλεύσεων με ζώα ευαίσθητων ειδών και συνεχής επικαιροποίηση της απογραφής των ζώων τους.
- Τακτικές κτηνιατρικές επιθεωρήσεις σε όλες τις εκμεταλλεύσεις με ζώα ευαίσθητων ειδών, με τρόπο που αποτρέπει την εξάπλωση του ιού.
- Απαγόρευση μεταφοράς ζώων προς σφαγή στα σφαγεία της Λέσβου μέχρι νεωτέρας.
- Απαγόρευση μεταφοράς ζώων ευαίσθητων ειδών και μετακινήσεων μεταξύ εκμεταλλεύσεων.
- Απαγόρευση εμποροπανηγύρεων, αγορών, εκθέσεων και λοιπών συναθροίσεων ζώων ευαίσθητων ειδών, καθώς και της συγκέντρωσης και διασποράς τους.
- Απαγόρευση πλανόδιας οχείας ζώων ευαίσθητων ειδών.
- Απαγόρευση τεχνητής σπερματέγχυσης και συλλογής ωαρίων και εμβρύων από ζώα ευαίσθητων ειδών.
- Το νωπό κρέας, ο κιμάς, τα παρασκευάσματα κρέατος και τα προϊόντα με βάση το κρέας που παράγονται από ζώα ευαίσθητων ειδών εντός της ζώνης προστασίας διατίθενται στην αγορά της νήσου μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έπειτα από άδεια του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
- Το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα που παράγονται από ζώα ευαίσθητων ειδών εντός της ζώνης προστασίας διατίθενται στην αγορά της νήσου μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έπειτα από άδεια του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
- Απαγορεύεται η διάθεση στην αγορά σπέρματος, ωαρίων και εμβρύων που λαμβάνονται από ζώα ευαίσθητων ειδών προερχόμενα από τη ζώνη προστασίας. Οποιαδήποτε παρέκκλιση εγκρίνεται μόνο με απόφαση του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
- Οι προβιές και τα δέρματα, το έριο των προβάτων, το τρίχωμα των μηρυκαστικών και οι τρίχες των χοίρων που προέρχονται από ζώα ευαίσθητων ειδών εντός της ζώνης προστασίας διατίθενται στην αγορά της νήσου μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έπειτα από άδεια του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
- Η μεταφορά και η διασπορά κόπρου που προέρχεται από εκμεταλλεύσεις, εγκαταστάσεις και μεταφορικά μέσα εντός της ζώνης προστασίας επιτρέπεται μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έπειτα από άδεια του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
- Οι ζωοτροφές, η χορτονομή, το χόρτο και το άχυρο που προέρχονται από τη ζώνη προστασίας διατίθενται στην αγορά μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και έπειτα από άδεια του Τοπικού Κέντρου Ελέγχου Ασθένειας.
