Πρόσφατη πανελλήνια έρευνα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και της EntersoftOne καταγράφει το επίπεδο αναγκαιότητας και ετοιμότητας των ελληνικών μεσαίων επιχειρήσεων (10-50 εργαζόμενοι) να υιοθετήσουν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στις βασικές λειτουργίες τους. Με βάση τον βαθμό αξιοποίησης των εργαλείων ΤΝ, οι τυπικές ελληνικές επιχειρήσεις κατατάσσονται σε τέσσερις κατηγορίες. Το 28% δεν κάνουν καμία χρήση εργαλείων ΤΝ, ενώ 33% τα χρησιμοποιούν σε προσωπικό επίπεδο από ιδιοκτήτες ή στελέχη, χωρίς επίσημη εταιρική υιοθέτηση. Ενα επιπλέον 34% έχει εντάξει την ΤΝ σε απλές λειτουργίες παραγωγής περιεχομένου και επικοινωνίας, ενώ μόνο 5% προχωρά σε προηγμένες εφαρμογές που υποστηρίζουν αποφάσεις και επιχειρησιακές διαδικασίες. Τα στοιχεία αυτά καταγράφουν το στάδιο πειραματισμού στο οποίο βρίσκεται η πλειοψηφία των επιχειρήσεων, αλλά και τον δισταγμό απέναντι στη δημόσια αποδοχή της χρήσης AI σε επαγγελματικές υπηρεσίες.
Οι επιχειρήσεις αξιοποιούν εργαλεία ΤΝ που μπορούν να ταξινομηθούν σε πέντε βασικές κατηγορίες, ανάλογα με το επίπεδο πολυπλοκότητας και τον σκοπό χρήσης. Η πιο διαδεδομένη κατηγορία αφορά εργαλεία παραγωγής κειμένου (όπως το ChatGPT), τα οποία χρησιμοποιούν 4 στις 10 επιχειρήσεις, ενώ επιπλέον 12% τα αξιοποιεί σε προσωπικό επίπεδο από τα στελέχη/ιδιοκτήτες. Ακολουθούν τα εργαλεία δημιουργίας οπτικού περιεχομένου (15%) και φωνητικής αναπαραγωγής (7%), τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως σε λειτουργίες εξυπηρέτησης πελατών και μάρκετινγκ. Τέλος, σε μικρότερα ποσοστά (3%-5%) εντοπίζεται η χρήση προχωρημένων εργαλείων προγραμματισμού και ανάλυσης δεδομένων (data analytics), τα οποία είτε δεν αφορούν τις επιχειρήσεις λόγω του μεγέθους τους ή υποστηρίζουν πιο σύνθετες αποφάσεις, όπως ο προγραμματισμός παραγωγής και η διαχείριση αποθεμάτων, που απαιτούν υψηλό επίπεδο οργανωσιακής ετοιμότητας και καθαρών δεδομένων.
Η έρευνα εξετάζει εννέα βασικές επιχειρησιακές λειτουργίες και τριάντα κρίσιμες διαδικασίες, αξιολογώντας δύο δείκτες: την αναγκαιότητα αυτοματοποίησης μέσω ΤΝ και την ετοιμότητα υιοθέτησης εργαλείων ΤΝ. Τα αποτελέσματα αναδεικνύουν ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ ανάγκης και πραγματικής ετοιμότητας, το οποίο υποδεικνύει τα πεδία με τις μεγαλύτερες ευκαιρίες ανάπτυξης. Αυτό το εύρημα καταδεικνύει την ανάγκη υποστήριξης των επιχειρήσεων στην προσπάθεια υιοθέτησης εφαρμογών ΤΝ. Οι δέκα διαδικασίες με τη μεγαλύτερη αναγκαιότητα αυτοματοποίησης μέσω ΤΝ εκτείνονται σε ολόκληρο το φάσμα της επιχειρησιακής λειτουργίας – από το μάρκετινγκ και το ανθρώπινο δυναμικό, έως το λογιστήριο και την παραγωγή. Άρα η ανάγκη για αυτοματοποίηση είναι οριζόντια, αγγίζοντας κάθε κρίσιμο σημείο λειτουργίας της επιχείρησης, και αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία της ΤΝ για τη συνολική βελτίωση της αποδοτικότητας και ανταγωνιστικότητας.
Η ανάλυση ανά κλάδο αναδεικνύει διαφορετικές προτεραιότητες αυτοματοποίησης, λόγω των ιδιαιτεροτήτων που έχει κάθε διαφορετικός επιχειρηματικός κλάδος. Στη μεταποίηση, κορυφαία ανάγκη αποτελεί η βελτιστοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας, ενώ στο εμπόριο κυριαρχεί η ανάγκη για έξυπνη στόχευση και βελτιστοποίηση διαφημιστικών καμπανιών. Στον τουρισμό και στην εστίαση, η έμφαση δίνεται στη χρήση ψηφιακών βοηθών για την εξυπηρέτηση πελατών, καθώς η εμπειρία του πελάτη αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιτυχίας. Τέλος, στις υπηρεσίες η σημαντικότερη ανάγκη αφορά την αυτόματη δημιουργία κειμένων, παρουσιάσεων και αναφορών, που συνδέεται άμεσα με τη φύση της δραστηριότητας των επιχειρήσεων αυτών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αναγκαιότητα αυτοματοποίησης διαφοροποιείται ουσιαστικά ανά κλάδο, αντανακλώντας τις επιμέρους λειτουργικές προκλήσεις και προτεραιότητες.
Αναλύοντας τις δέκα κορυφαίες διαδικασίες στις οποίες ήδη εφαρμόζεται ΤΝ, διαπιστώνεται ότι πρωτοστατούν οι λειτουργίες του μάρκετινγκ και της παραγωγής περιεχομένου, καθώς σε αυτούς τους τομείς υπάρχουν διαθέσιμα και ώριμα εργαλεία ΤΝ. Παράλληλα, αρχίζουν να εμφανίζονται εφαρμογές και σε άλλες λειτουργίες, όπως η εξυπηρέτηση πελατών, τα χρηματοοικονομικά και η διαχείριση δεδομένων, με σταδιακή επέκταση σε όλο το εύρος της επιχειρησιακής δραστηριότητας. Όσον αφορά τη στρατηγική προοπτική, οι σημαντικότεροι στόχοι που θεωρούν οι επιχειρήσεις ότι μπορούν να επιτευχθούν μέσω της ΤΝ αφορούν την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την πελατοκεντρική λειτουργία, τρεις παράγοντες που συνθέτουν την ουσία της επιχειρηματικής επιτυχίας.
Παράλληλα, αναγνωρίζουν ως στόχους τη διαχείριση μεγάλου όγκου δεδομένων παρά το μικρό μέγεθός τους και την προσαρμογή στο διαρκώς μεταβαλλόμενο κανονιστικό πλαίσιο της πολυνομίας, ένα χαρακτηριστικό ιδιαίτερα έντονο στην ελληνική πραγματικότητα που δημιουργεί έντονα προβλήματα στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων. Επίσης εντοπίζουν μια σειρά από εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν για την ευρύτερη αξιοποίηση της ΤΝ. Οι κυριότερες αφορούν τα γενικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις μεσαίου μεγέθους: η έλλειψη γνώσης και ενημέρωσης για τα οφέλη της ΤΝ, η έλλειψη τεχνογνωσίας και εξειδικευμένου προσωπικού και οι περιορισμένοι οικονομικοί πόροι, που περιορίζουν τη δυνατότητα εκπαίδευσης και επένδυσης σε νέες τεχνολογίες.
Παράλληλα, επισημαίνεται η δυσκολία ενσωμάτωσης των εργαλείων AI στα υπάρχοντα πληροφοριακά συστήματα (ERP και CRM), κάτι αναμενόμενο γιατί αυτά είναι τα ψηφιακά εργαλεία που χρησιμοποιούν καθημερινά και όπου έχουν όλα τα επιχειρησιακά δεδομένα, καθώς και η ανησυχία για πιθανή απώλεια θέσεων εργασίας. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η υιοθέτηση της ΤΝ τουλάχιστον μέχρι τώρα δεν υποκαθιστά το ανθρώπινο δυναμικό, αλλά το απελευθερώνει από επαναλαμβανόμενες εργασίες, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και τη στρατηγική συμβολή των εργαζομένων. Τα ποσοστά είναι ιδιαίτερα χαμηλά για την εκπαίδευση και κατάρτιση σε θέματα ΤΝ, αφού μόλις 5% των ΜμΕ έχουν ήδη συμμετάσχει σε σχετικά προγράμματα, ενώ 15% προγραμματίζουν κάποια εκπαίδευση στο μέλλον. Αρα εκπαιδευτικά προγράμματα από το ΚΕΔΙΒΙΜ του ΟΠΑ για τη χρήση και αξιοποίηση της ΤΝ στις επιχειρήσεις έχουν μεγάλη αξία.
