Την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου ο Μάρκ Ζάκερμπεργκ, διευθύνων σύμβουλος της Meta στην οποία ανήκουν κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook και το Instagram, κατέθεσε ως μάρτυρας στη δίκη που γίνεται αυτές τις ημέρες στην Καλιφόρνια και επικεντρώνεται στις ευθύνες που φέρουν τα κοινωνικά δίκτυα στη δημιουργία εθισμού στη χρήση τους από παιδιά και εφήβους.
Η δίκη αφορά στην αγωγή που έχει κατατεθεί εναντίον της Meta, της Google, του TikTok και του Snapchat και περιλαμβάνει κατηγορίες για εσκεμμένη δημιουργία εθιστικών κοινωνικών δικτύων που βλάπτουν την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
Η αγωγή είναι μία μόνο από τις εκατοντάδες αγωγές που έχουν κατατεθεί εναντίον αυτών των εταιρειών στις οποίες οι ενάγοντες ισχυρίζονται ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης σχεδίασαν χαρακτηριστικά όπως το ατέλειωτο σκρολάρισμα, τα βίντεο που παίζουν αυτόματα, τις συνεχείς ειδοποιήσεις και τον αλγόριθμο σύστασης περιεχομένου με σκοπό να κρατούν τους νεαρούς χρήστες όσο γίνεται περισσότερο στην εφαρμογή, ενώ αποκαλούν τις πλατφόρμες «ψηφιακά καζίνο» και τα «τσιγάρα» της εποχής μας.
Η δίκη, που αυτόν το καιρό εκδικάζεται στο Ανώτερο Δικαστήριο του Λος Αντζελες, ξεκίνησε στις αρχές Φεβρουαρίου. Είναι η πρώτη αγωγή με ανάλογο περιεχόμενο που φτάνει στις δικαστικές αίθουσες και παρακολουθείται στενά από τα παγκόσμια μέσα ενημέρωσης, καθώς η έκβασή της θα επηρεάσει χιλιάδες παρόμοιες αγωγές.
Η υπόθεση της 20χρονης Κάλι
Ενάγουσα είναι μια 20χρονη γυναίκα (που αναφέρεται ως KGM ή Kaley G.M.) η οποία ισχυρίζεται ότι από πολύ μικρή ηλικία (YouTube από τα 6, Instagram από τα 11 κλπ) εθίστηκε στις πλατφόρμες αυτές με αποτέλεσμα να αρχίσει να υποφέρει από κατάθλιψη, να έχει αυτοκτονικές σκέψεις και άλλα σοβαρά ψυχικά προβλήματα.
Επίσης. άρχισε να παρουσιάζει έντονο άγχος και δυσμορφική διαταραχή σώματος, ενώ ισχυρίζεται ότι η χρήση των κοινωνικών δικτύων προκάλεσε και επιδείνωσε αυτά τα προβλήματα.
Από τους κατηγορούμενους έχουν μείνει στη δίκη μόνο η Meta και η Google, καθώς λίγο πριν την έναρξη της δίκης το TikTok και το Snapchat προχώρησαν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό με την ενάγουσα.
Να σημειωθεί ότι υπάρχουν περισσότερες από 1.000 παρόμοιες αγωγές σε ολόκληρη την Αμερική, σε περισσότερες από 40 πολιτείες.
Οι εταιρείες αρνούνται τις κατηγορίες ισχυριζόμενες ότι τα προβλήματα ψυχικής υγείας που εμφανίζουν παιδιά και έφηβοι έχουν πολλούς παράγοντες και όχι μόνο την ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα.
Η υπόθεση παρουσιάζει παγκόσμιο ενδιαφέρον γιατί αν τελικά οι εταιρείες χάσουν, μπορεί να αλλάξει ριζικά ο τρόπος που σχεδιάζονται και ρυθμίζονται οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Στις 11 Φεβρουαρίου κατέθεσε στη δίκη ο Διευθύνων Σύμβουλος του Instagram, Ανταμ Μοσέρι, ο οποίος απέρριψε την έννοια του κλινικού εθισμού και σύγκρινε την χρήση των κοινωνικών δικτύων με τη συνεχή παρακολούθηση επεισοδίων μιας σειράς στο Netflix.
Στην ίδια περίπου γραμμή κινήθηκε και ο Ζάκερμπεργκ, ο οποίος αρνήθηκε τις κατηγορίες δηλώνοντας ότι τα κοινωνικά δίκτυα της Meta δεν έχουν σχεδιαστεί για να προκαλούν εθισμό και ότι βασική μέριμνα είναι η προστασία των ανήλικων χρηστών.
Επίσης δήλωσε ότι ανήλικοι κάτω των 13 ετών απαγορεύεται να χρησιμοποιούν το Instagram, παρά τις δηλώσεις της ενάγουσας ότι άρχισε να το χρησιμοποιεί από τότε που ήταν 11 ετών.
Ο Ζάκερμπεργκ παραδέχτηκε ότι είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να επιβεβαιώσει κανείς την πραγματική ηλικία όσων κάνουν χρήση των κοινωνικών δικτύων.
Τη δίκη παρακολουθούν από κοντά πολλοί γονείς εφήβων που πιστεύουν ότι τα κοινωνικά δίκτυα συνέβαλαν στην αυτοκτονία των παιδιών τους.
Εσωτερικά έγγραφα – φωτιά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι οι δικηγόροι της ενάγουσας κατάφεραν να αποκτήσουν εσωτερικά έγγραφα που αποδεικνύουν ότι οι εταιρείες γνώριζαν για τους κινδύνους εθισμού που προκαλεί ο σχεδιασμός των κοινωνικών δικτύων, αλλά τους αγνόησαν.
Σύμφωνα με τα έγγραφα αυτά, οι υπεύθυνοι του Instagram είχαν επίγνωση ότι το συγκεκριμένο κοινωνικό δίκτυο επιδεινώνουν την εικόνα που έχουν τα κορίτσια για το σώμα τους, γεγονός που τους προκαλεί άγχος και κατάθλιψη.
Ανεξάρτητα από την έκβαση της δίκης γεγονός παραμένει ότι σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες έρευνες το 95% των εφήβων (13-17 ετών) χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα με το 1/3 εξ αυτών να δηλώνου ότι τα χρησιμοποιούν συνέχεια.
Περίπου το 20% των εφήβων παρουσιάζουν σημάδια εθισμού στα κοινωνικά δίκτυα.
Για τους εφήβους που χρησιμοποιούν τα δίκτυα περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα υπάρχει διπλάσιος κίνδυνος να παρουσιάσουν κατάθλιψη και άλλα ψυχικά προβλήματα. Παιδιά και έφηβοι που έχουν εθιστεί σε αυτά είναι 2-3 φορές πιθανότερο να έχουν αυτοκτονικές σκέψεις.
Επίσης πολλοί εμφανίζουν διαταραχές ύπνου, μειωμένη αυτοεκτίμηση και προβλήματα συγκέντρωσης.
Σύμφωνα με άλλες έρευνες παιδιά με προϋπάρχοντα προβλήματα γίνονται πιο εθισμένα στα κοινωνικά δίκτυα. Με λίγα λόγια υπάρχει ισχυρή συσσώρευση ενδείξεων ότι η υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων βλάπτει σοβαρά πολλά παιδιά και εφήβους, ιδιαίτερα τα κορίτσια.
Καθώς η έκβαση της συγκεκριμένης δίκης θα αποτελέσει πυξίδα για παρόμοιες αγωγές όλοι περιμένουν με αγωνία το τελικό αποτέλεσμα. Ισως στο άμεσο μέλλον οι εταιρείες υποχρεωθούν να σχεδιάζουν την χρήση των κοινωνικών δικτύων με λιγότερο εθιστικό τρόπο, γεγονός που θα έχει άμεσο αντίκτυπο όχι μόνο στους νέους, αλλά και τους ενήλικους χρήστες.
