Το Ιράν και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν, με τη μεσολάβηση του Ομάν, διαπραγματεύσεις υψηλού ρίσκου με στόχο να γεφυρώσουν τις έντονες διαφορές τους γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ωστόσο, η διαφωνία σχετικά με τη διεύρυνση της ατζέντας απειλεί να εκτροχιάσει τη διπλωματική προσπάθεια και να πυροδοτήσει μια νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι οι συνομιλίες δεν είχαν επισήμως αρχίσει, αν και οι ιρανικές απαιτήσεις είχαν ήδη διαβιβαστεί στις ΗΠΑ μέσω του Ομάν. Όπως ανέφερε, οι έμμεσες διαπραγματεύσεις «ενδεχομένως» να ξεκινήσουν μετά από συνάντηση του επικεφαλής Αμερικανού διαπραγματευτή με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν.
Οι διαφωνίες για την ατζέντα παραμένουν
Παρότι και οι δύο πλευρές δηλώνουν έτοιμες να επανεκκινήσουν τη διπλωματία για τη μακροχρόνια πυρηνική διαμάχη της Τεχεράνης με τη Δύση, η Ουάσινγκτον επιδιώκει να διευρύνει τις συνομιλίες ώστε να περιλάβουν το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν, τη στήριξή του σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή και τη «μεταχείριση του ίδιου του πληθυσμού του», όπως δήλωσε την Τετάρτη ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο.
Ιρανική διπλωματική πηγή ανέφερε στο Reuters ότι οποιαδήποτε «παρουσία της CENTCOM (Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ) ή περιφερειακών στρατιωτικών αξιωματούχων στις συνομιλίες μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη διαδικασία των έμμεσων πυρηνικών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών» στο Ομάν. Η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι επιθυμεί οι συνομιλίες στην πρωτεύουσα του Ομάν, τη Μουσκάτ, μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί και του Αμερικανού απεσταλμένου για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, να περιοριστούν αποκλειστικά στο πυρηνικό ζήτημα. Στις συζητήσεις αναμένεται να συμμετάσχει και ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε διαδραματίσει ρόλο στη μεσολάβηση για την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα.
Ανησυχία για ενδεχόμενη επίθεση των ΗΠΑ
Η ιρανική θρησκευτική ηγεσία παραμένει έντονα ανήσυχη ότι ο Τραμπ ενδέχεται τελικά να υλοποιήσει τις απειλές του για πλήγμα κατά του Ιράν, μετά την ενίσχυση της αμερικανικής ναυτικής παρουσίας κοντά στα ιρανικά ύδατα.
Τον Ιούνιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες έπληξαν ιρανικούς πυρηνικούς στόχους, συμμετέχοντας στα τελικά στάδια μιας 12ήμερης ισραηλινής αεροπορικής εκστρατείας. Έκτοτε, η Τεχεράνη έχει δηλώσει ότι οι εργασίες εμπλουτισμού ουρανίου έχουν σταματήσει.
Η αμερικανική ναυτική κινητοποίηση, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «τεράστια αρμάδα», ήρθε έπειτα από την αιματηρή καταστολή των πανεθνικών διαδηλώσεων στο Ιράν τον προηγούμενο μήνα, γεγονός που όξυνε περαιτέρω τις σχέσεις Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι «κακά πράγματα» πιθανότατα θα συμβούν εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, αυξάνοντας την πίεση προς την Ισλαμική Δημοκρατία σε μια αντιπαράθεση που έχει ήδη οδηγήσει σε αμοιβαίες απειλές αεροπορικών επιδρομών.
«Καθώς αυτές οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε εξέλιξη, θα ήθελα να υπενθυμίσω στο ιρανικό καθεστώς ότι ο πρόεδρος διαθέτει πολλές επιλογές πέραν της διπλωματίας, ως αρχιστράτηγος του ισχυρότερου στρατού στην ιστορία του κόσμου», δήλωσε την Πέμπτη στους δημοσιογράφους η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λίβιτ.
Παγκόσμιες δυνάμεις και κράτη της περιοχής φοβούνται ότι ενδεχόμενη κατάρρευση των διαπραγματεύσεων θα οδηγήσει σε νέα σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, με πιθανή εξάπλωση σε ολόκληρη την πλούσια σε πετρέλαιο περιοχή.
Το Ιράν έχει δεσμευτεί για σκληρή απάντηση σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση και έχει προειδοποιήσει τις γειτονικές αραβικές χώρες του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις ότι θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο εάν εμπλακούν σε μια επίθεση. Το Ιράν διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή.
Το πυραυλικό πρόγραμμα «κόκκινη γραμμή» για την Τεχεράνη
Οι διαπραγματευτές στο Ομάν θα πρέπει να κινηθούν προσεκτικά όσον αφορά στην «κόκκινη γραμμή» του Ιράν δηλαδή το πυραυλικό του πρόγραμμα, προκειμένου να επιτευχθεί συμφωνία και να αποτραπεί μελλοντική στρατιωτική δράση. Η Τεχεράνη έχει απορρίψει κατηγορηματικά κάθε συζήτηση για τις «αμυντικές της δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένων των πυραύλων και του βεληνεκούς τους».
Κάνονταε επίδειξη αποφασιστικότητας, η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε, λίγες ώρες πριν από τις συνομιλίες, ότι «ένας από τους πιο προηγμένους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς της χώρας, ο Khorramshahr-4», είχε αναπτυχθεί σε μία από τις εκτεταμένες υπόγειες «πυραυλικές πόλεις» των Φρουρών της Επανάστασης.
Παρά ταύτα, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters την περασμένη εβδομάδα, η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να δείξει «ευελιξία στον εμπλουτισμό ουρανίου, συμπεριλαμβανομένης της παράδοσης 400 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (HEU) και της αποδοχής μηδενικού εμπλουτισμού στο πλαίσιο μιας κοινά αποδεκτής λύσης».
Το Ιράν επιμένει επίσης ότι το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης και απαιτεί την άρση των κυρώσεων που επανεπιβλήθηκαν το 2018, όταν ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα του 2015 με έξι παγκόσμιες δυνάμεις.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους και το Ισραήλ κατηγορούν την Τεχεράνη ότι χρησιμοποιεί το πυρηνικό της πρόγραμμα ως κάλυψη για την ανάπτυξη δυνατοτήτων παραγωγής πυρηνικών όπλων. Το Ιράν απορρίπτει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα.
Το Ισραήλ εξισώνει την απειλή των ιρανικών πυραύλων με εκείνη του πυρηνικού προγράμματος. Τον Ιανουάριο, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι η «προσπάθεια του Ιράν να κατασκευάσει ατομικά όπλα» και οι «20.000 βαλλιστικοί πύραυλοι» συνιστούν «δύο καρκινώματα».
Η επιρροή της Τεχεράνης στην ευρύτερη περιοχή έχει αποδυναμωθεί σημαντικά, καθώς οι περιφερειακοί της σύμμαχοι —γνωστοί ως «Άξονας της Αντίστασης»— έχουν είτε διαλυθεί είτε υποστεί σοβαρά πλήγματα από το Ισραήλ μετά την έναρξη της σύγκρουσης Χαμάς–Ισραήλ στη Γάζα το 2023 και την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Συρία.
