Περιττό να ανατρέξουμε στην υπερπαραγωγική χρονιά που έχει αφήσει πίσω της η Ηρώ Μπέζου, πριν ανέβει την Κυριακή 1η Φεβρουαρίου στη σκηνή του θεάτρου Rabbithole με την «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ σε σκηνοθεσία Χρήστου Θάνου και δραματουργική επεξεργασία δική της και του σκηνοθέτη (και βασικού συνεργάτη της).
Από το «Τέρας» της, το δεύτερο θεατρικό της έργο και το «Φουλάρι», μια σύγχρονη όπερα σε δικό της κείμενο με συνθέτρια τη Δήμητρα Τρυπάνη ως τους «Πολεμικούς ανταποκριτές» που υπέγραψε μαζί με τον Χρήστο Θάνου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, αλλά και τη Στέλλα Κοβάλσκι που ερμήνευσε στο «Λεωφορείο ο πόθος» του Δημήτρη Καρατζά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν έχει πάρει ανάσα όλους τους προηγούμενους μήνες.
Συνεχίζοντας να τροφοδοτεί την καλλιτεχνική της παρουσία με ό,τι πιο γόνιμο εμπλουτίζει τη διαδρομή της, η ηθοποιός και δραματουργός μπαίνει στο κόσμο του αρχετυπικού μύθου του Ορφέα και της Ευρυδίκης, μέσω ενός πολύ σύγχρονου έργου που μιλάει για την υπερβατική εμπειρία του έρωτα που αξίζει να βιώνεται ξανά και ξανά.
Πόσο σύγχρονη είναι λοιπόν η «Ευρυδίκη» του Ανούιγ και γιατί ο έρωτας στην εποχή μας έχει υποτιμηθεί;
Γιατί επιλέξατε να ασχοληθείτε με την «Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ; Ποια πτυχή του έργου σας άγγιξε ώστε να θελήσετε να καταπιαστείτε με αυτό;
Καταρχάς να ξεκαθαρίσω ότι δεν πρόκειται για δική μου σκηνοθεσία. Η σκηνοθεσία είναι του Χρήστου Θάνου, οπότε η αρχική ιδέα αλλά και οι τελικές αποφάσεις τού ανήκουν. Η διαδικασία ήταν, με έναν τρόπο, αντίστροφη: ο Χρήστος ήθελε να ασχοληθεί με τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης. Ξεκινήσαμε μια κοινή έρευνα πάνω σε διαφορετικά κείμενα και εκδοχές του μύθου, περάσαμε από πολλές σκέψεις και ιδέες, μέχρι που καταλήξαμε πως το έργο του Ανούιγ είναι εκείνο που πλησίαζε περισσότερο το κέντρο που θέλαμε να φωτίσουμε.
Είναι, άλλωστε, ένα από τα ελάχιστα κείμενα που εστιάζουν συνειδητά –ακόμα και από τον τίτλο τους– περισσότερο στον γυναικείο χαρακτήρα απ’ ό,τι στον ανδρικό. Αυτό από μόνο του μας φάνηκε εξαιρετικά σημαντικό.
Ηρώ Μπέζου ©Patroklos_Skafidas
Ποια είναι, λοιπόν, η δική σας Ευρυδίκη; Ποιες πτυχές της φωτίζετε;
Οι περισσότερες εκδοχές του μύθου, είτε μιλάμε για όπερες, είτε για ταινίες είτε για θεατρικά έργα, ξεκινούν από τη στιγμή που πεθαίνει η Ευρυδίκη. Παρακολουθούμε κυρίως το δράμα του Ορφέα: τη συνομιλία του με τον θάνατο, την κάθοδό του στον Άδη, το αν θα κοιτάξει πίσω ή όχι.
Το έργο του Ανούιγ, όμως, πηγαίνει πιο πίσω. Πρόκειται για μια πολύ πιο σύγχρονη εκδοχή του μύθου, που ακολουθεί το ζευγάρι από τη στιγμή της συνάντησής του, της γνωριμίας του. Βλέπουμε τον κεραυνοβόλο έρωτά τους, το απόλυτο πάθος που γεννιέται από αυτή τη συνάντηση, αλλά και τη διαδρομή της Ευρυδίκης προς τον θάνατο, πριν ακόμη δούμε τη διαδρομή του Ορφέα προς τον Άδη. Αυτό ήταν κάτι που μας άρεσε πάρα πολύ.
Στη δραματουργική προσαρμογή έχουμε εστιάσει πολύ περισσότερο στο ζευγάρι απ’ ότι στα περιφερειακά πρόσωπα που υπάρχουν στο αρχικό κείμενο. Η Ευρυδίκη εδώ είναι μια ηρωίδα βαθιά παθιασμένη και πολύ γήινη. Έχει ανασφάλειες, αγωνίες, μια δυσκολία να λειτουργήσει μέσα στον κόσμο και στην καθημερινότητα. Είναι ένας άνθρωπος που μοιάζει ήδη να μη χωράει ακριβώς μέσα στο πλαίσιο της ζωής. Με έναν τρόπο, είναι ήδη «σημαδεμένη» από τον θάνατο.
Ο Ορφέας έχει μια παρόμοια προδιάθεση, αλλά ίσως όχι στον ίδιο βαθμό. Δεν είναι τόσο έτοιμος. Μέσα από τον έρωτά τους, όμως, οδηγούνται και οι δύο προς τη μοίρα του θανάτου.
«Μας ενδιέφερε να εστιάσουμε στο τι σημαίνει «επιλέγω να φύγω». Στη μυθολογία συχνά λέγεται ότι ο Ορφέας κοίταξε την Ευρυδίκη κατά λάθος. Στη δική μας ανάγνωση, αυτό συμβαίνει πολύ συνειδητά.»
Ένα έργο που συνδιαλέγεται έντονα με την έννοια της «επιλογής».
Απολύτως. Και είναι κάτι που εμείς το φωτίσαμε ακόμη περισσότερο. Μας ενδιέφερε να εστιάσουμε στο τι σημαίνει «επιλέγω να φύγω». Στη μυθολογία συχνά λέγεται ότι ο Ορφέας κοίταξε την Ευρυδίκη κατά λάθος. Στη δική μας ανάγνωση, αυτό συμβαίνει πολύ συνειδητά.
Θέλαμε να εστιάσουμε και στο γεγονός ότι, από την πλευρά της Ευρυδίκης, αυτή η επιλογή είναι και μια επιθυμία. Το βλέμμα ανάμεσα στο ζευγάρι, η στιγμή του έρωτα που έχουν μοιραστεί, αυτή η υπερβατική εμπειρία, αξίζει να βιώνεται ξανά και ξανά. Είναι πιο σημαντική από το να ζήσουν όλες τις άλλες πτυχές της ζωής.
Το να επιλέξουν να συναντηθούν ξανά στον Άδη σημαίνει ότι κινητοποιούν ξανά τη στιγμή της γνωριμίας τους, θυσιάζοντας όλες τις υπόλοιπες εκφάνσεις της ζωής, οι οποίες, μπροστά σε αυτή τη στιγμή, τους φαίνονται πιο ταπεινές, πιο χυδαίες, πιο φθηνές.
«Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ρίσκο.
Όχι, αλλά για μια θυσία. Και οι δύο θυσιάζουν κάτι στο όνομα του μεγαλείου. Αρνούνται οτιδήποτε κατώτερο αυτού του αισθήματος. Ο έρωτας, στην υπερβατική του διάσταση, είναι ό,τι πιο σημαντικό είχε να τους προσφέρει η ζωή και δεν τους ενδιαφέρει τίποτα παραπάνω.
Στο έργο –και στον μύθο– υπάρχει φυσικά και το στοιχείο της μουσικής. Ο Ορφέας είναι μουσικός και η μουσική είναι αυτή που φέρνει το ζευγάρι κοντά. Εκείνη ακούει τη μουσική του και τον πλησιάζει. Έτσι, η δημιουργία συνδέεται άρρηκτα με τον έρωτα και τον θάνατο.
«Παρατηρώ ότι έχουμε εξοικειωθεί πολύ με την κυνική πλευρά των πραγμάτων. Στην καθημερινότητά μας είμαστε παραδομένοι στην ύλη. Ο ρομαντισμός και κυρίως η απολυτότητα του, έχει υποτιμηθεί.»
Πιστεύετε ότι σήμερα είμαστε πιο πρόθυμοι να ρισκάρουμε για τον έρωτα ή πιο φοβισμένοι απέναντι στην απώλεια;
Παρατηρώ –χωρίς φυσικά να μπορώ να μιλήσω συνολικά– ότι έχουμε εξοικειωθεί πολύ με την κυνική πλευρά των πραγμάτων. Στην καθημερινότητά μας είμαστε παραδομένοι στην ύλη. Ο ρομαντισμός και κυρίως η απολυτότητα του, έχει υποτιμηθεί.
Έχουμε άπειρες επιλογές ανάμεσα σε εκατοντάδες τρόπους και σε εκατοντάδες ανθρώπους, αλλά η εποχή μας σνομπάρει την επιμονή σε ένα πράγμα, στο να μείνεις, να επενδύσεις, να εμβαθύνεις κόντρα στη λογική και στον χρόνο. Μέσα από την τέχνη μας νιώθουμε την ανάγκη να υπερασπιστούμε αυτή την πλευρά, που είναι αρκετά παραγνωρισμένη.
Μέσω της επιστροφής στους αρχετυπικούς μύθους;
Όλοι τους κουβαλάμε μέσα μας. Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη, όπως ο Αδάμ και η Εύα, ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα, ο Τριστάνος και η Ιζόλδη, είναι ζευγάρια που συνομίλησαν με τον θάνατο. Όταν ερωτευόμαστε, συναντάμε την ανάγκη της υπέρβασης, της αιωνιότητας, της αθανασίας.
Στο έργο λέγεται πως «όλοι διψάτε για αιωνιότητα, αλλά από το πρώτο φιλί τρέμετε, γιατί ο χρόνος μετρά αντίστροφα». Όλοι ταυτιζόμαστε με αυτό. Είναι μια προσπάθεια να γραπωθούμε από τη στιγμή και να μην την αφήσουμε να μας ξεφύγει.
«Ευρυδίκη» του Ζαν Ανούιγ
Η θεματολογία της υπέρβασης στην οποία αναφέρεστε, σας απασχολεί αυτή την περίοδο και ως δημιουργό;
Προέρχομαι από μια χρονιά πολύ έντονη και παραγωγική και αυτή τη στιγμή δυσκολεύομαι να πω ότι έχω την ανάγκη να γεννήσω κάτι από το μηδέν. Μου είναι πιο εύκολο να μπω σε μια συνεργασία όπου υπάρχει μια πρώτη ιδέα που έρχεται απ’ έξω, όπως συμβαίνει με τον Χρήστο Θάνου ή με τη Δήμητρα Τρυπάνη. Αν αυτή η ιδέα με αφορά, τότε μπορώ να δουλέψω πάνω της πολύ πιο οργανικά.
Τα υπαρξιακά ερωτήματα πάντα με ιντριγκάρουν, η αναμέτρηση δηλαδή με τα κομμάτια του εαυτού μας. Δεν με ενδιαφέρει να μιλάω κυριολεκτικά για την επικαιρότητα· προτιμώ μια πιο συμβολική γλώσσα. Αυτό που με αφορά είναι η ψυχή του ανθρώπου και η προσπάθεια να προσεγγίσω και τη δική μου ψυχή, να μπω πιο βαθιά.
«Στον δικό μου μικρόκοσμο νιώθω ευτυχής. Έχω μοχθήσει για να χτίσω μια ζωή και έναν κύκλο ανθρώπων κοντά σε αυτό που ονειρεύομαι, για να μπορώ να βρίσκω δημιουργικότητα και ευτυχία και απόλαυση.»
Πώς βλέπετε το παρόν, σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο;
Στον δικό μου μικρόκοσμο νιώθω ευτυχής. Έχω μοχθήσει για να χτίσω μια ζωή και έναν κύκλο ανθρώπων κοντά σε αυτό που ονειρεύομαι, για να μπορώ να βρίσκω δημιουργικότητα και ευτυχία και απόλαυση. Αν όμως σηκώσω το βλέμμα λίγο πιο ψηλά, είμαι φοβισμένη σε σχέση με αυτό που μας περιβάλλει. Έχω αγωνία για το μέλλον, δεν μπορώ να πω ψέματα γι’ αυτό – αγωνία για τα ανίψια μου, για τα παιδιά των φίλων μου. Δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξη αλλά προσπαθώ να μην το σκέφτομαι. Αυτό το οποίο μπορώ να κάνω είναι να τροφοδοτώ τον εαυτό μου με ό,τι πιο γόνιμο. Στους ανθρώπους γύρω μου παρατηρώ ότι η αλληλεγγύη, η στήριξη, η αγάπη δεν έχουν χαθεί. Ίσα ίσα βλέπω ότι όσο δυναμώνει το κακό, δυναμώνει και το καλό. Αυτό, για μένα, είναι μια πραγματική σανίδα σωτηρίας.
Αν το θέατρο αποτελεί μια σανίδα σωτηρίας ως τέχνη, στην ερώτηση τι θα θέλατε να πάρει ο θεατής από την παράσταση σας, τι απαντάτε;
Ό,τι πάρει, καλό είναι. Προσωπικά, όταν βρίσκομαι στην παράσταση, σκέφτομαι στιγμές της ζωής μου που έχουν μείνει καρφωμένες σαν φωτογραφία. Στιγμές που θα ήθελα να είχα ακινητοποιήσει τον χρόνο. Ίσως αυτό αναρωτηθεί κι ο θεατής: ποιες στιγμές θα ήθελε να κρατήσει για πάντα;
Το κοινό του θεάτρου είναι πρόθυμο να μπει στον μικρόκοσμο μιας παράστασης;
Το θέατρο έχει ανοίξει πολύ τα τελευταία χρόνια. Έρχεται και κόσμος που δεν είναι απαραίτητα θεατρόφιλος, κάτι που είναι θετικό. Όμως το να είσαι θεατής είναι κι αυτό μια ευθύνη. Δεν μιλάω για το προφανές, τη χρήση του κινητού από κάποιον που δεν ξέρει πώς να το κλείσει, αλλά για τη διάθεση να μη βαρεθείς στα δέκα λεπτά, να μη βλέπεις την παράσταση σαν προθέρμανση για το φαγητό μετά.
Το ιδανικό, για μένα, είναι να βγαίνεις από το θέατρο και να μη θέλεις να πας πουθενά. Να σου έχει συμβεί κάτι που να σε ταράξει, να σε κρατήσει ξύπνιο όλη νύχτα, να περπατάς μέσα στην πόλη. Στ’ αλήθεια νομίζω ότι άμα δεν έχεις έστω και ελάχιστη ελπίδα ότι μπορεί αυτό που θα δεις να σε μετακινήσει και να σε ταράξει, δεν έχει νόημα να πας στο θέατρο.
Τι αναζητά ο θεατής σήμερα;
Όλοι θέλουμε να νιώσουμε κάτι δυνατό. Απλώς υπάρχουν διαφορετικοί δρόμοι. Άλλο το έντονο που σε χαστουκίζει κι άλλο το έντονο που χρειάζεται χρόνο, υπομονή και συγκέντρωση. Και τα δύο έχουν αξία.
Κάτι τελευταίο για την «Ευρυδίκη» σας;
Είναι μια βαθιά ερωτική παράσταση, με μουσική ρυθμό, όπως όλες οι παραστάσεις του Χρήστου Θάνου έχουν μουσικό χαρακτήρα. Η Μαρία Χάνου και ο Φώτης Στρατηγός που ερμηνεύουν το βασικό ζευγάρι, είναι υπέροχοι ηθοποιοί και νομίζω ότι είναι ιδανικοί για τους ρόλους της Ευρυδίκης και του Ορφέα. Το έργο προσωποποιεί τον θάνατο, μέσα από τον κύριο Ανρί, και φέρει όλο τον υπαρξιακό στοχασμό του Ανούιγ, με τη δική μας εστίαση στην απολυτότητα του έρωτα — ενός έρωτα που μόνο μέσα στον θάνατο μπορεί να είναι πλήρης.
INFO Ευρυδίκη του Ζαν Ανούιγ στο Rabbithole (Γερμανικού 20, Αθήνα) από 1η Φεβρουαρίου. Παραστάσεις: Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη, ώρα 21.00
