Άποψη έχει ο καθένας μας. Εξαρτάται από τα βιώματα, τις εμπειρίες και τις προσλαμβάνουσες, το περιβάλλον και την ομήγυρη. Σχηματίζεται συνολικά από τις συνθήκες και τις περιστάσεις. Δεν είναι απίθανο, ούτε ανέφικτο, αλλά οι ριζωμένες απόψεις δύσκολα θ’ αποκρυσταλλωθούν αβίαστα. Ιδίως όλων αυτών που έζησαν μια εποχή. Εν προκειμένω την εποχή του Κώστα Σημίτη. Για να υπάρξει μετατροπή, συνήθως μεσολαβεί μια συγκυρία, επιδρά μια νέα οπτική.
Το ντοκιμαντέρ του Βήματος για τη ζωή και το έργο του πρώην πρωθυπουργού, ένα χρόνο μετά τον θάνατό του, δεν παρήχθη με σκοπό να ανατρέψει παγιωμένες συνειδήσεις. Να αλλοιώσει τη διαμορφωμένη αντίληψη εκατέρωθεν, να «αγιοποιήσει» τον πολιτικό άνδρα που κυβέρνησε την Ελλάδα επί μιας οκταετίας (1996-2004) σαρωτικών μεταβολών εντός της ευρωπαϊκής στρατόσφαιρας. Επιχείρησε πρώτα απ’ όλα να (ξανα)διαβάσει και σε δεύτερο χρόνο να καταλάβει πρωτοβουλίες, δράσεις και επιλογές που συνέβησαν σ’ ένα οριοθετημένο ιστορικό πλαίσιο. Ο χωροχρόνος έχει πάντα τη σημασία του.
Στα τέσσερα επεισόδια από τη γέννηση ως την παρακαταθήκη του, μέσης διάρκειας τριάντα λεπτών, αποδόθηκε το αποτέλεσμα μιας πολύμηνης δημοσιογραφικής και (καλλι)τεχνικής δουλειάς, η οποία χάρη στο πρίσμα των 28 συνεντεύξεων, τις απομαγνητοφωνήσεις, τις αλλεπάλληλες συνεννοήσεις, την έρευνα αρχειακού υλικού και το πολύωρο μοντάζ, συναρμολόγησε το ψηφιδωτό ενός θορυβώδους παρελθόντος το οποίο η χώρα κουβαλά στους ώμους της ανελλιπώς έως σήμερα.
Η πλειονότητα εξ όσων μίλησαν ήταν «άνθρωποί» του. Συνοδοιπόροι επί μακρόν, στενοί συνεργάτες, φίλοι, πρόσωπα που ανέδειξε για να τον «κληρονομήσουν». Τα θερμά λόγια για το ήθος και τη συνολική ποιότητα του Κώστα Σημίτη περίσσευαν, δίχως να λείπει η -αυστηρή ενίοτε- κριτική για τη διαχείριση καταστάσεων από ακαδημαϊκούς και αναλυτές με την πιο αποστασιοποιημένη ματιά. Λιγότεροι ήταν εκείνοι που βρίσκονταν διαρκώς στην απέναντι όχθη, όσοι τον αντιμετώπιζαν επί σειρά ετών ως «διασαλευτή» ενός κοινωνικού στάτους που στις πρώτες δύο δεκαετίες από τη Μεταπολίτευση είχε μορφοποιηθεί με απαραβίαστους όρους.
Καλλιεργώντας και ανατροφοδοτώντας σταδιακά την κουλτούρα του, ο Κώστας Σημίτης αποδεικνύεται ότι είχε φανταστεί κάτι άλλο για τη χώρα. Διαφορετικό, εντελώς καινούργιο, όχι οικείο με το τότε υφιστάμενο. Κι αυτό το άλλο, το «ξένο», θέλησε να υπηρετήσει αταλάντευτα, σωστά ή λανθασμένα, επιμελώς ή βιαστικά.
«Αριστερός είναι κι αυτός που κάνει την ουτοπία πραγματικότητα» είχε απαντήσει σε συνέντευξή του το 2000, επικαιροποιώντας τον όρο και επιμένοντας στον διαχωρισμό με την πατροπαράδοτη Δεξιά. Ήδη με τέσσερα χρόνια στην εξουσία, πριν ακριβώς από τις εκλογές, και με την Ελλάδα να σκουπίζει τα πόδια της στο χαλάκι για να περάσει την πόρτα του ευρώ, ήθελε να αποσαφηνίσει σε κάθε τόνο πώς οι πολιτικές καταβολές του, με πατέρα στην κυβέρνηση του βουνού και μητέρα πρωτοπόρο των δικαιωμάτων των γυναικών, είχαν μπολιαστεί από νωρίς με την ιδέα της νεωτεριστικής, της εκσυγχρονιστικής σοσιαλδημοκρατίας.
Ο σκληρός «Γερμανός» με την κόκκινη γραβάτα και τον δερμάτινο χαρτοφύλακα ξανάρθε στην πατρίδα για να την αλλάξει ύστερα από την περιπετειώδη διαφυγή του εν μέσω αντιστασιακού αγώνα και βομβιστικών ενεργειών εις βάρος του χουντικού καθεστώτος.
Λάθη μπόλικα. Αστοχίες αδιαπραγμάτευτες που αναπόφευκτα προκάλεσαν αντίκτυπο και τους αποδόθηκε μερίδιο για όσα ακολούθησαν. Οι γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο, η επικοινωνιακή πολιτική της κυβέρνησης πριν από το χρηματιστηριακό κραχ, η υπόθεση Οτσαλάν, η έλλειψη εναλλακτικών επιλογών στο ασφαλιστικό και η εσωκομματική εθελοτυφλία άφησαν σημάδια. Ενίοτε και πληγές. Αναδεικνύονται από μαρτυρίες και παραδοχές, ακόμη και στελεχών του ΠαΣοΚ.
Εκ των πραγμάτων, όμως, τον Κώστα Σημίτη δεν τον ένοιαζε να συμβιβαστεί, αν υπήρχε απειλή για το όραμα μιας ανοικτής και εξωστρεφούς Ελλάδας που δεν εγκλωβίζεται σε παρωχημένα στερεότυπα. Μιας Ελλάδας περισσότερο τακτοποιημένης θεσμικά και πιο μοντέρνας και «εξευρωπαϊσμένης» απ’ όσο άντεχε συνολικά η εποχή του.
Επί της ουσίας το ντοκιμαντέρ του Βήματος προσφέρει την οπτική και την προοπτική του Κώστα Σημίτη. Πώς ο ίδιος αντίκριζε τα πράγματα. Πίσω από τα γυαλάκια του ή χωρίς αυτά. Τους λόγους που έκανε ένα βήμα μπρος ή ένα βήμα πίσω κάθε φορά, ανάλογα με τη στιγμή. Πού έδειξε πυγμή (Συνέδριο ’96, Ελσίνκι, ταυτότητες, ανεξάρτητες αρχές, Ολυμπιακοί Αγώνες) και πού αμύνθηκε τεχνηέντως δείχνοντας πιο ευάλωτος. Γιατί του ήταν τόσο απαραίτητο το μπλοκάκι του.
Συμπίπτοντας με μια βολική περίοδο, κατά την οποία η Ευρώπη ολοκλήρωνε τη μετάβασή της στο ολοκαίνουργιο μοντέλο ενοποίησης και η χώρα είτε θα ανέβαινε στο άρμα είτε θα έμενε πίσω περιμένοντας καρτερικά το επόμενο τρένο, ο Κ. Σημίτης είχε πρόσφορο έδαφος να οργώσει, να καρπίσει και να θερίσει τα αποτελέσματα της πολιτικής του. Είχε συμμάχους, στην πορεία έφτιαξε κι άλλους. Έπεισε ότι η Ελλάδα είναι ανθεκτική, ότι διαθέτει τα κότσια, αλλά είναι ταυτόχρονα ευέλικτη και ακούει. Να δέχεται ή ν’ απορρίπτει.
Ήταν ομολογουμένως τυχερός. Πιθανόν κι ο καταλληλότερος για να εκπληρώσει την αποστολή. Αλλά κυρίως ήταν εκείνος που δεν θα ξόδευε μια τέτοια ευκαιρία, έχοντας παγιωμένη γνώμη για το αύριο. Θα έκανε τα πάντα. Όπως κι έγινε. Προς όφελος ή ζημία άλλων. Προς όφελος ή ζημία ακόμη και της προσωπικής υστεροφημίας του. Δεν τον ενδιέφερε, θεωρώντας πως πράττει κατά συνείδηση. Ούτε καν η διαγραφή του από την ΚΟ του ΠαΣοΚ μετέβαλε τη στάση ζωής του.
Ο Σημίτης διάλεξε να δει την ιστορία με τα δικά του μάτια και να σταθεί στη δική του πλευρά.
