«Αμφιβάλλω αν το ΝΑΤΟ θα είναι εκεί όταν το χρειαστούμε… Θα είμαστε όμως πάντοτε εκεί για αυτό, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι εκεί για εμάς». Τα λόγια αυτά αποτελούν απόσπασμα από ανάρτηση του αμερικανού προέδρου στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης Truth Social. Συνοψίζουν όμως παράλληλα την δοκιμαζόμενη σχέση μεταξύ των δύο πόλων της συμμαχίας που ταυτίστηκε με την «συλλογική Δύση» και ψάχνει τον βηματισμό της εν μέσω του «φυσικού φαινομένου» που ακούει στο όνομα Ντόναλντ Τραμπ.
Η ανάρτηση έγινε στον απόηχο συνέντευξης του αμερικανού προέδρου στην εφημερίδα «New York Times», στις αρχές Ιανουαρίου, όπου μεταξύ άλλων ερωτήθηκε για το επίμαχο ζήτημα της Γροιλανδίας, που έχει προκαλέσει πρωτοφανή ένταση ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Κοπεγχάγη. «Ίσως χρειαστεί να επιλέξουμε ανάμεσα στη Γροιλανδία και το ΝΑΤΟ» απάντησε, ενώ πριν λίγες ημέρες δεν απέκλεισε την προοπτική στρατιωτικής επέμβασης στο υπό δανική κυριαρχία αυτόνομο νησί.
Ο διακηρυγμένος στόχος του Τραμπ προκάλεσε την εύλογη αντίδραση επτά ευρωπαϊκών ηγεσιών που εξέδωσαν κοινή δήλωση, υπερασπιζόμενες την αρχή ότι «η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της». «Η πιθανότητα η ηγέτιδα δύναμη του ΝΑΤΟ να χρησιμοποιήσει την ισχύ της για να προσαρτήσει έδαφος συμμαχικής χώρας είναι πραγματικός εφιάλτης για τον Μαρκ Ρούτε και συνιστά ρίσκο διάλυσης της υπερατλαντικής κοινότητας» σχολιάζει η επικεφαλής του Γραφείου Βόρειας Ευρώπης στη δεξαμενή σκέψης Atlantic Council, Άννα Βισλάντερ, αναδεικνύοντας τον υπαρκτό κίνδυνο διάλυσης της συμμαχίας.
Ουκρανία, αμυντικές δαπάνες και η επιστροφή της Μόσχας στο τραπέζι
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ και το περιβάλλον του έρχονται σε αντιπαράθεση με τους παραδοσιακούς συμμάχους του ΝΑΤΟ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η συμβολή των ευρωπαϊκών κρατών τόσο στη στρατιωτική στήριξη του Κιέβου όσο και στις αμυντικές δαπάνες της Συμμαχίας γενικότερα αποτέλεσαν τους πρώτους μήνες του 2025 σημείο τριβής ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες. Το ζήτημα οδηγήθηκε σε επίλυση στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ που πραγματοποιήθηκε στη Χάγη στις 24-25 Ιουνίου, όπου τα κράτη-μέλη κατέληξαν σε μια ιστορική συμφωνία για την αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Η ανησυχία των ευρωπαίων ωστόσο παραμένει, αφού το περασμένο έτος συνοδεύτηκε από την επαναπροσέγγιση της Μόσχας με την Ουάσιγκτον, με την συνάντηση Τραμπ-Πούτιν να επιβεβαιώνει πως δεν μπορεί να υπάρξει επίλυση της καταστροφικής σύρραξης δίχως την Ρωσία. Η προνομιακή σχέση ανάμεσα στους δύο ισχυρούς άνδρες δεν διαταράχτηκε ούτε από τα απανωτά περιστατικά παραβίασης του εναέριου χώρου ευρωπαϊκών χωρών από ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, που κλιμακώθηκαν τους μήνες Σεπτέμβριο και Οκτώβριο.
Ευρωπαϊκή στρατηγική χειραφέτηση ή αναγκαστική εξάρτηση;
Επιμέρους δηλώσεις ευρωπαίων ηγετών – με εμφατικότερη εκείνη του γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς ότι «η Pax Americana έχει τελειώσει» – δείχνουν πως στην Ευρώπη αρχίζει να ωριμάζει η ιδέα μιας κάποιας στρατηγικής χειραφέτησης. Επιλογή που συνοδεύεται από αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, σε εθνικό επίπεδο (Πολωνία, Γερμανία και Βαλτικές χώρες σπάνε κάθε ρεκόρ) και ευρωπαϊκό, μέσω του θηριώδους προγράμματος ReArm Europe, που σκοπεύει να κινητοποιήσει πόρους ύψους 800 δισ. ευρώ για αμυντικές δαπάνες έως το 2030.
Την ίδια στιγμή ωστόσο οι αντιφάσεις παραμένουν, αφού τα περισσότερα μέλη του ΝΑΤΟ προμηθεύουν την Ουκρανία αγοράζοντας αμερικανικά όπλα, μέσω του χρηματοδοτικού μηχανισμού PURL (Prioritized Ukraine Requirements List). «Πολλοί ευρωπαίοι ηγέτες θα προτιμούσαν να υιοθετήσουν μια πιο αυστηρή, ανυποχώρητη στάση απέναντι στην Αμερική, να πουν τα πράγματα ως έχουν. Αλλά σε τελική ανάλυση δεν μπορούν, γιατί έχουν αναθέσει την ασφάλεια των χωρών τους στις ΗΠΑ» τονίζει ο αναλυτής ευρωπαϊκής πολιτικής στον οίκο ανάλυσης ρίσκου Eurasia Group, Μοζταμπάι Ραχμάν, μιλώντας στο CNN.
«Την Τρίτη, 6 Ιανουαρίου, οι ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν στο Παρίσι και συζήτησαν ανοικτά για το ένα πρόβλημα που τους ταλανίζει και το οποίο αφορά την ενίσχυση της Ουκρανίας έναντι της ρωσικής εισβολής. Το άλλο, το γεγονός ότι ο βασικός τους σύμμαχος έχει εξελιχθεί σε απειλή για την παγκόσμια ειρήνη, δεν ήταν πρόθυμοι να το διαχειριστούν δημόσια» επισημαίνει ο πολύπειρος αρθρογράφος του ιστότοπου The Nation, Τζιτ Χιρ, περιγράφοντας σκωπτικά τον βασικό προβληματισμό των πολιτικών ελίτ της Γηραιάς Ηπείρου. Προβληματισμό που εντείνεται από την γενικότερη συμπεριφορά των ΗΠΑ σε ό,τι αφορά τις διεθνείς υποθέσεις.
Η περίπτωση της Βενεζουέλας, όπου η αμερικανική επέμβαση συνοδεύτηκε από την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, δημιουργεί ήδη δεύτερες σκέψεις για τα όρια της ισχύος. Ο διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, Μαρκ Λέοναρντ, μιλώντας στους New York Times, έκανε λόγο για «κενό ανάμεσα στις δημόσιες και τις ιδιωτικές αντιδράσεις των ευρωπαίων ηγετών». «Δημόσια, προσπαθούν να μην επικρίνουν τον Τραμπ, την στιγμή που προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν όποια επιρροή διαθέτουν για την Ουκρανία. Ιδιωτικά, είναι τρομοκρατημένοι με το τι μπορεί να ακολουθήσει, ειδικά στη Γροιλανδία» τονίζει.
Αυτή η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον ρεαλισμό και την έκπληξη όρισε την σχέση Ευρώπης-ΗΠΑ εντός του ΝΑΤΟ το έτος που απήλθε. Ισορροπία που παραμένει ερωτηματικό πώς θα εξελιχθεί καθώς βαδίζουμε στον δεύτερο χρόνο της διακυβέρνησης Τραμπ. Ορισμένοι αναλυτές εμφανίζονται αισιόδοξοι, σχολιάζοντας πως το ΝΑΤΟ έχει περάσει χειρότερες κρίσεις στο παρελθόν και εκτιμώντας ότι οι ευρωπαίοι ηγέτες σωστά αντιλαμβάνονται την προεδρία Τραμπ ως προσωρινή διαταραχή, ανίκανη ωστόσο να θέσει εν αμφιβόλω την ύπαρξη της συμμαχίας συνολικά. Διαβλέπουν θετικά τη διάθεση εμπλοκής παρά σύγκρουσης που διέπει τη στάση των ίδιων ηγεσιών στο Ουκρανικό ζήτημα.
Άλλοι, όπως ο κεντροδεξιός πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πορτογαλίας, Μπρούνο Μακαές, ή ο σοσιαλδημοκράτης ευρωβουλευτής Ραφαέλ Γκλικσμάν, υποστηρίζουν την ανάγκη η Ευρώπη να «δείξει τα δόντια της» σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον αρχίσει να ενεργεί πιο επιθετικά στη Γροιλανδία. Κάνουν μεταξύ άλλων λόγο για επιβολή κυρώσεων, ταξιδιωτικούς περιορισμούς σε αμερικανούς πολίτες ακόμη και την εγκατάσταση ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης στο νησί.
Η υιοθέτηση μιας τόσο σκληρής γραμμής φαντάζει ακόμη και σήμερα αδιανόητη αν σκεφτεί κανείς πως περίπου μεταξύ 80.000 και 100.000 αμερικανών στρατιωτών εξακολουθούν να εδρεύουν στις περίπου 40 εγκαταστάσεις του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το γεγονός ωστόσο ότι η συζήτηση για την ύπαρξη μιας ξεχωριστής ευρωπαϊκής στρατηγικής με ή δίχως το ΝΑΤΟ έχει ανοίξει με σοβαρούς όρους δείχνει πόσο κομβικό ήταν το 2025 για τη συνέχεια της ευρωατλαντικής συνύπαρξης.
