Δυο διαφορετικές όψεις του Ιράν παρουσιάσθηκαν χθες στις οθόνες. Η πρώτη, που είναι η κυρίαρχη στα δυτικά ΜΜΕ, αποτελείται από ντοκουμέντα της άγριας καταστολής αντικυβερνητικών διαδηλωτών που ζητούν ελευθερία. Η δεύτερη, που προβάλλεται από το θεοκρατικό καθεστώς, αποτελείται από εικόνες φιλοκυβερνητικών διαδηλωτών που ζητούν την τιμωρία των ταραξιών και των ξένων πρακτόρων.
Το blackout στα κοινωνικά δίκτυα περιορίζει την πληροφόρηση για τα γεγονότα στο Ιράν την ώρα που τα τμήματα επαλήθευσης των διεθνών ειδησεογραφικών οργανισμών κάνουν υπερωρίες για να διακρίνουν τα γνήσια από τα παραποιημένα βίντεο, την αλήθεια από την προπαγάνδα. Μια διάκριση που είναι καθοριστική για τη διαμόρφωση της διεθνούς κοινής γνώμης τη στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει τον μεγάλο αριθμό των θυμάτων ως κριτήριο για βομβαρδισμούς εναντίον του καθεστώτος, κάτι που δεν έχει προηγούμενο στην ιστορία των αμερικανικών επεμβάσεων. Ωστόσο, είναι ελάχιστα τα βίντεο που βγήκαν από τη χώρα μετά από την Παρασκευή μέσω του δικτύου δορυφόρων Starlink.
Το BBC που έχει αναλύσει πάνω από 200 βίντεο αναφέρει πως η αληθινή εικόνα θα φανεί μετά την άρση του blackout, όμως παραθέτει νέες μαρτυρίες για σφαγές και εν ψυχρώ εκτελέσεις από τις δυνάμεις ασφαλείας. Το ειδησεογραφικό πρακτορείο Associated Press σημειώνει ότι οι πληροφορίες που μεταδίδει προέρχονται από αντικαθεστωτικούς οι οποίοι βρίσκονται εκτός Ιράν αλλά διατηρούν δίκτυο πληροφοριών μέσα στη χώρα, το οποίο έχει αποδειχθεί αξιόπιστο στο παρελθόν. Το Euronews επισημαίνει ότι η γραμμή μεταξύ είδησης και φημολογίας μπορεί να θολώσει πολύ γρήγορα καθώς τα κοινωνικά δίκτυα συμβάλλουν στην ταχύτατη διάδοση fake news, και αναφέρει παραδείγματα όπως η δήθεν φυγή από τη χώρα του αγιατολάχ Χαμενεϊ ή του υπουργού Εξωτερικών Αραγκτσί που διαψεύσθηκαν με τις εμφανίσεις τους στην Τεχεράνη.
Για ορισμένους αναλυτές, μερικά από τα βίντεο στα οποία διαδηλωτές ζητούν να επιστρέψει στο Ιράν ο γιος του Σάχη, είναι εν μέρει κατασκευασμένα στις μονταζιέρες του καθεστώτος (με την προσθήκη των ηχητικών συνθημάτων). Ο στόχος τους είναι να δυσφημίσουν τις κινητοποιήσεις, να αποπροσανατολίσουν και να τρομάξουν τους Ιρανούς μεγαλύτερης ηλικίας που έχουν ζήσει στη πετσί τους την τρομοκρατία του μοναρχικού καθεστώτος το οποίο ανετράπη το 1979. Υπάρχουν φιλομοναρχικοί διαδηλωτές, αλλά ίσως όχι στην έκταση που εμφανίζονται.
Σε άλλες περιπτώσεις διαδόθηκαν βίντεο που παρουσιάσθηκαν ως καινούργια αλλά ήταν από παλαιότερες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις. Επίσης αναπαράχθηκαν στα κοινωνικά δίκτυα βίντεο που ήταν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης ή φωτομοντάζ ή προέρχονταν από video games,όπως είχε γίνει και πριν από έξι μήνες κατά τον βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν από τους Αμερικανούς.
Τέσσερις είναι οι βασικότερες πηγές που επικαλούνται τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων μεταφέροντας πληροφορίες για την κατάσταση στο Ιράν:
- Vahid Online: ίσως ο πιο δημοφιλής ιρανικός λογαριασμός σε Telegram και Twitter, στον οποίον αναρτήθηκε το βίντεο με δεκάδες σορούς σε νεκροτομείο της Τεχεράνης. Υποτίθεται ότι πίσω από την ονομασία αυτή βρίσκεται ένας Ιρανός που πρωτοεμφανίστηκε το 2009 μεταδίδοντας εικόνες από την επίθεση παραστρατιωτικών σε προεκλογική συγκέντρωση του Μιρ Χοσεϊν Μουσαβί, αντιπάλου του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ στις προεδρικές εκλογές. Προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψη, το άτομο αυτό διέφυγε στην Τουρκία και από εκεί στις ΗΠΑ όπου εγκαταστάθηκε με καθεστώς πρόσφυγα. Διατηρώντας την ανωνυμία του πίσω από το ψευδώνυμο Vahid, μεταδίσει συστηματικά πληροφορίες και πρωτόλεια βίντεο από τις εξεγέρσεις, που αναπαράγονται στη συνέχεια από πολλά διεθνή ΜΜΕ.
- Human Rights Activists in Iran: μη κυβερνητική οργάνωση που έχει την έδρα της στο Φαίρφαξ, της αμερικανικής πολιτείας της Βιρτζίνια. Η οργάνωση έκανε τα πρώτα βήματά της μέσα στο Ιράν το 2006, συσπείρωσε αντιρρησίες συνείδησης και ανθρώπους από το περιβάλλον πολιτικών κρατουμένων. Σταδιακά οργάνωσε επιτροπές σε πόλεις σε όλη τη χώρα, όμως τα μέλη της διώχθηκαν, πολλά δολοφονήθηκαν και άλλα φυλακίστηκαν. Ως συνιδρυτής αναφέρεται ο Κεϊβάν Ραφίε, αντικαθεστωτικός ακτιβιστής και αντιρρησίας συνείδησης, ο οποίος συνελήφθη 6 φορές από 2003 έως 2006. Μετά την αποφυλάκιση του το 2007 εγκατέλειψε το Ιράν και ζήτησε πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ, όπου συνέχισε το έργο της οργάνωσης μαζί με άλλους αντικαθεστωτικούς. Το 2009 η HRAI ίδρυσε το ειδησεογραφικό πρακτορείο HRANA που καταγράφει και διαδίδει πληροφορίες για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράν. Μέσω αυτού του πρακτορείου διαδίδονται πολλές μαρτυρίες και βίντεο για την καταστολή ενώ δίνονται αναλυτικά στοιχεία για τις κινητοποιήσεις και τα θύματα. Η χθεσινοβραδυνή καταγραφή του HRANA έκανε λόγο για 646 νεκρούς, ανάμεσά 133 στελέχη των δυνάμεων ασφαλείας, μετά από 16 ημέρες διαδηλώσεων σε 606 τοποθεσίες, σε 187 πόλεις, ενώ επισημαίνεται ότι τελούν υπό διερεύνηση αναφορές για ακόμα 579 θανάτους.
- Iran Human Rights (IHR): μη κυβερνητική οργάνωση που έχει την έδρα της στο Όσλο και με χθεσινή ανακοίνωση ανέβασε σε 648 τους νεκρούς διαδηλωτές ενώ προειδοποίησε ότι επίκεινται μαζικές εκτελέσεις συλληφθέντων. Η οργάνωση ιδρύθηκε το 2005 από τον πολιτικό πρόσφυγα Μαχμούντ Αμιρί Μογκαντάμ, ο οποίος είναι διευθυντής και βασικός εκπρόσωπος της IHR. Ο 54χρονος Μογκαντάμ σπούδασε ιατρική στη Νορβηγία και στις ΗΠΑ, διδάσκει στο πανεπιστήμιο του Όσλο, έχει τιμηθεί με σειρά επιστημονικών βραβείων καθώς και με το βραβείο του νορβηγικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας για την υπεράσπιση ανηλίκων και γυναικών κρατουμένων στο Ιράν. Η οργάνωση έχει θέσει ως στόχους την κατάργηση της θανατικής ποινής, την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προώθηση της κοινωνίας των πολιτών. Με ανακοινώσεις της η οργάνωση ανέδειξε τον φόνο της 23χρονης φοιτήτριας Ρουμπίνα Αμινιάν, κουρδικής καταγωγής, καθώς και τις πληροφορίες από το περιβάλλον της οικογένειας της ότι η σορός της κοπέλας βρισκόταν μεταξύ εκατοντάδων νεκρών σε μια τοποθεσία κοντά στη σχολή της.
- Center for Human Rights in Iran (CHRI): μη κυβερνητική οργάνωση που ιδρύθηκε το 2008 με έδρα στη Νέα Υόρκη και παράρτημα στην Ουάσιγκτον. Στελεχώνεται από ακαδημαϊκούς, δημοσιογράφους και υπέρμαχους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που αναφέρουν ότι διατηρούν εκτενές δίκτυο συνεργατών μέσα στο Ιράν. Η οργάνωση βρίσκεται σε επαφή με δεξαμενές σκέψης στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, τις οποίες τροφοδοτεί με αναλύσεις για το Ιράν., ενώ αναφέρει ότι πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα λαμβάνουν πληροφόρηση μέσω των λογαριασμών της στα κοινωνικά δίκτυα, στα αγγλικά και στα περσικά.
