Οι σημερινές τουρκικές εκλογές είναι οι πιο αβέβαιες και ίσως οι πιο σημαντικές μετά το 2002, χρονιά που το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) κέρδισε για πρώτη φορά τις εκλογές.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το AKP θα κερδίσει τις εκλογές αλλά υπάρχει μια όχι αμελητέα πιθανότητα είτε να χάσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που του επιτρέπει να κυβερνά αυτοδύναμο είτε να κερδίσει με οριακή αυτοδυναμία. Καθοριστική παράμετρος αποτελεί το αν θα εισέλθει στη Βουλή ξεπερνώντας το όριο του 10% το HDP, το κόμμα που κατά κύριο λόγο αντιπροσωπεύει την κουρδική μειοψηφία. Τι συνέβη και η πανίσχυρη εκλογική μηχανή του AKP κινδυνεύει να απολέσει την παντοδυναμία της; Το AKP βρίσκεται αντιμέτωπο τόσο με τις αποτυχίες του αλλά, όσο και αν ακούγεται παράδοξο, και με τις επιτυχίες του.
Ξεκινώντας με τις επιτυχίες: η αναστολή της καταπίεσης του κουρδικού στοιχείου και η πολιτική του νομιμοποίηση από τις κυβερνήσεις του AKP έχουν κάνει τους Κούρδους ισχυρό και καθοριστικό πολιτικό παίκτη στα τουρκικά δρώμενα. Η τεράστια οικονομική ανάπτυξη της τελευταίας δεκαετίας (και αυτή επιτυχία του AKP) έχει κάνει την Τουρκία και ιδίως τις νεότερες γενιές της πιο μορφωμένες και ανοιχτές στον κόσμο, πιο πλουραλιστικές και πιο απαιτητικές για το μέλλον. Συνηθισμένοι σε όλο και περισσότερη δημοκρατία, Κούρδοι και νέοι αρνούνται τώρα να υποταχθούν στη μονοδιάστατη εθνο-ισλαμική ταυτότητα που προσπαθεί ο Ερντογάν να τους επιβάλει.
Το AKP έγινε παράδειγμα προς μίμηση και για τα υπόλοιπα κόμματα. Το κεντροαριστερό CHP και το εθνικιστικό MHP έχουν υιοθετήσει την ατζέντα της διεθνοποιημένης τουρκικής οικονομίας και της σύγχρονης διαχείρισης αυτής της οικονομίας που ως τώρα μονοπωλούσε το AKP. Εχουν προσελκύσει αξιόπιστους τεχνοκράτες στις τάξεις τους, πράγμα που σηματοδοτεί αυτή τη μεταστροφή.
Ταυτόχρονα το AKP τιμωρείται και για τις αποτυχίες του: ο αυταρχισμός του Ερντογάν και η επιμονή του να μην υλοποιήσει τις απαραίτητες δεύτερης γενιάς οικονομικές μεταρρυθμίσεις απειλούν από τη μία την κατακτηθείσα ελευθερία και από την άλλη την οικονομική ευμάρεια. Για αυτόν τον λόγο πολλοί ψηφοφόροι επιλέγουν ανταγωνιστικές πολιτικές δυνάμεις σε σημείο πρωτόγνωρο, όπου μη θρησκευόμενοι Τούρκοι βλέπουν ως αποδεκτό και απαραίτητο ανάχωμα στην παντοδυναμία του Ερντογάν το κουρδικό HDP. Μια ηγεμονία του Ερντογάν εκλαμβάνεται, δηλαδή, από πολλούς ως μεγαλύτερη απειλή από το ρίσκο της ενθάρρυνσης των αποσχιστικών τάσεων των Κούρδων.
Δεν σημαίνει αυτό ότι το μέλλον της Τουρκίας δεν θα συνεχίσει να εξαρτάται από το μέλλον του AKP. Και όταν ένα κόμμα αντιπροσωπεύει πάνω από το 40% του εκλογικού σώματος, οι πολιτικές διαμάχες εντός του είναι εξίσου σημαντικές με τις διακομματικές διαμάχες, ενίοτε μάλιστα σημαντικότερες. Οι εκλογές όμως θα σηματοδοτήσουν την ωρίμαση δυναμικών αντιπολιτευτικών δυνάμεων τις οποίες το AKP θα πρέπει πλέον να λάβει υπόψη του στον πολιτικό σχεδιασμό του.
Εξίσου πιθανόν είναι ότι οι εκλογές αυτές θα σημάνουν την αρχή του τέλους για το ηγεμονικό και ολοένα και πιο αυταρχικό εγχείρημα του Ερντογάν. Δεν σημαίνει αυτό, όπως λέει και ο ποιητής Ντίλαν Τόμας, ότι ο Ερντογάν «θα φύγει μαλακά μέσα στη νύχτα». Κάθε άλλο. Σημαίνει όμως ότι η αυριανή Τουρκία θα αντιμετωπίσει τις υπάρχουσες και μέλλουσες προκλήσεις με τις παρακαταθήκες μιας δυναμικής, απαιτητικής και πλουραλιστικής κοινωνίας. Το AKP, που άλλωστε έπαιξε και καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της, θα πρέπει να υπολογίζει αυτή την κοινωνία ολοένα και περισσότερο.
Το AKP διαθέτει την αναγκαία λαϊκή νομιμοποίηση και την πολιτική και εκτελεστική εμπειρία για να επιτρέψει στην Τουρκία να κάνει το επόμενο βήμα. Το κόμμα έχει μια μεγάλη δεξαμενή εκσυγχρονιστικών και μεταρρυθμιστικών στελεχών. Το σημαντικότερο εμπόδιο είναι ο ίδιος ο ηγέτης του AKP, ο Ερντογάν. Αυτός είναι σε θέση περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον να επιστρέψει την Τουρκία στην πολιτική και οικονομική αστάθεια της προ AKP εποχής.
Είτε κατακτήσει είτε όχι την αυτοδυναμία, θα είναι η πρώτη φορά που το οικοδόμημα του AKP θα παρουσιάσει ρωγμές. Ο Ερντογάν θα βρεθεί μπροστά σε ένα τρίστρατο: ή θα ξαναγίνει ο Ερντογάν των πρώτων χρόνων της διακυβέρνησής του ή θα αφήσει μια νεότερη γενιά να αναδειχθεί ή θα διακινδυνεύσει να καταστρέψει το κίνημα που αυτός ο ίδιος σε μεγάλο βαθμό δημιούργησε.
Ο κ. Βασίλης Θ. Καρατζάς είναι διευθύνων σύμβουλος της Levant Partners ΑΕΔΟΕΕ.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
