Αβάσταχτη ελαφρότητα

«Πενήντα και βάλε αποχρώσεις του μαύρου» ονομάζεται το ελλαδικό ευπώλητο των τελευταίων ημερών. Αλαφροΐσκιωτες ψυχές που αντίκρισαν το μαύρο στην οθόνη της μακαρίτισσας αναλογίστηκαν ακαριαία «άλλες εποχές», στηθοκοπιούνταν για τη μαύρη μέρα της δημοκρατίας, και από σιμά ο Ποιητής θωρούσε το «μαύρο της Κόλασης», ορίζοντας το «limit up» της χορωδιακής πλειοδοσίας.

Είναι εκζήτηση, υπερβολή, μελό; Μπορεί. Αλλά είναι κυρίως κιτς. Το κιτς της «αβάσταχτης ελαφρότητας» του Μίλαν Κούντερα. Σε παράφραση: «Το κιτς φέρνει στα μάτια δυο δάκρυα συγκίνησης, το ένα πίσω απ’ τ’ άλλο. Το πρώτο δάκρυ λέει: Τι κρίμα κι άδικο να μαυρίσει η οθόνη της ΕΡΤ! Το δεύτερο δάκρυ λέει: Τι ωραία που είναι να συγκινείσαι μαζί με όλον τον κόσμο βλέποντας την οθόνη της ΕΡΤ να μαυρίζει! Μόνο το δεύτερο δάκρυ κάνει το κιτς να είναι αυθεντικό κιτς».

Λέει κι άλλα ο Κούντερα. Για παράδειγμα, ότι κανένας δεν ειδικεύεται περισσότερο σε αυτό το κιτς από τους πολιτικούς. Η αλήθεια είναι ότι το ίδιο κιτς επιστρατεύει τακτικά εφημερεύοντες καλλιτέχνες, κάποτε και ανθρώπους των (σοβαρών) γραμμάτων. Αλλά ειδικά στην Ελλάδα είναι εύκολο να νομίσεις ότι η επιστράτευση είναι γενική. Οπότε μεταπίπτουμε στην περίπτωση αυτού που πάλι ο Κούντερα ονομάτισε «ολοκληρωτικό κιτς» και του οποίου τα πρόδηλα συμπτώματα είναι η απαγόρευση της αμφισβήτησης και της ατομικής απόκλισης και, κυρίως, η καθολική απουσία της ειρωνείας, αφού «το κιτς επιβάλλει να τα παίρνεις όλα στα σοβαρά».

Αλλά ειδικά στην Ελλάδα το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ποικιλία κιτς τείνει να φαντασιώνεται τον εαυτό της ως σεμνοπρεπή δημόσιο λόγο ή έλλογη και επιχειρηματολογημένη πολιτική θέση. Ενώ τις περισσότερες φορές είναι ευκαιριακή υποκρισία, όταν δεν είναι αγαθή αμνησία ή εθελότυφλος χαβαλές.

Υπάρχει τίποτε χειρότερο από αυτό το κιτς; Φυσικά και υπάρχει: οι απόπειρες ευφυολογημάτων και λογοπαικτικής φιγούρας από «ψεκαζόμενους» στοχαστές της πολιτικής –συγκεκριμένα από τους Ασυνάρτητους Ελληνες, οι οποίοι σε σαρδόνια έξαρση, και με αφορμή πάλι εκείνο το «μαύρο», πίστωσαν τον Σαμαρά όχι με success αλλά με succERT story.

Πενήντα περαιτέρω αποχρώσεις του μαύρου πιθανότατα αντέχονται, αλλά τούτο είναι αβάσταχτο. Σχεδόν κολάσιμο. Ελα όμως που η πράξη νομοθετικού περιεχομένου σπαταλήθηκε ήδη αλλού.