Σύγχρονος μιας μεγάλης γενιάς βρετανών συγγραφέων, από τον Σάλμαν Ρούσντι ως τον Τζούλιαν Μπαρνς, ο Γκράχαμ Σουίφτ ξεχωρίζει ανάμεσά τους ως εκείνος που αποστρέφεται περισσότερο τα λεκτικά πυροτεχνήματα. Και όμως, τα έργα του, όπως ο βραβευμένος με Μπούκερ Τελευταίος γύρος (εκδόσεις Εστία), κατορθώνουν το εκ πρώτης όψεως παράδοξο να αφορούν τους πάντες παρά την προσήλωσή τους στις γήινες έννοιες του αγγλικού τοπίου και των οικογενειακών περιπλοκών. Ισως επειδή, ως λάτρης της ανακάλυψης «του ασυνήθιστου μέσα στο συνηθισμένο», ο Σουίφτ είναι, κατά δήλωσή του, ένας «μελετητής της ανθρώπινης κατάστασης». Και ως τέτοιος, «αν και όχι ειδικός», όπως διευκρινίζει, μιλάει μαζί μας για τη συγγραφή, την έρευνα, το μελάνι και το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά του με τίτλο Θα ήθελα να ήσουν εδώ, το οποίο κυκλοφορεί προσεχώς από τις εκδόσεις της Εστίας.Οι απαρχές της καριέρας σας συνδέονται κατά κάποιον τρόπο με την Ελλάδα;
«Ναι, σε νεαρή ηλικία δίδαξα σε ένα φροντιστήριο αγγλικών για έναν χρόνο περίπου. Επί αρκετά χρόνια έγραφα διηγήματα, στην Ελλάδα όμως άρχισα αυτό που πίστευα ότι θα ήταν το πρώτο μου μυθιστόρημα. Οταν επέστρεψα στην Αγγλία, αντιλήφθηκα ότι δεν άξιζε και πολλά, οπότε το εγκατέλειψα. Παραδόξως, μάλιστα, η ανακάλυψη δεν ήταν τόσο επώδυνη όσο διδακτική. Από τότε έχω εγκαταλείψει και άλλα, με μεγαλύτερη οδύνη».
Συνηθίζετε να γράφετε πολύ νωρίς το πρωί. Πόσο σωματική είναι η διαδικασία της συγγραφής;
«Πάντα έγραφα νωρίς, αισθάνομαι ότι είναι η καλύτερη ώρα. Το μυαλό μου είναι απολύτως έτοιμο για δράση –πότε-πότε αισθάνομαι σαν κυνηγός την ώρα της ανατολής του ηλίου. Οπότε, ναι, το γράψιμο έχει όντως μια σωματική, μια βιολογική πτυχή, δεν αποτελεί αμιγώς νοητική διαδικασία. Οταν μια σκέψη αρχίζει να διαμορφώνεται στον νου μου, νιώθω ένα είδος έξαψης, ένα κέντρισμα στο αίμα, σαν το σώμα μου να μου λέει ότι αυτό που μόλις σκέφτηκα είναι σημαντικό, πρέπει να το ακολουθήσω».
Είναι η έρευνα για ένα βιβλίο «καταστροφή της φαντασίας», όπως λέγατε παλαιότερα;
«Εντάξει, το “καταστροφή της φαντασίας” ακούγεται κάπως βαρύ. Πιστεύω πάντως ότι η έρευνα παρεμποδίζει τη φαντασία. Πολλοί θεωρούν ότι το μόνο που χρειάζεται η συγγραφή είναι διεξοδική έρευνα, την οποία “μετατρέπει” κατόπιν κανείς σε μυθιστόρημα. Εγώ δεν έχω αντιληφθεί κάτι τέτοιο από την προσωπική μου εμπειρία, αφήστε που ακόμη και ως ιδέα κάθε άλλο παρά συναρπαστική ακούγεται. Είναι ακριβώς ο ενθουσιασμός του συγγραφέα, η αίσθηση ότι κάτι δημιουργείται χωρίς να γνωρίζει πλήρως από πού προέρχεται ή πού πηγαίνει, η οποία συναρπάζει και τον αναγνώστη. Κάθε μυθιστόρημα διαθέτει πραγματολογικό περιεχόμενο και ιστορικό περιβάλλον που απαιτεί έλεγχο και έρευνα, αλλά για μένα αυτό είναι και έλασσον και ανιαρό στάδιο συγγραφής –γι’ αυτό και το αφήνω για το τέλος, Παράλογο, θα μου πείτε. Το ξέρω!».
Σε πείσμα των ψηφιακών καιρών εξακολουθείτε να γράφετε με τον παραδοσιακό, παλιομοδίτικο τρόπο, με στυλό και μελάνι…
«Δεν είναι παλιομοδίτικος, είναι ακόμη και σήμερα ο γρηγορότερος, ο πιο ευθύς τρόπος να βάλει κανείς στο χαρτί ό,τι σκέφτεται».
Η φράση «θα ήθελα να ήσουν εδώ» απαντάται τρεις φορές στο τελευταίο μυθιστόρημά σας. Λειτουργεί ταυτόχρονα ως κοινή έκφραση, ευθεία γραμμή που συνδέει τους χαρακτήρες και τα συναισθήματά τους, αλλά και ως υπόμνηση ότι αυτά δεν απαιτούν αναγκαστικά λεκτικές φιοριτούρες για να διατυπωθούν;
«Ναι, όλα αυτά συνυπάρχουν στο κείμενο. Η φράση “θα ήθελα να ήσουν εδώ” είναι μια έκφραση κοινή σε όλες τις καρτ ποστάλ, εκπροσωπεί όμως και κάθε απώλεια, κάθε λαχτάρα, κάθε μνήμη που στοιχειώνει τους χαρακτήρες του βιβλίου. Δεν αποτελούν άλλωστε αυτές οι τέσσερις λέξεις το απόσταγμα της θλίψης; Επιπλέον, έχετε δίκιο, η τέχνη της συγγραφής δεν έχει να κάνει με “ωραίες λέξεις”. Αντιθέτως, είναι αυτή που δίνει κύρος και βάθος στις πιο καθημερινές φράσεις. Ελπίζω, τέλος, ο τίτλος να δίνει και μια ιδέα της επιθυμίας μου να μεταφέρω τον αναγνώστη “εδώ”. Αυτό κάνουν τα μυθιστορήματα, αυτό είναι το παράδοξο της μυθοπλασίας. Το καλό λογοτεχνικό έργο οφείλει να κάνει τον αναγνώστη να αναρωτηθεί πώς θα αντιδρούσε εκείνος σε μιαν αντίστοιχη κατάσταση. Ιδανικά, θα μπορούσε να τον κάνει να αισθανθεί –και αυτό είναι το μυστήριο της αφήγησης: ότι όντως όσα διαβάζει συμβαίνουν στον ίδιο».
Ενα μυθιστόρημα για τη γη
Το μυθιστόρημα Θα ήθελα να ήσουν εδώ αναφέρεται στις συνέπειες του πολέμου του Ιράκ για τη ζωή μιας οικογένειας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στη Νήσο Γουάιτ. Ο Γκράχαμ Σουίφτ εξηγεί πώς επέλεξε το θέμα του. «Ο πόλεμος του Ιράκ δεν προοριζόταν εξαρχής για το μυθιστόρημα, είναι αλήθεια, προέκυψε στην πορεία. Η πρώτη μου εικόνα αφορούσε έναν άνδρα σε ένα κρεβάτι με γεμάτο κυνηγετικό όπλο δίπλα του, μια κάποια αίσθηση κρίσης με τη σύζυγό του και την ιδέα για τη σχέση μεταξύ δύο αδελφών –του Τζακ και του αγνοούμενου Τομ, ο οποίος θα ήταν πολύ νεότερός του. Και εγώ δεν ξέρω γιατί οι συγκεκριμένες εικόνες εγγράφηκαν στο μυαλό μου και μου ζητούσαν να τις εντάξω σε μια ευρύτερη αφήγηση, αλλά κάπως έτσι παίρνουν σάρκα και οστά τα μυθιστορήματά μου».
Το μυθιστόρημα Θα ήθελα να ήσουν εδώ αναφέρεται στις συνέπειες του πολέμου του Ιράκ για τη ζωή μιας οικογένειας χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στη Νήσο Γουάιτ. Ο Γκράχαμ Σουίφτ εξηγεί πώς επέλεξε το θέμα του. «Ο πόλεμος του Ιράκ δεν προοριζόταν εξαρχής για το μυθιστόρημα, είναι αλήθεια, προέκυψε στην πορεία. Η πρώτη μου εικόνα αφορούσε έναν άνδρα σε ένα κρεβάτι με γεμάτο κυνηγετικό όπλο δίπλα του, μια κάποια αίσθηση κρίσης με τη σύζυγό του και την ιδέα για τη σχέση μεταξύ δύο αδελφών –του Τζακ και του αγνοούμενου Τομ, ο οποίος θα ήταν πολύ νεότερός του. Και εγώ δεν ξέρω γιατί οι συγκεκριμένες εικόνες εγγράφηκαν στο μυαλό μου και μου ζητούσαν να τις εντάξω σε μια ευρύτερη αφήγηση, αλλά κάπως έτσι παίρνουν σάρκα και οστά τα μυθιστορήματά μου».
Οι πρωταγωνιστές είναι παιδιά ιδιοκτητών αγροκτημάτων που νιώθουν μια ιδιαίτερη σχέση με τη γη…
«Σε μεγάλο βαθμό το “Θα ήθελα να ήσουν εδώ” είναι ένα μυθιστόρημα για τη γη, τόσο με την έννοια της φυσικής προσκόλλησης σε έναν συγκεκριμένο τόπο όσο και με την αφηρημένη, πολύπλοκη και συζητήσιμη έννοια της πατρίδας, του έθνους και όλων όσων αυτό αντιπροσωπεύει. Αυτές οι έννοιες της γης, η φυσική και η πολιτική, συναντώνται με οδυνηρό τρόπο στο μυθιστόρημα».
Οπως τα μεγάλα παγκόσμια γεγονότα συναντώνται με τις μικρές καθημερινές ζωές όλων μας;
«Και τις αλλάζουν δραματικά. Θα έλεγε κανείς ότι η βόμβα που σκοτώνει τον Τομ στο Ιράκ ενεργοποιεί μια αντίστοιχη στη Νήσο Γουάιτ, προκαλώντας μια ολόκληρη σειρά εκρήξεων στη μνήμη του Τζακ και της Ελλης».
Ο Γκράχαμ Σουίφτ θα μιλήσει για το σύνολο του έργου του στις 15 Μαΐου στο βιβλιοπωλείο Ιανός στην Αθήνα.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
