Συγκλονιστικές ιστορίες γυναικών προσφύγων στην Ελλάδα

Η ιστορία της αρχίζει όπως αυτή εκατομμυρίων γυναικών της Αφρικής. Γεννήθηκε στη Ρουάντα, κόρη τοπικού φυλάρχου. Η αθωότητα της παιδικής ηλικίας γρήγορα πέρασε και ήρθε η στιγμή να γίνει «γυναίκα», μέσα από την απάνθρωπη διαδικασία του ακρωτηριασμού των γεννητικών της οργάνων. Αντιστάθηκε, ζήτησε βοήθεια από συγγενείς και φίλους, προσπάθησε να ξεφύγει. Μόνο ο αδερφός της την υποστήριξε και το πλήρωσε βαριά. Ως τιμωρία τα άλλα μέλη της φυλής τού έκοψαν τρία δάχτυλα! Εκείνη δεν σταμάτησε να αγωνίζεται. Το έσκασε από το χωριό της, έφυγε από τη χώρα της και ύστερα από ένα μακρύ ταξίδι γεμάτο κινδύνους και κακουχίες έφτασε στην Ελλάδα.

Ζούσε χωρίς πόρους, χωρίς κατάλυμα, χωρίς καμία προστασία. Υπέβαλε αίτηση χορήγησης ασύλου και ήρθε η στιγμή για τη διαβόητη συνέντευξη. Σε έναν αστυνομικό υπάλληλο, σε έναν άγνωστο άνδρα, έπρεπε να ανοίξει την καρδιά της και να κατονομάσει όλα τα δεινά που την περίμεναν στην πατρίδα της, από τα οποία κατόρθωσε να ξεφύγει. Η ντροπή και ο φόβος την κατέκλυζαν αλλά γνώριζε ότι το να αποκαλύψει αυτούς τους εξευτελισμούς ήταν η μόνη της ευκαιρία να αποδείξει ότι ήταν «πρόσφυγας» και κατ’ επέκταση δικαιούνταν άσυλο. Μάζεψε το κουράγιο της και είπε τα πάντα – για την κλειτοριδοεκτομή, για τη βία, για την καταπίεση που υπέστη. Ο υπάλληλος κατέγραψε κάθε λέξη. Και μετά… απέρριψε την αίτηση ασύλου.

Συγκλονιστικές ιστορίες γυναικών προσφύγων, όπως η προαναφερθείσα, ζωντάνεψαν τη Δευτέρα 20 Ιουνίου, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για τους Πρόσφυγες, μέσα από τις διηγήσεις Ελληνίδων οι οποίες εργάζονται ως δικηγόροι, κοινωνικές λειτουργοί και ειδικές επιστήμονες σε ΜΚΟ και υπηρεσίες που ασχολούνται με τους πρόσφυγες στην Ελλάδα. Στη σχετική ημερίδα που διοργάνωσε η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων σε συνεργασία με το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, οι ατομικές ιστορίες συναντήθηκαν με στατιστικά στοιχεία και επιστημονικά δεδομένα, και το πρόβλημα της ελλιπούς προστασίας των γυναικών και κοριτσιών προσφύγων έγινε εμφανές σε όλη του την έκταση.

Περιπτώσεις σαν της παραπάνω γυναίκας από τη Ρουάντα φανερώνουν ότι πίσω από το έλλειμμα προστασίας κρύβεται ένα τεράστιο έλλειμμα ενημέρωσης. «Καθώς οι αιτήσεις χορήγησης ασύλου κρίνονται από αστυνομικά όργανα, συνήθως άνδρες, και χωρίς τη συμμετοχή γυναίκας μεταφράστριας, είναι συχνό φαινόμενο οι γυναίκες που ζητούν άσυλο να διστάζουν να απαριθμήσουν τα δεινά στα οποία υποβλήθηκαν στις πατρίδες τους. Καθώς οι περισσότερες προέρχονται από συντηρητικές κουλτούρες, αποτελεί γι’ αυτές αληθινή δοκιμασία να μιλήσουν για μύχια θέματα και κακοποιήσεις όπως ο βιασμός, η ενδοοικογενειακή βία ή ο ακρωτηριασμός των γεννητικών οργάνων σε έναν ξένο άνδρα» ανέφερε η δικηγόρος κυρία Αλεξία Βασιλείου, η οποία παρουσίασε έναν ειδικό οδηγό με κατευθυντήριες γραμμές προς τους Έλληνες που διενεργούν τις σχετικές συνεντεύξεις κατά την πρώτη υποδοχή γυναικών προσφύγων στην Ελλάδα.

Ακόμα όμως και αν οι γυναίκες βρουν το θάρρος να μιλήσουν για όσα πέρασαν, αυτό δεν εγγυάται ότι ο υπάλληλος θα χορηγήσει το άσυλο! Ο χαρακτηρισμός ενός ανθρώπου ως «πρόσφυγα» γίνεται με βάση τα όσα ορίζονται στη διεθνή σύμβαση του 1951 για το καθεστώς των προσφύγων. Σύμφωνα με αυτήν, πρόσφυγας είναι το άτομο που υπέστη ή κινδυνεύει να υποστεί δίωξη στην πατρίδα του για λόγους φυλής, θρησκείας, εθνικότητας, συμμετοχής σε ορισμένη κοινωνική ομάδα ή λόγω των πολιτικών του πεποιθήσεων. Οι αποτρόπαιες πράξεις βίας κατά των γυναικών σαφώς και εμπίπτουν στις παραπάνω κατηγορίες, ωστόσο λίγοι είναι οι υπάλληλοι που το… αντιλαμβάνονται.

«Οι πράξεις σεξουαλικής βίας, η ενδοοικογενειακή βία, οι τιμωρίες για την παράβαση κοινωνικών ηθών, ο θεσμός της κλειτοριδοεκτομής και οι διακρίσεις κατά των ομοφυλοφίλων είναι όλα εγκλήματα που οφείλουν να εμπίπτουν στην ερμηνεία της έννοιας του πρόσφυγα. Οι ερωτήσεις των ελλήνων υπαλλήλων θα έπρεπε να διατυπώνονται κατά τρόπο που να επιτρέπει την αποκάλυψη των εν λόγω ζητημάτων. Ακόμα και αν αυτά δεν συνάδουν απαραίτητα με καθιερωμένες αντιλήψεις, π.χ. σχετικά με τις έννοιες της πολιτικής δράσης ή των βασανιστηρίων» τόνισε η κυρία Βασιλείου.

Η ιστορία μιας 32χρονης Ιρανής προκάλεσε επίσης αίσθηση. Ξεκίνησε από την Τεχεράνη, όπου ο πατέρας της σε ηλικία έξι ετών τής χάρισε ένα ποδήλατο. Κι ενώ ως μικρό κορίτσι μπορούσε να κάνει βόλτα με αυτό, μεγαλώνοντας ανακάλυψε ότι αυτό απαγορευόταν. Όπως και πολλά άλλα πράγματα της καθημερινής ζωής! Η ανάγκη της για ελευθερία την οδήγησε σε ένα επικίνδυνο ταξίδι μέσα από πολλές χώρες ώσπου να φτάσει στα ιταλικά σύνορα. Η στιγμή που αντίκρισε τα σύνορα χαράχθηκε για πάντα στη μνήμη της. Απείχε μόλις εκατό μέτρα – τα εκατό μέτρα που χώριζαν την παλιά από τη νέα της ζωή. Έτρεξε με όλη της τη δύναμη για να τα διασχίσει. Χρειάστηκε μεγάλη δύναμη για να αντέξει όσα επακολούθησαν, καθώς θα έκανε περισσότερο από πέντε χρόνια για να λάβει άσυλο. Σήμερα ζει στη Γαλλία με το παιδί και τον σύντροφό της. Το πρώτο πράγμα που έκανε όταν απέκτησε την κάρτα μόνιμης διαμονής ήταν να αγοράσει ένα ποδήλατο!

Η ιστορία της Ιρανής είχε αίσιο τέλος, ωστόσο αν η ίδια βρισκόταν στην Ελλάδα θα είχε μπροστά της έναν νέο Γολγοθά. «Ένας παραλογισμός επικρατεί σχετικά με την προστασία των νέων μητέρων που έχουν λάβει άσυλο. Παρ’ ότι τυπικά είναι “ασφαλείς” στη χώρα μας, στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία μέριμνα για τη στέγασή, τη σίτιση, την περίθαλψή τους. Πέρα από τις πρακτικές συνέπειες της σωματικής κακουχίας που αντιμετωπίζουν, οι γυναίκες που δεν έχουν μόνιμη διεύθυνση κατοικίας δεν μπορούν να βγάλουν ΑΦΜ και κατά συνέπεια δεν μπορούν να εργαστούν, δεν μπορούν να εγγράψουν το παιδί τους σε παιδικό σταθμό ή στο σχολείο, διότι γι’ αυτό απαιτείται διεύθυνση κατοικίας» τόνισε η κυρία Νατάσα Βούρτση, κοινωνική λειτουργός της ΜΚΟ «Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες».

«Υπάρχει το οξύμωρο σχήμα ο νόμος να απαιτεί αυτές να εξασφαλισθούν οικονομικά και εργασιακά ώστε να μπορέσουν τα παιδιά της να πάνε στο σχολείο. Όμως πώς μπορούν να δουλέψουν όταν δεν έχουν τα βασικά για να επιβιώσουν; Την ίδια στιγμή, συχνά στα δημόσια νοσοκομεία παραγνωρίζεται το γεγονός ότι οι πρόσφυγες, δηλαδή αυτοί που φέρουν τη λεγόμενη “ροζ κάρτα”, δικαιούνται δωρεάν περίθαλψης. Έρχονται σε εμάς εκατοντάδες γυναίκες που ζουν στην Ελλάδα και δεν έχουν κάνει ποτέ προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο! Συχνά οι σύζυγοί τους δεν τις αφήνουν να μάθουν ελληνικά και τις περιορίζουν στους τέσσερις τοίχους ενός υπογείου» πρόσθεσε η ίδια.

Βασικό αίτημα των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται σε θέματα προσφύγων εδώ και δεκαετίες ήταν η απομάκρυνση της Αστυνομίας από τη διαδικασία χορήγησης ασύλου. «Σε όλες τις “πολιτισμένες” χώρες οι αιτήσεις ασύλου κρίνονται από ειδικούς δημοσίους υπαλλήλους οι οποίοι έχουν ανώτατη μόρφωση και μπορούν να διαχειριστούν τα λεπτά ζητήματα τα οποία σχετίζονται με τις διώξεις που έχουν υποστεί οι πρόσφυγες. Στην Ελλάδα, αντιθέτως, οι εν λόγω κρίσεις ανήκουν στην Αστυνομία με αποτέλεσμα να εκδίδονται αποφάσεις χωρίς αιτιολογία, να μην υπάρχουν στατιστικά αναφορικά με τους λόγους απόρριψης αιτημάτων και να εκδίδονται χιλιάδες αρνητικές αποφάσεις τη στιγμή που προκύπτει από τον φάκελο ότι πρόκειται για πρόσφυγα και όχι για απλό μετανάστη» είπε στο «Βήμα» η κυρία Δάφνη Καπετανάκη, βοηθός προστασίας της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Ωστόσο, με τον πρόσφατο νόμο 3907/2011 θεσμοθετήθηκε η σύσταση μιας αυτόνομης Υπηρεσίας Ασύλου, στελεχωμένης από πολιτικό προσωπικό και υπαγόμενης στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη, με πλήρη απεμπλοκή της Αστυνομίας από τις σχετικές διαδικασίες. Η νέα Υπηρεσία Ασύλου, καθώς και τα Περιφερειακά Γραφεία Ασύλου, προγραμματίζεται να λειτουργήσουν στις αρχές του 2012.

«Εν τω μεταξύ, ισχύει το λεγόμενο “μεταβατικό στάδιο”. Δηλαδή τα αιτήματα ασύλου συνεχίζουν να εξετάζονται σε πρώτο βαθμό από την Αστυνομία, αλλά σε δεύτερο βαθμό εξετάζονται από τις “επιτροπές προσφυγών”, οι οποίες έχουν αποφασιστική αρμοδιότητα. Οι εν λόγω επιτροπές έχουν μπροστά τους ένα δυσβάσταχτο έργο, καθώς εκκρεμούν από τα προηγούμενα χρόνια… 47.000 υποθέσεις σε δεύτερο βαθμό, έπειτα από σχετικές προσφυγές των αιτούντων. Η εκκαθάριση των εκκρεμών υποθέσεων αποτελεί επιτακτική ανάγκη ώστε να δοθεί τέλος στο καθεστώς αναμονής και αβεβαιότητας στο οποίο βρίσκονται εγκλωβισμένοι χιλιάδες αιτούντες άσυλο εδώ και πολλά χρόνια» σημείωσε η κυρία Καπετανάκη.