18 ΙΟΥΛΙΟΥ 1969. Εξι χρόνια μετά την εν ψυχρώ εκτέλεση του προέδρου Τζον Κένεντι στο Ντάλας και δεκατρείς μήνες μετά τη δολοφονία του Μπόμπι Κένεντι
από τον Παλαιστίνιο Σιρχάν Σιρχάν, ο γερουσιαστής
Εντουαρντ Κένεντι είχε ξεπεράσει πλέον τους φόβους του- «θα με καθαρίσουν και μένα», ήταν η συνήθης φράση του εκείνη την εποχή- και εθεωρείτο ήδη βέβαιο φαβορί για το χρίσμα των Δημοκρατικών στις επόμενες
προεδρικές εκλογές του 1972. Η αμερικανική κοινή γνώμη ανέκαθεν λάτρευε τους Κένεντι- και από τους τέσσερις γιους τού μεγιστάνα Τζόζεφ Κένεντι ο «Τεντ» ήταν ο τελευταίος επιζών. Ο θάνατός του σήμανε και το τέλος της θρυλικής δυναστείας. Ο δρόμος προς τον Λευκό Οίκο ήταν θεωρητικά ορθάνοιχτος για αυτόν- και ας είχε στρωθεί με διαδοχικές τραγωδίες. Ωστόσο τα δραματικά γεγονότα εκείνης της νύχτας θα άλλαζαν για πάντα τη ζωή του, καθώς και- γιατί όχι;- την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.
Από μικρός ο Τεντ Κένεντι είχε ζήσει στη σκιά των μεγαλύτερων αδελφών του. Γεννημένος το 1932 στη Βοστώνη ήταν ο μικρότερος από τα εννέα παιδιά του «πατριάρχη» Τζο (ο οποίος, για να τα λέμε όλα, θησαύρισε από το «μαφιόζικο» λαθρεμπόριο ποτών κατά την ποτοαπαγόρευση και αργότερα από τις μπίζνες με τη ναζιστική Γερμανία- όπου διετέλεσε και πρεσβευτής του Ρούζβελτ – και από το «χρυσωρυχείο» του Χόλιγουντ) και της Ρόζας Κένεντι. Ο Τζο, ένας εξαιρετικά φιλόδοξος άνθρωπος, με απεριόριστα μέσα και διασυνδέσεις, μεγάλωσε τα τέσσερα αγόρια του με σκοπό κάποιο από αυτά να κατακτήσει τον Λευκό Οίκο. Κανένας όμως δεν περίμενε ότι αυτός θα ήταν ο «Βενιαμίν», ο Τεντ.
Από τα φοιτητικά του ακόμη χρόνια, όταν εκδιώχθηκε- προσωρινά, χάρη στις πατρικές διασυνδέσειςαπό το Χάρβαρντ, τον συνόδευε η φήμη του ξενύχτη, του πότη και φυσικά του λάτρη του ποδόγυρου. Αλλωστε μπήκε στην πολιτική χωρίς να καταβάλει καμία απολύτως προσπάθεια, αφού το 1962 «κληρονόμησε» τη θέση του αδελφού του Τζον, ο οποίος είχε εκλεγεί δύο χρόνια νωρίτερα πρόεδρος των ΗΠΑ. Για τους περισσότερους Αμερικανούς ο Τεντ ήταν ένας «πλεϊμπόι» που απολάμβανε τη ζωή, αφήνοντας στους μεγαλύτερους αδελφούς του τα βάσανα της διακυβέρνησης. Οι δολοφονίες τους όμως τον έφεραν στο προσκήνιο και το μόνο που έμενε ήταν να νικήσει τον Νίξον το 1972.
? Το μοιραίο πάρτι
Ωστόσο, εκτός από την περίφημη «κατάρα» στα αρσενικά μέλη, οι Κένεντι ήταν ανέκαθεν διάσημοι και για κάτι άλλο: τις γυναικοδουλειές τους. Ετσι, όταν έξι νέες κοπέλες, οι οποίες συμμετείχαν στην προεκλογική εκστρατεία του Μπόμπι την προηγούμενη χρονιά, τον κάλεσαν σε ένα πάρτι στο μικρό νησί Τσαπακουΐντικ στα ανοιχτά της Μασαχουσέτης, ο 37χρονος γερουσιαστής, αν και παντρεμένος, δεν δίστασε στιγμή. Αργότερα, εκείνη τη νύχτα, και αφού η ομήγυρη είχε καταναλώσει άφθονο αλκοόλ, μία από τις γραμματείς του Μπόμπι, η 28χρονη Μαίρη Τζο Κοπέσν, του ζήτησεσύμφωνα με τα λεγόμενά του- να την πάει ως το ξενοδοχείο της. Ξέχασε όμως την τσάντα της, ενώ και ο Κένεντι επέλεξε να οδηγήσει μόνος του την τεράστια Ολντσμομπίλ, αφήνοντας τον σοφέρ του να διασκεδάζει στο πάρτι…
Ολα δείχνουν ότι επρόκειτο για ένα ακόμη- προσχεδιασμένο ή αυθόρμητο- ερωτικό «ραντεβού του πίσω καθίσματος», όπως το λένε στην Αμερική. Το οποίο ωστόσο εξελίχθηκε σε τραγωδία όταν ο μεθυσμένος γερουσιαστής οδηγώντας γρήγορα σε έναν χωματόδρομο έριξε το αυτοκίνητο ανάποδα σε ένα αντιπλημμυρικό κανάλι. Ο ίδιος κατάφερε να βγει- όχι όμως και η 28χρονη κοπέλα, η οποία πνίγηκε αβοήθητη.
? «Προσωπικές αδυναμίες»
Επί οκτώ ώρες ο Κένεντι δεν ειδοποίησε την αστυνομία: επέστρεψε πεζή στο πάρτι, επικοινώνησε με την οικογένεια και τους δικηγόρους του, κοιμήθηκε και άλλαξε ρούχα, ενώ το αυτοκίνητο ήταν ακόμη στο κανάλι. Αν ήταν άλλος θα πήγαινε σίγουρα στη φυλακή. Ο Τεντ όμως ήταν ένας Κένεντι· και η τιμωρία του ήταν, απλώς, το ότι δεν έφτασε ποτέ στο πραγματικό «Κάμελοτ», στον Λευκό Οίκο. Η Δικαιοσύνη, σκανδαλωδώς, τον απήλλαξε από τις κατηγορίες. Ωστόσο η προεδρική τροχιά του τερματίστηκε για πάντα, αφού η συντηρητική Αμερική δεν του συγχώρησε ποτέ, και δικαίως, την απαράδεκτη συμπεριφορά εκείνης της νύχτας. Χρόνια αργότερα θα παραδεχόταν και ο ίδιος ότι οι «προσωπικές αδυναμίες» τού στοίχισαν την προεδρία.
? Κύμα συμπάθειας
25 Αυγούστου 2009. Επειτα από 15 μήνες σκληρής μάχης με τον καρκίνο του εγκεφάλου ο «τελευταίος Κένεντι» άφησε την τελευταία του πνοή τη νύχτα της Τρίτης σε ηλικία 77 ετών κοντά στην οικογένειά του, στη διάσημη έπαυλη στο Χαΐάνις Πορτ, στο νησί Αμπέλι της Μάρθας- όχι μακριά από το μοιραίο κανάλι του Τσαπακίντικ. Ενα κύμα συμπάθειας απλώθηκε στην Αμερική και σε όλον τον κόσμο. Ο εκλιπών δεν ήταν μόνον ο εκπρόσωπος της ισχυρότερης πολιτικής δυναστείας των ΗΠΑ, αλλά και ένας από τους γερουσιαστές των Δημοκρατικών με την πιο μακρά θητεία: επί σχεδόν μισό αιώνα εκπροσωπούσε χωρίς διακοπή την Πολιτεία της Μασαχουσέτης στην αμερικανική Γερουσία. Ταυ τόχρονα όμως διατηρούσε, ακόμη και σε προχωρημένη ηλικία, τον άτυπο τίτλο του ηγέτη της «αριστερής» (liberal) πτέρυγας του κόμματοςτου σημαντικότερου ίσως υπερασπιστή των δικαιωμάτων των «μη προνομιούχων» Αμερικανών, σε μια όλο και «δεξιότερη» και πιο διαπλεκόμενη με τις μεγάλες επιχειρήσεις και τα λόμπι Γερουσία.
? Η βαριά σκιά
Ο Τεντ δεν κατέβηκε ποτέ υποψήφιος στις εκλογές του 1972. Ούτε του 1976. Η σκιά του Τσαπακίντικ ήταν πολύ βαριά: είχε μετατραπεί εν μια νυκτί στον αγαπημένο στόχο της αμερικανικής Δεξιάς, σε σύμβολο ανηθικότητας και πανικού. Και όταν το 1980 ο Κένεντι αποφάσισε επιτέλους να δοκιμάσει την τύχη του κόντρα στον Τζίμι Κάρτερ στο κομματικό συνέδριο των Δημοκρατικών, δύο-τρεις υπαινιγμοί του «φιστικά» προέδρου (του τύπου «σε αντίθεση με άλλους, εγώ δεν πανικοβάλλομαι ποτέ σε στιγμές κρίσης» ) στο τραγικό επεισόδιο του 1969 στάθηκαν αρκετοί για να εκτροχιάσουν την υποψηφιότητά του. Ο Κάρτερ τον νίκησε, για να χάσει αμέσως μετά από τον Ρόναλντ Ρίγκαν. Η τελευταία ευκαιρία των Κένεντι για να επιστρέψουν στο Οβάλ Γραφείο είχε χαθεί.
? «Λιοντάρι» και «liberal»
Η ήττα όμως του 1980 είχε βαθιές συνέπειες για τον Εντουαρντ Κένεντι- «τον μόνο Κένεντι που έζησε αρκετά για να χτενίσει άσπρα μαλλιά» , όπως έγραψε ποιητικά ο «Ιndependent». Από το πόστο του στη Γερουσία, όπου συνέχισε να εκλέγεται άνετα ακόμη και στις χειρότερες στιγμές του, ο «Τεντ» αφιέρωσε πλέον την καριέρα του στην κοινωνική πολιτική, υποστηρίζοντας διαρκώς τις πιο «προωθημένες» θέσεις της αμερικανικής (Κεντρο)αριστεράς. Αμέτρητα τα προοδευτικά, για τα συντηρητικά αμερικανικά δεδομένα, νομοσχέδια που προώθησε: για την ασφάλιση, την εκπαίδευση, τα πολιτικά δικαιώματα των μειονοτήτων, τους μετανάστες, τις αμβλώσεις, ακόμη και για τους γάμους ομοφυλοφίλων… «Λιοντάρι της Γερουσίας» τον φώναζαν φίλοι και αντίπαλοι.
Για να το πετύχει βέβαια αυτό ο Κένεντι αναγκάστηκε να αλλάξει μεθόδους και να συνεργαστεί επανειλημμένα με τους Ρεπουμπλικανούς αντιπάλους του. Αν και τον συνόδευε σε όλη τη ζωή του ο χαρακτηρισμός του «liberal», που για πολλούς στην Αμερική έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά βρισιάς χάρη σε δεκαετίες συστηματικής προπαγάνδας, η «ώριμη» περίοδος του Κένεντι στη Γερουσία χαρακτηρίζεται από πραγματισμό και «realpolitik». Για παράδειγμα, μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003, ο Κένεντι ήταν ο πρώτος που κατηγόρησε ανοικτά τον Τζορτζ Μπους ότι μεγαλοποίησε την ιρακινή απειλή για να δικαιολογήσει τον πόλεμο, συγκρίνοντάς τον ευθέως με τον Νίξον και χαρακτηρίζοντας το Ιράκ «νέο Βιετνάμ». Την ίδια στιγμή όμως συνέχισε να συνεργάζεται στενά με τους Ρεπουμπλικανούς σε μια σειρά αμφιλεγόμενων νομοσχεδίων για την εκπαίδευση, το έγκλημα και τη λαθρομετανάστευση.
? Το «χρίσμα» στον Ομπάμα
Η σπουδαιότερη στιγμή του πάντως υπήρξε πέρυσι, όταν έριξε όλο το ειδικό του βάρος πίσω από την υποψηφιότητα του Μπαράκ Ομπάμα, πραγματοποιώντας μάλιστα σειρά προεκλογικών εμφανίσεων όπου συνέκρινε τον μαύρο υποψήφιο με τον μακαρίτη αδελφό του Τζονκρίνοντας ουσιαστικά τη μάχη για το προεδρικό χρίσμα, σε βάρος της Χίλαρι Κλίντον, και επιβεβαιώνοντας τον τίτλο του «kingmaker» των Δημοκρατικών, του ανθρώπου που επιλέγει τους βασιλείς… Λένε ότι το έκανε από προσωπική αντιπάθεια προς τον Μπιλ Κλίντον, τον οποίο φαίνεται πως «στόλιζε» τακτικά με βαρείς χαρακτηρισμούς στις ιδιωτικές του συζητήσεις. Οπως και να ΄χει, ο Κένεντι ήταν ο άνθρωπος-κλειδί της περυσινής εκλογής, αφού η νίκη των Δημοκρατικών ήταν περίπου δεδομένη. Το ποιος Δημοκρατικός θα κυβερνούσε όμως κρίθηκε σε μεγάλο βαθμό στο γραφείο του Τεντ στη Γερουσία, όπου τα τηλέφωνα δεν σταματούσαν δευτερόλεπτο να χτυπούν…
Το σημαντικότερο ζητούμενο της πολιτικής του καριέρας ήταν η μεταρρύθμιση του απαράδεκτου, βαθιά ταξικού, συστήματος Υγείας των ΗΠΑ, ώστε να προσφέρει επιτέλους ασφαλιστική κάλυψη σε όλους τους πολίτες, όπως συμβαίνει στα περισσότερα προηγμένα κράτη, και όχι να αφήνει έξω από το κοινωνικό δίκτυ(ο) ασφαλείας περίπου 50 εκατομμύρια Αμερικανούς. Ο Κένεντι ποτέ δεν συγχώρησε τον εαυτό του που δεν δέχθηκε το 1972 τον «ιστορικό συμβιβασμό» για το Ασφαλιστικό που του πρότεινε ο Νίξον, θεωρώντας τον τότε «υπερβολικά συντηρητικό»- και ας πρόσφερε την πολυπόθητη (universal coverage) «καθολική κάλυψη». Οπως και εκατομμύρια ακόμη Αμερικανοί, ο βετεράνος της Γερουσίας πίστεψε ότι ο Ομπάμα, ο πρώτος μαύρος πρόεδρος των ΗΠΑ, θα ήταν αυτός που θα κατάφερνε να τα αλλάξει όλα αυτά. Πολλοί μάλιστα εξεπλάγησαν όταν είδαν τον Τεντ, υποβασταζόμενο και σε τελικό πλέον στάδιο, να πηγαίνει στη Γερουσία για να ρίξει την κρίσιμη ψήφο του υπέρ του περίφημου νομοσχεδίου για τη μεταρρύθμιση του ομοσπονδιακού προγράμματος περίθαλψης Μedicare.
? Η κατάρα των Κένεντι
Η ζωή του ήταν έτσι κι αλλιώς «γεμάτη», πλούσια, αλλά και πολύ βασανισμένη. Πώς να χωρέσει, αλήθεια, κανείς την «κατάρα των Κένεντι» σε λίγες λέξεις; Από τα 11 πρόσωπα που εμφανίζονται στην περίφημη οικογενειακή φωτογραφία που τραβήχτηκε στο Βερολίνο το 1938- το ζεύγος Τζόζεφ και Ρόζμαρι Κένεντι και τα εννέα παιδιά τους- μόνο η Τζιν Κένεντι-Σμιθ ζει ακόμη, μετά τους διαδοχικούς θανάτους του «Βενιαμίν» Τεντ και της αδελφής του Γιούνις.
Η μοίρα των περισσότερων Κένεντι υπήρξε τραγική: Το 1941 η Ρόζμαρι, η μεγαλύτερη κόρη, που αντιμετώπιζε διανοητικά προβλήματα, υποβλήθηκε σε λοβοτομή και πέρασε την υπόλοιπη ζωή της, ως το 2005, σε ίδρυμα. Το 1944 ο μεγαλύτερος γιος Τζόζεφ Τζούνιορ σκοτώθηκε, σε ηλικία 29 ετών, όταν καταρρίφθηκε το αεροσκάφος του πάνω από τη Μάγχη. Το 1948 η Καθλίν σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα στη Γαλλία σε ηλικία 28 ετών. Το 1963 δολοφονήθηκε στο Ντάλας ο δευτερότοκος Τζον Φιτζέραλντ, ενώ έναν χρόνο αργότερα ο Τεντ σώθηκε από θαύμα, όταν συνετρίβη το αεροσκάφος του. Το 1968 δολοφονείται και ο Μπόμπι, το αδιαφιλονίκητο φαβορί των εκλογών του 1968. Η κατάρα «μεταφέρθηκε» στα αρσενικά της επόμενης γενιάς. Το 1984 πέθανε από υπερβολική δόση ναρκωτικών ο Ντέιβιντ, γιος του Ρόμπερτ, και το 1997 σκοτώθηκε ενώ έκανε σκι ο αδελφός του Μάικλ. Δύο χρόνια αργότερα η μεγάλη ελπίδα της δυναστείας, ο «πρίγκιπας» Τζον Κένεντι Τζούνιορ, γιος του JFΚ, χάθηκε για πάντα με το αεροπλάνο του, ενώ πετούσε προς το Αμπέλι της Μάρθας… Οσο για τον δευτερότοκο γιο τού Εντουαρντ, τον Πάτρικ- το μόνο μέλος της «δυναστείας» που βρίσκεται σήμερα στην αμερικανική Βουλή-, έχει και αυτός τους δικούς του δαίμονες να πολεμήσει. Οχι μόνο «κληρονόμησε» τον αλκοολισμό του πατέρα του, αλλά τον συνόδευσε με την εξάρτηση από παράνομα ή και συνταγογραφημένα ναρκωτικά, όπως το Οxycondin: το 2006 για πολλοστή φορά στη ζωή του είχε αναγκαστεί να μπει σε κλινική αποτοξίνωσης.
