Το κάδρο εδώ και ενάμιση αιώνα είναι το ίδιο. Γιατί ίδια παραμένει η καλύτερη γωνία φωτογράφισης του Παρθενώνα, είτε τον φωτογράφιζε ο Στίλμαν το 1869 είτε ο Μπουασονά το 1908 είτε ο Σωκράτης Μαυρομμάτης το 1982. Ωστόσο από τις πρώτες φωτογραφικές απόπειρες των περιηγητών του 19ου αιώνα για απεικόνιση των ελληνικών αρχαιοτήτων ως τη σημερινή δημιουργική αρχαιολογική φωτογραφία των καλλιτεχνών του είδους έχει μεσολαβήσει όχι μόνο η εξέλιξη της τεχνολογίας αλλά, το κυριότερο, η αλλαγή της αισθητικής προσέγγισης, η οποία έχει προσδώσει νέες διαστάσεις στη φωτογραφική τέχνη γενικότερα. Την ανίχνευση αυτής της εικαστικής διάστασης και την ανάδειξη της εξέλιξης της αρχαιολογικής φωτογραφίας επιχειρεί η έκθεση «Η δημιουργική φωτογραφία στην αρχαιολογία» που εγκαινιάζεται στις 3 Δεκεμβρίου στο Μουσείο Μπενάκη. Πρόκειται για 76 φωτογραφίες, όλες από την Ελλάδα, έντεκα φωτογράφων, Ελλήνων και ξένων, με τις παλαιότερες να χρονολογούνται στο 1853 και τις νεότερες στον 21ο αιώνα.
«Ο όρος “δημιουργική” στον τίτλο της έκθεσης αναγνωρίζει το διπλό πεπρωμένο του φωτογραφικού μέσου δίνοντας το στίγμα μιας ανανεωμένης θεώρησης του περιεχομένου των φωτογραφικών εικόνων, ανεξάρτητα από το κίνητρο της παραγωγής τους» σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης κ. Κωστής Αντωνιάδης. Μέσα από τις πέντε ενότητες αναδεικνύονται οι τάσεις κάθε εποχής στην απεικόνιση αρχαιοτήτων.
Oλες οι φωτογραφίες του 19ου αιώνα έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό τη δημιουργία τους από ανθρώπους που αναζήτησαν στη φωτογραφία την αντικειμενικότητα της απεικόνισης και την αναμφισβήτητη απόδειξη της παρουσίας τους στον συγκεκριμένο τόπο. Ηταν ο Σκωτσέζος Τζέιμς Ρόμπερτσον , ο Δημήτριος Κωνσταντίνου, ο Αμερικανός Γουίλιαμ Τζέιμς Στίλμαν, ο Πέτρος Μωραΐτης, ο Κωνσταντίνος Αθανασίου , ο Αυστριακός Αντον Σιλμπερχούμπερ … Ως μόνο καλλιτεχνικό εφόδιο στη φωτογράφιση μνημείων και αρχαιολογικών χώρων είχαν τη ζωγραφική αισθητική- παρά τα προβλήματα που παρουσίαζε αυτή όταν μεταφερόταν στη φωτογραφία.
Η πρώτη αλλαγή επέρχεται με τον Φρεντερίκ Μπουασονά, ο οποίος στις αρχές του 20ού αιώνα, φωτογραφίζοντας την Ακρόπολη και άλλα μνημεία, αρχίζει να αναδεικνύει την ιδιαιτερότητα καθενός επιλέγοντας διαφορετικές γωνίες λήψης και να διερευνά τη σημασία του φωτός στην απεικόνισή τους. Ο Μεσοπόλεμος εκπροσωπείται από δύο φωτογράφους, τους Γερμανούς Βάλτερ Χέγκε και Χέρμπερτ Λιστ, οι οποίοι ακολουθώντας το γενικό ρεύμα της εποχής αναδεικνύουν το κάλλος και επιδιώκουν τη δραματοποίηση και το συναίσθημα.
Μετά τον πόλεμο η αρχαιολογική φωτογραφία αρχίζει να απαλλάσσεται από το δραματικό στοιχείο και από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα αρχίζει να συνδυάζει την τεκμηρίωση με την αισθητική, όπως συνέβη στην περίπτωση του Γκέστα Χέλνερτου Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, ο οποίος προσπάθησε να ισορροπήσει ανάμεσα στο συναίσθημα, στην αισθητική και στην πληροφορία.
Τελευταίος στη σειρά ο Σωκράτης Μαυρομμάτης, ο κατ΄ εξοχήν φωτογράφος των μνημείων της Ακρόπολης και του αναστηλωτικού της προγράμματος από το 1979 και εντεύθεν, επικεντρώνεται πλέον στη λεπτομέρεια, όχι μόνο για να δημιουργήσει ένα εικαστικό αποτέλεσμα αλλά και για να καταγράψει όσες πληροφορίες μπορεί αυτή να δώσει. «Η πληροφορία συνυπάρχει με τη ματιά του φωτογράφου» λέει ο ίδιος. «Από το γενικό αρχαιολογικό τοπίο ως τη λεπτομέρεια η περιγραφή γίνεται ανάλυση πλησιάζοντας την ύλη και την αρχαία εργασία. Μια ακολουθία που χαρακτηρίζει την εξέλιξη της δημιουργικής φωτογραφίας στην αρχαιολογία και διαμορφώνει κάθε τόσο μια νέα ματιά που μέσα της ενσωματώνεται το σύνολο αυτής της ιστορικής διαδρομής» προσθέτει. Να σημειωθεί ότι η έκθεση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2007 στο Πανεπιστήμιο του Fairfield στις ΗΠΑ και έκτοτε συνεχίζεται σε διάφορα αμερικανικά πανεπιστήμια. Αύριο εξάλλου (13.30-17.30) πραγματοποιείται στο Μουσείο Μπενάκη ημερίδα με θέμα τη δημιουργική φωτογραφία στην αρχαιολογία.
