Εντονες αμφιβολίες εκφράζει ο κ. Θωμάς Αληφακιώτης, καθηγητής Ζωικής Παραγωγής στο Γεωπονικό Τμήμα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, για τη διαβεβαίωση των αρμοδίων αρχών ότι στη χώρα μας δεν υπάρχουν κρούσματα σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας στα βοοειδή. «Οι δημόσιοι κτηνίατροι οι οποίοι μπορούν να διαπιστώσουν ύποπτα για μόλυνση βοοειδή βλέπουν ελάχιστα από αυτά. Στον στάβλο τα περισσότερα ζώα τα εξετάζουν ιδιωτικοί κτηνίατροι που δεν έχουν διάθεση να “καρφώσουν” τον παραγωγό», δηλαδή να ενημερώσουν τον δημόσιο κτηνίατρο για να διερευνηθεί περαιτέρω αν τα συμπτώματα που εμφανίζουν τα ύποπτα ζώα συνδέονται με τη νόσο. Βεβαίως ο καθηγητής λέει «ναι, να τρώμε εγχώρια μοσχάρια», αλλά σημειώνει ότι για να πούμε πως είναι ασφαλής η παραγωγή βοοειδών μας θα πρέπει στη χώρα μας να γίνει εργαστηριακός έλεγχος σε μεγάλο δείγμα βοοειδών, ανεξάρτητα από το αν είναι ύποπτα ή όχι για τη νόσο των «τρελών αγελάδων».
* Χωρίς πολιτική
Τα βήματα που ακολούθησε η Ευρωπαϊκή Ενωση δείχνουν ότι αλλάζει πολιτική κάθε φορά που νέα ερευνητικά στοιχεία έρχονται στο φως αλλά και ανάλογα με τις πιέσεις των κρατών που νοιάζονται για το οικονομικό κόστος από τα μέτρα που πρέπει να λάβουν λόγω των κρουσμάτων της νόσου. Ας μην ξεχνάμε ότι το 1996 η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε αποφασίσει να μην επιτρέψει την έξοδο βοοειδών από τη Βρετανία και σε 18 μήνες λόγω εκβιαστικών πιέσεων του κ. Μπλερ ήρθη η απαγόρευση. Σήμερα τα ερευνητικά στοιχεία επιβάλλουν πάλι γενναίες αποφάσεις αλλά έχουν προκαλέσει και σκεπτικισμό. Μόλις πέρυσι «ο Τζον Κόλιν, μέλος της βρετανικής εθνικής επιτροπής αντιμετώπισης της νόσου των “τρελών αγελάδων”, ανακοίνωσε ότι διαπίστωσε εργαστηριακά πως ζώα τα οποία δεν έχουν εκδηλώσει τη νόσο φέρουν τον παθογόνο παράγοντα και τον μεταδίδουν σε άλλα ζώα» τονίζει ο κ. Αληφακιώτης.
Αυτό προκάλεσε μεγάλη ανησυχία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως το 1997 η Βρετανία κατέστρεφε μόνο τα βοοειδή που εκδήλωναν τη νόσο των «τρελών αγελάδων» ή ήταν ύποπτα, ενώ τα υπόλοιπα του κοπαδιού τα έδιναν στην κατανάλωση! Η Γαλλία πρόσφατα έχασε τον έλεγχο με τα κρούσματα στα βοοειδή της και κάποια από τα μολυσμένα ζώα δόθηκαν στην αγορά γι’ αυτό και αλυσίδες σουπερμάρκετ απέσυραν τις συγκεκριμένες ποσότητες κρέατος.
Ο Μπρουζέ Πικού, υπεύθυνος για την αντιμετώπιση της νόσου των «τρελών αγελάδων» στη Γαλλία, «η οποία έχει το πιο αυστηρό σύστημα υγειονομικού ελέγχου κρεάτων», ομολόγησε ότι «δεν είναι δυνατόν να μην περάσει η μόλυνση στην τροφική αλυσίδα και στον άνθρωπο», επισημαίνει ο καθηγητής. Από το 1991 ως τις αρχές του 2000 υπήρξαν 158 περιπτώσεις ασθενών αγελάδων στη Γαλλία και στο διάστημα από τις αρχές του 2000 ως τον Ιούλιο εφέτος έφθασαν τις 78 περιπτώσεις ενώ πέθαναν και τρεις άνθρωποι από τη νόσο. «Τώρα βέβαια που μιλάμε αυξάνονται ιλιγγιωδώς τα κρούσματα. Στη Βρετανία τα μολυσμένα βοοειδή από το 1985 ως σήμερα έχουν ξεπεράσει τις 180.000, ενώ από το 1995 ως το 2000 85 άνθρωποι προσεβλήθησαν, εκ των οποίων οι 80 πέθαναν. Τα άτομα αυτά ήταν 18-28 ετών» παρατηρεί ο κ. Αληφακιώτης.
* Τα τεστ διάγνωσης
Η Ευρωπαϊκή Ενωση, λοιπόν, επειδή διαπίστωσε ότι τα βοοειδή μπορεί να φέρουν τον νοσογόνο παράγοντα χωρίς να έχουν εκδηλώσει τη νόσο, αντελήφθη ότι δεν μπορεί να σταματήσει την επέκταση της νόσου ερευνώντας μόνο τα άρρωστα ζώα. Ως τώρα ο εργαστηριακός έλεγχος περιορίζεται στην εξέταση για εντοπισμό αλλοιώσεων στον εγκέφαλο των ζώων (μετά τη σφαγή, μια και δεν υπάρχει δυνατότητα ελέγχου σε ζωντανό ζώο) που μπορεί να οφείλονται στη νόσο των «τρελών αγελάδων». Δεν γίνεται όμως πουθενά τεστ διάγνωσης και αυτό πλέον τέθηκε ως στόχος στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ετσι ζήτησε από πανεπιστήμια και ερευνητικά ινστιτούτα να προτείνουν τεστ διάγνωσης της νόσου στο σφάγιο (εξειδικευμένο με την πρωτεΐνη που προκαλεί τη νόσο). Μετείχαν εννέα οργανισμοί-εταιρείες και επελέγησαν τέσσερις (EG Wallac – Βρετανία, Prionics – Ελβετία, Enser Technology – Ιρλανδία και CEA – Γαλλία) των οποίων τα τεστ που δοκιμάστηκαν με δείγματα ασθενών αγελάδων συγκρινόμενα με μη ασθενή από τη Νέα Ζηλανδία είχαν ευαισθησία και εξειδίκευση που κυμαινόταν μεταξύ 91% -76%. «Ο στόχος είναι, εφόσον σταθεροποιηθεί το ποσοστό πιστότητας, να χτυπήσουμε τη νόσο με διάγνωση στο κρέας πια. Το κόστος όμως του δείγματος (τεστ, αντιδραστήρια κτλ.) είναι υψηλό αν σκεφθεί κανείς ότι σφάζονται ετησίως 70.000.000 βοοειδή και ακόμη δεν έχει απαντηθεί το ερώτημα ποιος θα πληρώνει: η Ευρωπαϊκή Ενωση ή τα κράτη-μέλη; Γι’ αυτό λέω ότι το θέμα είναι πολιτικό» τονίζει ο καθηγητής.
Η υποψία για τη νόσο της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας στα βοοειδή τίθεται όταν είναι ζωντανό το ζώο και τα κλινικά συμπτώματα είναι θεαματικά, δηλαδή παρουσιάζει σύνολο νευρικών συμπτωμάτων που ξεκινούν από υπερδιέγερση και επιθετικότητα και εξελίσσονται σε παρετικά και παραλυτικά φαινόμενα (αστάθεια, παράλυση). Στην Ελλάδα η ερευνητική ομάδα του κ. Σωτήρη Λεοντίδη, καθηγητή Παθολογικής Ανατομικής στην Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ το εργαστήριο του οποίου κάνει τους ελέγχους για τη νόσο των «τρελών αγελάδων» στα βοοειδή , ξεκίνησε σχετικά ερευνητικά προγράμματα από το 1986. «Ως σήμερα δεν υπήρξε κανένα κρούσμα της νόσου σε ελέγχους που διενεργήθηκαν σε ζώα που ήγειραν υποψία νευρολογικής νόσου» επισημαίνει ο κ. Λεοντίδης. Με βάση τα στοιχεία του εργαστηρίου του ΑΠΘ, η χώρα μας το 1997 εντάχθηκε στις χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης «μηδενικού κινδύνου». Οπως δηλώνει ο κ. Λεοντίδης, «κατά τη χρονική περίοδο των τελευταίων 11 ετών έχουν γίνει στη χώρα μας εργαστηριακοί έλεγχοι σε 150 βοοειδή με κλινικά συμπτώματα που δημιουργούσαν υποψία για τη νόσο». Αξίζει να σημειώσουμε ότι η συνολική παραγωγή βοδινού και μοσχαρίσιου κρέατος στην Ελλάδα το 1999 ήταν 53.000 τόνοι, ενώ το 1994 ήταν 66.000 τόνοι (πηγή: Ινστιτούτο ΖΜΠ Γερμανίας / περιοδικό «Κτηνοτροφία σήμερα», τεύχος 14).
Το ερώτημα που τίθεται βέβαια είναι πώς είναι δυνατόν να θεωρείται «όαση» η χώρα μας την ίδια στιγμή που γύρω μας υπάρχει ευρωπαϊκός κλοιός με μολυσμένες αγελάδες.
* Επίσκεψη σε εργοστάσιο ζωοτροφών Ο αέρας μύριζε θάνατο
Καλό είναι να μη διαβάσετε αυτό το κείμενο πριν ή μετά το φαγητό. Θα βρεθείτε αντιμέτωποι με δυσάρεστες εικόνες, καθώς θα σας μεταφέρω σε ένα περιβάλλον ψυχρό, όπου κυριαρχούν άσφαλτος, γκρίζες πλάκες, μεταλλικές ράγες, ατσάλινοι σωλήνες, σε έναν χώρο όπου ο αέρας μυρίζει θάνατο και σαπίλα.
Το εργοστάσιο παρασκευής ζωοτροφών, συγκεκριμένα κρεατάλευρων, το οποίο επισκέφθηκα σε ανύποπτο χρόνο, πολύ προτού ξεσπάσει το σκάνδαλο με τις «τρελές αγελάδες», βρίσκεται σε ένα τοπίο ειδυλλιακό. Γύρω από το κεντρικό κτίριο όλα θυμίζουν το… «μικρό σπίτι στο λιβάδι».
Η περιήγησή μου ξεκινάει από τον χώρο αποθήκευσης των πρώτων υλών. Καθώς η πόρτα ανοίγει, αισθάνομαι ένα σφίξιμο στο στομάχι. Αντικρίζω τα μάτια μιας αγελάδας μάτια που θαρρείς ψυχορραγούν ανάμεσα σε αιχμηρά κέρατα και έντερα πρησμένα. Συστατικά μιας διαφορετικής συνταγής για τροφή, έτοιμα να πολτοποιηθούν σε μια άμορφη μάζα, εμπλουτισμένη με κουφάρια άλλων βοοειδών που ψόφησαν από κάθε λογής ασθένεια και καθετί περιττό και χαλασμένο που έχουν πετάξει οι κρεοπώλες. Πιο πέρα τα πόδια κάποιων ζώων διακρίνονται στην κορυφή ενός σωρού από εντόσθια, λες και μου δίνουν μούντζες δείχνοντάς μου τις οπλές τους.
Αυτά μπόρεσα να δω. Αυτά άντεξα να δω προτού γυρίσω αλλού το βλέμμα μου.
Αυτό το εμετικό πράγμα αποτελεί λοιπόν το βασικό συστατικό από το οποίο παράγεται το κρεατάλευρο. Μια ουσία που έχει γεύση και οσμή θανάτου. Τα εντόσθια και τα… παρελκόμενά τους εισάγονται σε ένα ατσάλινο δοχείο μια επίγεια κόλαση όπου αρχίζει η επεξεργασία τους. Η «πρώτη ύλη» ακολουθεί τώρα μια πορεία μέσα από σωλήνες που την οδηγούν σε ένα τεράστιο «μπόιλερ». Εκεί η θερμοκρασία είναι πολύ υψηλή τουλάχιστον 100 βαθμοί Κελσίου. Το αποτέλεσμα δικαιώνει όσους ασχολούνται με αυτή την εμετική παρασκευή. Το κρεατάλευρο είναι πλέον έτοιμο να… σερβιριστεί στα κοτόπουλα και στα ψάρια μεγάλων μονάδων εκτροφής. Η ίδια τροφή βρισκόταν επίσης επί σειρά ετών και στις αποθήκες των κτηνοτροφικών μονάδων βοοειδών.
Κάπως έτσι ξεκίνησε η διάδοση της ασθένειας των «τρελών αγελάδων» σε όλη την Ευρώπη. Με ανάλογες αηδιαστικές τροφές μεγάλωσαν χιλιάδες κοτόπουλα, τα οποία μέσα σε 45 ημέρες έφθαναν έτοιμα προς βρώση στα ψυγεία μας κι ας ήταν κοτόπουλα μεγαλωμένα με τρόπο αφύσικο, σχεδόν βίαιο. Με τον ίδιο αισχρό τρόπο βρίσκονταν νωπά ή κατεψυγμένα στην κουζίνα μας και τα ψάρια. Εχοντας κάνει έναν απίστευτο κύκλο στη ζωική αλυσίδα γίνονταν η δική μας τροφή. Πολύ προτού ακούσουμε για την απαγόρευση όχι μόνο της διάθεσης αυτών των πιθανόν «μολυσμένων» τροφών (κρέατος), αλλά και της παραγωγής τέτοιων ζωοτροφών.
Αυτά τα οργανικά υπολείμματα θα έπρεπε να αποτεφρώνονται ώστε να διακοπεί εκ των πραγμάτων η ανακύκλωσή τους και να εμποδιστεί κάθε προσπάθεια να ξαναχρησιμοποιηθούν στην τροφική αλυσίδα. Και έτσι θα είχαν υγιές κυριολεκτικά κέρδος και εκείνοι που ζουν χάρη σε αυτά τα εργοστάσια. Δεν θα έμεναν τα μιάσματά τους να απεικονίζουν με τα μελανότερα χρώματα την ανθρώπινη επέμβαση στο φυσικό περιβάλλον.
* Την επίσκεψη έκανε ο δημοσιογράφος της ιταλικής εφημερίδας «Il Manifesto», Gianni Moriani.
