Κυκλοφορεί ήδη ευρύτατα η δεύτερη τροποποιημένη πρόταση από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προς απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου όσον αφορά το 5ο πλαίσιο – πρόγραμμα Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης. Η πρόταση διαπιστώνει, κατ’ αρχήν, τη σύγκλιση των τεχνολογιών της επεξεργασίας της πληροφορίας, της επικοινωνίας και της δημιουργίας περιεχομένου. (Η δημιουργία περιεχομένου στην πληροφορία είναι ποιοτική αναβάθμιση της έννοιας της συλλογής δεδομένων σκεφθείτε τη διαφορά ενός ξερού στατιστικού πίνακα από ένα καλό βιβλίο).
Η σύγκλιση αυτή έχει αυξανόμενη κρισιμότητα για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα αλλά και την ποιότητα ζωής των πολιτών της ηπείρου μας. Για πρώτη φορά συνδέεται ευθέως στο κείμενο αυτό το ξημέρωμα της Κοινωνίας της Πληροφορίας με γενικότερες κοινωνικές και οικονομικές προτεραιότητες. Για πρώτη φορά διατυπώνονται με ευθύτητα οι στόχοι της προσπέλασης (και της οικονομικής δυνατότητας για αυτήν) στο αποτέλεσμα της Ερευνας για όλους. Ακόμη και οι επί μέρους διατάξεις των δράσεων – κλειδιών (key actions) για την υγεία, τη βοήθεια στους ηλικιωμένους και στους ανθρώπους με ειδικές ανάγκες, τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και της ποιότητας εργασίας, της δημιουργικότητας και της προστασίας της πολιτιστικής ποικιλίας, των νέων μορφών εκπαίδευσης (και άλλα πολλά…) διαβάζονται από εμένα σαν ευχάριστα περίεργη μουσική, ίσως σαν ηχώ ή όραμα μιας άλλης κοινωνίας. Είναι περίεργες οι στροφές της Ιστορίας, όταν οι ιδέες για κάτι καλύτερο, για μιαν ανθρωποκεντρική κοινωνία, ξεφυτρώνουν στο πιο απρόβλεπτο σημείο και ασκούν έναν ευχάριστο αιφνιδιασμό ακόμη και σε όσους πιστεύουν ότι η κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού οδηγεί αναπόφευκτα σε μια περίοδο δεύτερου μακρινού Μεσαίωνα τη γη. Οσο δύσπιστος και να είναι κανείς, το κείμενο είναι καλά γραμμένο.
Βέβαια πολλά θα κριθούν στην εξειδίκευση και υλοποίηση των στόχων. Το πώς θα αντιληφθεί τους επί μέρους στόχους ο κάθε ανάδοχος εξαρτάται από πολλά και κυρίως από τον βαθμό κατανόησης του γεγονότος ότι η Κοινωνία της Πληροφορίας θα είναι κάτι ποιοτικά διαφορετικό, είτε το θέλουμε είτε όχι. Για παράδειγμα, ας αναφερθώ στη δράση – κλειδί «Κοινωνία της Πληροφορίας (ΙΙ): Νέες μέθοδοι εργασίας και ηλεκτρονικό εμπόριο». Πού θα βαρύνει ο στόχος για το μέσο μικρομεσαίο ερευνητικό «κατάστημα» στη χώρα μας; Στην έρευνα για βελτίωση της ποιότητας εργασίας ή στην εισαγωγή διαχειριστικού λογισμικού, μέσω δικτύων, για παραγωγούς και καταναλωτές; Φυσικά δεν είμαι ανεδαφικός για να ευελπιστώ ότι η δική μας ΓΓΕΤ θα παρέμβει εγκαίρως και θα εξειδικεύσει στόχους και δράσεις. Ιδίως τώρα, που ακόμη βαθμολογεί προτάσεις για να αρχίσει το 2ο μέρος του 4ου πλαισίου (λόγω φόρτου εργασίας και έλλειψης στελεχών, ομολογουμένως).
Εκεί που εντυπωσιάζει περισσότερο η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι τα εδάφια περί βασικής Ερευνας. Η έρευνα αυτή ρητά διατυπώνεται ότι είναι γενική και αφορά όλους τους τομείς (generic). Επίσης ότι είναι (και πρέπει να είναι) ιδωμένη από μια «οραματική προοπτική» (visionary perspective).
Από την έρευνα αυτή θα προκύψουν μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες με πιθανή επίδραση στην Κοινωνία και στη Βιομηχανία. Ο όρος «generic» πιθανόν να απαλλάξει τους ερευνητές της κατηγορίας αυτής από το άγχος να αποδείξουν ότι τα θεωρήματα και οι επινοήσεις που παράγουν είναι άμεσα χρήσιμες. Η βασική έρευνα έτσι ίσως να γίνει λιγότερο μυωπική και κοντόφθαλμη ώστε να επιτρέψει να μεγαλώσουν στο περιβάλλον της οι σπόροι του απροσδόκητου, του συνταρακτικά μεγάλου αποτελέσματος που θα χαρακτηρίσει αργότερα το νέο πρόσωπο της Επιστήμης. Παράλληλα με τις ποιοτικές διαφοροποιήσεις φαίνεται ότι και το ποσοστό της χρηματοδότησης της οραματικής, θεμελιακής έρευνας υπερδιπλασιάζεται σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής. Αυτή η επιλογή ίσως αποδειχθεί σοφή για το μέλλον.
Ο κ. Παύλος Σπυράκης είναι καθηγητής του Τμήματος Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Πατρών, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Harvard.
