«Ηταν στραβό το κλήμα, το ‘φαγε κι ο γάιδαρος…». Αυτή η παροιμία ταιριάζει στη σημερινή παγκόσμια οικονομική κατάσταση. Εδώ και δύο χρόνια οικονομικοί αναλυτές και πολιτικοί μιλούν για την ήπια ύφεση που έχει εμφανισθεί στην ευρωπαϊκή και αμερικανική οικονομία. Η προσδοκία τους μάλιστα ήταν ότι η διάρκεια της ύφεσης θα ήταν μικρή και ότι σύντομα οι οικονομίες θα έβρισκαν τον δρόμο προς την άνθηση.
Δυστυχώς, οι προσδοκίες αυτές διαψεύστηκαν και παρά τις πρωτοβουλίες των κεντρικών τραπεζών και τη μείωση των ήδη χαμηλών επιτοκίων, στο άμεσο μέλλον δεν αναμένεται βελτίωση της οικονομικής κατάστασης. Η πλέον επώδυνη πλευρά της ύφεσης είναι η ανεργία. Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν αύξηση και για την ευρωπαϊκή και για την αμερικανική οικονομία. Για τις ΗΠΑ το ποσοστό ανεργίας ήταν 5,6% πέρυσι και αυξήθηκε σε 5,8% τον περασμένο μήνα. Για την Ευρωπαϊκή Ενωση πέρυσι ήταν 8,1% και φέτος 8,6%. Μάλιστα, για ορισμένες ευρωπαϊκές οικονομίες η αύξηση είναι εντυπωσιακή. Στο Βέλγιο η ανεργία μέσα στον χρόνο αυξήθηκε από 10,8% σε 11,8%, στη Γερμανία από 9,6% σε 10,5%, στην Ελβετία από 2,6% σε 3,9% και ακόμη χειρότερα στην Ισπανία από 10,9% σε 12,1%.
Είναι λοιπόν φανερό ότι το κλήμα είναι στραβό. Ο γάιδαρος που το ‘φαγε είναι βέβαια ο πόλεμος στο Ιράκ που έχει δυσμενείς επιδράσεις στην παγκόσμια οικονομία. Πηγή αυτών των αρνητικών επιδράσεων είναι η μεγάλη αβεβαιότητα που δημιουργείται και επηρεάζει αρνητικά για την οικονομία τις αποφάσεις των καταναλωτών και των επενδυτών. Είναι φυσικό υπό καθεστώς αυξανόμενης αβεβαιότητας τα άτομα ως καταναλωτές και ως επενδυτές να αναβάλλουν τη λήψη αποφάσεων, πράγμα που σημαίνει αδράνεια και μείωση της συνολικής δαπάνης. Ταυτόχρονα οι κυβερνήσεις λόγω της υπάρχουσας αβεβαιότητας τείνουν να μειώσουν τις συνήθειες δαπάνης τους για να αντιμετωπίσουν άλλες πιθανές δαπάνες που θα καταστούν αναγκαίες λόγω του πολέμου.
Οι προβλέψεις για την οικονομική ανάπτυξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι ελαφρά πιο δυσμενείς τώρα από ό,τι ως σήμερα. Για το 2003 προβλεπόταν αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ λίγο μεγαλύτερη από μία εκατοστιαία μονάδα. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος κ. Ν. Γκαργκάνας στην ενημέρωση που έκανε στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών την Τρίτη (1.3.2003) ανέφερε ότι ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ στην ΕΕ προβλέπεται να είναι χαμηλότερες του 1%. Ουσιαστικά πρόκειται περί μιας κατάστασης στασιμότητας.
Αν ο πόλεμος στο Ιράκ τελειώσει γρήγορα και αν οι κυβερνήσεις ξεπεράσουν τον φόβο του πληθωρισμού και σκεφθούν ότι έχει έρθει η ώρα της κλασικής κεϊνσιανής αντικυκλικής πολιτικής, είναι πιθανόν να υπάρξει βελτίωση της κατάστασης.
Η πρόβλεψή μου πάντως είναι ότι η ύφεση θα συνεχισθεί. Στον καπιταλισμό, οικονομικές διακυμάνσεις συμπεριφέρονται όπως η γρίπη. Πρέπει να συμπληρώσουν τον κύκλο τους.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
