Η εμβάθυνση της ολοκλήρωσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η διεύρυνσή της, η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και οι μεγάλες αλλαγές στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων και των Βαλκανίων, δημιουργούν ένα διεθνές περιβάλλον μέσα στο οποίο καλείται να λειτουργήσει η ελληνική οικονομία, πολύ διαφορετικό από αυτό του παρελθόντος. Μια σειρά περιορισμοί στη μετακίνηση εμπορευμάτων, κεφαλαίων, τεχνολογίας και ανθρώπων έχουν μειωθεί ή αρθεί πλήρως. Οι διεθνοποιημένες επιχειρήσεις των διαφόρων χωρών αυξάνονται, με συνέπεια την αύξηση του ποσοστού της εσωτερικής αγοράς που ελέγχεται από τέτοιες επιχειρήσεις.
Η επιβίωση μέσα σε αυτόν τον αυξανόμενο ανταγωνισμό επιβάλλει τη δημιουργία ισχυρών μονάδων και την επέκταση των δραστηριοτήτων τους σε άλλες χώρες προκειμένου να αυξήσουν το μέγεθος της αγοράς αλλά και να εκμεταλλευτούν ευκαιρίες και οικονομίες κλίμακας που πιθανόν να υπάρχουν. Οι μεγάλες αλλαγές που έλαβαν χώρα στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και η μετάβασή τους στην οικονομία της αγοράς δημιούργησαν νέα δεδομένα για την περιοχή. Η Ευρωπαϊκή Ενωση αποτελεί τον πιο σημαντικό εμπορικό εταίρο αυτών των χωρών, ενώ σημαντικά κεφάλαια έχουν αρχίσει να εισρέουν και να επενδύονται σε αυτές τις χώρες. Η Ελλάδα είχε παραδοσιακά σημαντικές εμπορικές σχέσεις με αυτές τις χώρες, ενώ σήμερα απορροφούν πάνω από το 10% των ελληνικών εξαγωγών, ποσοστό που αυτή τη στιγμή είναι το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Η γειτνίαση της Ελλάδας με μια ομάδα από αυτές τις χώρες στις οποίες έγιναν οι μεγάλες ανατροπές και η ύπαρξη παραδοσιακών δεσμών αποτελούν μιας πρώτης τάξης ευκαιρία για ελληνικές επενδύσεις στο εξωτερικό. Η Ελλάδα αποτελεί ήδη έναν από τους κυριότερους επενδυτές σε αυτές τις χώρες. Οι σπουδαιότεροι παράγοντες που ελκύουν τις επενδύσεις σε αυτές τις χώρες είναι η πρόσβαση σε αναπτυσσόμενες αγορές και η ύπαρξη σχετικά φθηνού εργατικού δυναμικού. Το πέρασμα από τη διαδικασία της μετάβασης στην οικονομία της αγοράς αναμένεται να ακολουθηθεί από μια σχετικά γρήγορη αύξηση του εισοδήματος που θα αυξήσει και τη ζήτηση για τα προϊόντα που θα παράγονται και με ελληνικά κεφάλαια.
Μεγάλο πρόβλημα αποτελεί ο αυξημένος επιχειρηματικός κίνδυνος που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές επιχειρήσεις σε αυτές τις χώρες, δεδομένου ότι σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει πολιτική αστάθεια ενώ η λειτουργία των αγορών δεν είναι ικανοποιητική. Το risk premium είναι πολύ υψηλό και λειτουργεί σαν τροχοπέδη στη γρηγορότερη αύξηση των επενδύσεων αλλά και των εξαγωγών ακόμη σε αυτές τις χώρες. Η ασφάλιση γι’ αυτούς τους κινδύνους μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο. Επιπλέον, ο επιχειρηματικός κίνδυνος αναμένεται ότι θα μειώνεται συνεχώς και σχετικά γρήγορα. Σε κάποιες μάλιστα χώρες, όπως η Ρουμανία και η Βουλγαρία, η προσήλωση στην προοπτική ένταξής τους στην Κοινότητα απαιτεί την εδραίωση της πολιτικής σταθερότητας και της εύρυθμης λειτουργίας των αγορών και αναμένεται να καταβάλουν κάθε προσπάθεια προς αυτή την κατεύθυνση. Τώρα ή ποτέ, λοιπόν, με ασφάλιση και κρατική συμπαράσταση.
Ο κ. Γιώργος Π. Ζανιάς είναι αναπληρωτής καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
