Τα φετίχ της μουσικής

Για μερικούς δεν είναι αρκετές οι… ηδονικές ακροάσεις του αγαπημένου τους δίσκου. Επιζητούν πάντα κάτι περισσότερο, ακόμη και αν αυτό στοιχίζει πολύ ακριβά

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μουσική θα υπήρχε και χωρίς τη φετιχιστική διάστασή της, χωρίς όλα αυτά τα παρελκόμενα και τα «γκάτζετ» που τη συνοδεύουν, αλλά πιθανώς να μην ήταν τόσο γοητευτική. Ο φετιχισμός δεν είναι απαραίτητο να έχει μια λογική εξήγηση (και δεν έχει), κάνει όμως την ενασχόληση πολλών με τη μουσική μια υπόθεση πάθους που εκδηλώνεται μέσα από τα διάφορα αντικείμενα που σχετίζονται με τη μουσική και τα πρόσωπα που τη δημιουργούν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που μπορεί να είναι φετίχ για κάποιους άλλους τα πούρα, τα ψηλά τακούνια, τα γρήγορα αυτοκίνητα, τα γυναικεία εσώρουχα και ό,τι άλλο κατά καιρούς έχει λάβει αυτή τη διάσταση.

Οι δίσκοι στην αρχή έμπαιναν σε απλούς χάρτινους φακέλους που έγραφαν το όνομα του καλλιτέχνη ή είχαν τη φωτογραφία του. Ηταν φυσικό λοιπόν να γίνουν αντικείμενα συλλογής τα περίτεχνα εξώφυλλα που ήρθαν αργότερα, συχνά σχεδιασμένα από τους ίδιους τους μουσικούς, αλλά και τα ρούχα που φορούσαν ή τα όργανα που χρησιμοποιούσαν.

Οπως ένα βιβλίο υπογεγραμμένο από τον συγγραφέα έχει άλλη συναισθηματική αξία για τον αναγνώστη, το ίδιο ισχύει και για ένα δίσκο με τις υπογραφές του συγκροτήματος στο εξώφυλλο. Και αν ένα μεταξωτό μαντίλι της καλής του μπορεί να γίνει αντικείμενο λατρείας για τον εραστή, το ίδιο ακριβώς μπορεί να ισχύσει και για μια χειροποίητη κάρτα του John Lennon που έστειλε στην αγαπημένη του όταν ήταν ακόμη μαθητής.

Το φαινόμενο άρχισε να αποκτά διαστάσεις για πρώτη φορά τη δεκαετία του ’60, όταν η νέα γενιά είχε πια τη δική της μουσική και οι άνθρωποι που τη δημιουργούσαν αποτελούσαν για τους νεαρούς ακροατές πρότυπα συμπεριφοράς και εμφάνισης. Φαινόμενα υστερίας όπως η Beatlemania δεν μπορούσαν παρά να έχουν και τον αντίκτυπό τους στη μυθοποίηση κάθε αντικειμένου που αφορούσε τους Beatles και δεν είναι τυχαίο ότι τα αντικείμενα που τους αφορούν είναι από τα πιο ακριβά στην αγορά φετίχ της μουσικής.

Γιατί αν στις προηγούμενες δεκαετίες η ανταλλαγή και η αγοραπωλησία φετίχ ήταν μια υπόθεση που γινόταν μεταξύ των ακροατών και περιοριζόταν σε μικρά εξειδικευμένα μαγαζιά και στα σχετικά παζάρια, τα τελευταία χρόνια ο φετιχισμός του είδους έχει πάρει μια άλλη διάσταση με πλειστηριασμούς τέτοιων αντικειμένων από τους πιο γνωστούς οίκους δημοπρασιών στον κόσμο. Τα μουσικά φετίχ (που συχνά παρουσιάζονται με τον γενικό όρο Memorabilia) χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες αλλά δύο είναι οι βασικές: η μία είναι οι δίσκοι και ό,τι περιστρέφεται γύρω από αυτούς (εξώφυλλα, ειδικές εκδόσεις, περιορισμένα αντίτυπα, λάθη στο τύπωμα κλπ.) και η άλλη είναι όλα τα αντικείμενα που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο συνδέονται με τους μουσικούς – είδωλα, όπως μουσικά όργανα, ρούχα, παπούτσια, πρόχειρα σκίτσα, χαρτιά με στίχους τραγουδιών, αφίσες, αποκόμματα εισιτηρίων, αυτοκίνητα και ό,τι άλλο μπορεί να έχει χρησιμοποιηθεί από κάποιον διάσημο μουσικό.

Τα περισσότερα πράγματα που αποτελούν αντικείμενα πόθου των φετιχιστών της μουσικής προέρχονται από τη «θρυλική» δεκαετία του ’60 και από τους ήρωές της, όπως οι Beatles (και κυρίως ο John Lennon), οι Rolling Stones, o Jim Morrison, o Jimi Hendrix, οι Who, ενώ για τις πιο πρόσφατες δεκαετίες το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε σουπερστάρ όπως ο Elton John, ο David Bowie, ο Michael Jackson, η Madonna, ο Prince κ.ά.

Είναι όμως προφανές ότι όσο πλησιάζουμε στο σήμερα τόσο λιγότερη αξία έχουν τα αντικείμενα όχι μόνο λόγω περιορισμένης παλαιότητας αλλά και επειδή στους «αθώους φετιχιστές» προστέθηκαν και οι «επιτήδειοι επιχειρηματίες» που είδαν στον μουσικό φετιχισμό μια κερδοφόρο επιχείρηση, συγκεντρώνοντας όσα μπορούσαν περισσότερα από ό,τι θα μπορούσε να αποτελέσει μουσικό φετίχ. Με αυτόν τον τρόπο δεν υπάρχουν πραγματικά σπάνια αντικείμενα της περιόδου μετά το ’75 αλλά κάποια που δεν είναι εύκολο να βρεθούν. Αντίθετα, για την περίοδο πριν από το ’75, όπου κυριαρχούν οι προσωπικές συλλογές και ο «αθώος φετιχισμός», υπάρχουν πολλά αντικείμενα πραγματικά σπάνια αφού οι μανιακοί ήταν λίγοι και πολλές τέτοιες συλλογές χάθηκαν σε κάποια μετακόμιση ή σε κάποιον χωρισμό, όπως συμβαίνει συνήθως.

Ο χώρος των σπάνιων δίσκων είναι πραγματικά αχανής και υπάρχουν βινύλια από τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 που φθάνουν και τις 500.000 δρχ., ενώ πολύ ενδιαφέρουσα είναι η αγορά των σινγκλ (που από μόνο του είναι ένα αντικείμενο – φετίχ, πόσο μάλλον όταν είναι σπάνιο).

Αν σκεφθείτε λοιπόν ότι εκείνη την πρώτη περίοδο τα σινγκλ ήταν αυτά που κυριαρχούσαν και πολλά από αυτά βγήκαν σε λίγα αντίτυπα και μάλιστα από συγκροτήματα που κυκλοφόρησαν δύο – τρία σινγκλ και μετά χάθηκαν, καταλαβαίνετε τη σπανιότητα μερικών τραγουδιών σε 45ρια, που γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν σκεφθούμε ότι τα σινγκλάκια πέρασαν σε αχρηστία όταν κυριάρχησαν οι δίσκοι 33 στροφών και πέρασαν αρκετά χρόνια αχρηστίας ώσπου να γίνουν αντικείμενα πόθου.

Το πρώτο σινγκλάκι που κυκλοφόρησαν οι Beatles το 1962 (με υπογραφές των μελών τους και κόκκινη ετικέτα) ξεπερνά σήμερα τις 400.000 δρχ. Σε παρόμοια τιμή πουλιούνται οι σπανιότατοι υπογεγραμμένοι δίσκοι του Bob Dylan (ο οποίος πρόσεχε πολύ πού έβαζε την υπογραφή του) ενώ τα πέντε πρώτα σινγκλ του Elvis που ηχογράφησε για την εταιρεία Sun ξεπερνούν το 1.000.000 δρχ.

Είναι προφανές ότι ειδικές εκδόσεις δίσκων που βγήκαν μόνο για τις ανάγκες κάποιου τηλεοπτικού σόου ή σινγκλάκια που κυκλοφόρησαν σε ελάχιστα αντίτυπα για διαφημιστικούς λόγους ή για να μοιραστούν σε συγκεκριμένους ακροατές εκτοξεύουν τις τιμές στα ύψη και δεν θα κάνετε καθόλου άσχημα να ρίξετε μια εκτενή ματιά στο πατάρι και στην κούτα με τα ξεχασμένα 45ρια, αφού και στην Ελλάδα πια υπάρχει το σχετικό χρηματιστήριο σπάνιων δίσκων, όχι μόνο ξένων αλλά και ελληνικών, που φθάνουν τις 50.000 δρχ. Στην κατηγορία των αντικειμένων η γκάμα είναι μεγαλύτερη και οι τιμές ποικίλλουν. Υπάρχουν αντικείμενα πολύ σπάνια αλλά και με μεγάλη συναισθηματική αξία που φθάνουν σε εξωφρενικές τιμές. Η κιθάρα του Buddy Holly φθάνει τα 60.000.000 δρχ. και μια ακέραια Fender Stratocaster του Jimi Hendrix ξεπέρασε τα 70.000.000 δρχ. σε πλειστηριασμό του 1991, ενώ τα κομμάτια από τις κιθάρες που έσπαγε επί σκηνής φθάνουν τα 10.000.000 δρχ.

Το γνωστό λευκό σακάκι με τις χάντρες του Elvis και τα χαρακτηριστικά γυαλιά του Buddy Holly είναι από τα πιο ακριβά αντικείμενα ένδυσης, ξεπερνώντας τα 12.000.000 δρχ.

Ο τιμοκατάλογος δεν έχει τελειωμό και περιλαμβάνει επιστολές και κάρτες που έγραψαν μουσικοί σε φίλους τους, χαρτιά με προσχέδια στίχων αλλά και πρόχειρα σκίτσα, σχολικές φωτογραφίες, υπογεγραμμένους δίσκους και αφίσες, ρούχα και αξεσουάρ.

Και αν όλο αυτό το χρηματιστήριο δεν έχει και πολύ να κάνει με τον φετιχισμό όπως πρωτοεκδηλώθηκε πριν από δύο δεκαετίες, η μανία του ακροατή να έχει το αυθεντικό θα είναι πάντα μια «γλυκιά παραξενιά» και αν νομίζετε ότι δεν σας αφορά για σκεφθείτε αυτό: Αν αγαπάτε τον δίσκο «Sticky Fingers» των Rolling Stones, θα θέλατε να τον έχετε στην πρώτη έκδοση με το πραγματικό φερμουάρ που ανεβοκατεβαίνει ή στην ανατύπωση όπου το φερμουάρ είναι απλώς φωτογραφημένο;