“Είμαι ένας ευτυχισμένος… ηλίθιος”
Εχει κάνει τρεις γάμους, απέκτησε τρία παιδιά και πολλά εγγόνια. Δουλεύει διαρκώς, μισεί (κυριολεκτικά) τις διακοπές, ιδίως στις ηλιόλουστες παραλίες, και προτιμά τη σκιά (η οποία όμως απαιτεί πολύ ήλιο για να γίνει…). Στα ογδόντα του χρόνια ο Μισέλ Πικολί έχει τη διάθεση εφήβου και το πάθος του ανθρώπου που όλα όσα έχει κάνει τα χρωστά στη δουλειά του. Διαθέτει ευγένεια και χιούμορ, μια γλυκύτητα στην έκφραση και την αίσθηση της πληρότητας σε κάθε του λέξη. Ο γάλλος ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου – προσφάτως και σκηνοθέτης στη μεγάλη οθόνη – δείχνει ότι οι δεκαετίες που πέρασαν από πάνω του τον έκαναν πιο σοφό: «Δεν αρκεί να ζήσεις μία ζωή… Και εγώ ευτυχώς έζησα πολλές. Ο Νίτσε έλεγε “πόσον καιρό έχω ακόμη μπροστά μου για να ζήσω και να γίνω νέος”. Αυτή είναι μια φράση που κατέγραψα μέσα μου από νωρίς». Και ενώ μου δηλώνει ξεκάθαρα ότι δεν πιστεύει καθόλου στον Θεό, προσθέτει: «Μήπως θα ήταν καλύτερα αν σκεφτόμασταν πρώτα το καλό του άλλου και ύστερα το δικό μας;».
Στη χώρα μας ήρθε για να παρουσιάσει το έργο «Το χέρι σου σφιχτά μες στο δικό μου» και να υποδυθεί τον Αντον Τσέχοφ υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Πίτερ Μπρουκ – μετάκληση της Πολιτιστικής Αττικής Εταιρείας και της Ελένης Μουσταΐρα. H συνάντησή μας, στο σαλόνι μεγάλου κεντρικού ξενοδοχείου όπου και διαμένει, μου επεφύλασσε… εκπλήξεις: «Κοιτάξτε γύρω τον χώρο και πείτε μου πώς μπορώ να ξέρω ότι βρίσκομαι στην Αθήνα και όχι στο Μεξικό! Θα προτιμούσα ένα μικρό ξενοδοχείο στην Πλάκα. Αλλά τι να γίνει! H Ελλάδα άλλαξε πολύ. Αλλάζει όμως εδώ και αιώνες… Και πάντα αναρωτιέμαι πώς αυτή η χώρα έχει καταφέρει να επιβιώσει κι αν υπάρχει καμιά άλλη με τη δική σας πολυκύμαντη ιστορία» μου λέει καθώς αρχίζουμε τη συζήτησή μας.
– Κύριε Πικολί, βρίσκεστε στην Αθήνα για το έργο «Το χέρι σου σφιχτά μες στο δικό μου» στο οποίο υποδύεστε τον Αντον Τσέχοφ υπό τη σκηνοθεσία του Πίτερ Μπρουκ. Μιλήστε μου για αυτή τη συνάντηση.
«Στη Γαλλία πιστεύουμε ότι ξέρουμε καλά τον Τσέχοφ. Οταν διαβάσει κανείς την αλληλογραφία του, τα διηγήματά του, τότε καταλαβαίνει ότι δεν πρόκειται απλώς για έναν μεγάλο θεατρικό συγγραφέα. Ο Τσέχοφ ήταν παθιασμένος για όλα στη ζωή. Δεν πρόκειται όμως για έναν μεγάλο τραγικό συγγραφέα. Είναι συγγραφέας της λεπτομέρειας, της κωμωδίας, του χιούμορ, της μεγάλης τραγωδίας, αλλά ποτέ δηλωμένα. Τον Πίτερ Μπρουκ τον γνώρισα εδώ και πολλές δεκαετίες, όταν έπαιξα σε ένα ιστορικό έργο που σκηνοθέτησε. Δεν βλεπόμασταν συχνά, είχαμε όμως κρατήσει μια σχέση. Και μια μέρα μού πρότεινε να παίξω στον “Βυσσινόκηπο” και έπαιξα. Ενδιαμέσως παρακολουθούσα τη δουλειά του. Και ύστερα μου πρότεινε να ανεβάσουμε δραματοποιημένη την αλληλογραφία του Τσέχοφ. Αμέσως είπα “ναι”. Ομολογώ ότι με τον Μπρουκ μοιραζόμαστε μια κρυφή “φιλία”».
– Είστε πάντα άμεσος και γρήγορος στις απαντήσεις σας;
«Ναι. Ξέρω αμέσως αν κάτι θα με ενθουσιάσει ή αν θα είναι αδιάφορο για μένα. Δεν είναι θέμα ταλέντου, είναι θέμα της προσοχής που δίνω στο καθετί που αφορά τη δουλειά μου. Είναι το αποτέλεσμα μιας αλχημείας, όχι όμως το πλάνο μιας καριέρας. Δεν είχα ποτέ πλάνο. Ολα έγιναν τυχαία ή μετά από ψάξιμο. Αλλες φορές είχα επιτυχία, άλλες πάλι όχι. Είχα πολλές αποτυχίες· αλλά καταπληκτικές αποτυχίες. Δεν μετανιώνω για τίποτε ούτε στην τέχνη ούτε στη ζωή. Είμαι ένας “ευτυχισμένος ηλίθιος”. Λένε ότι οι καλλιτέχνες είναι “δυστυχισμένοι ηλίθιοι”. Εγώ κρατάω το “ηλίθιος”, αλλά όχι το “δυστυχισμένος”».
– Είχατε όμως σταθερές σχέσεις με τους σκηνοθέτες σας, όπως με τον Μπουνιουέλ ή τον Φερέρι. Τι προσφέρει η διάρκεια στη συνεργασία;
«Ο κόσμος νομίζει ότι ο ηθοποιός είναι το πιο σημαντικό στοιχείο σε μια ταινία ή μια παράσταση. Αυτό δεν είναι αλήθεια. Στο θέατρο ο ηθοποιός δίνει την αίσθηση ότι επινοεί τα πάντα και εν μέρει είναι βασιλιάς. Στις ταινίες όμως βασιλιάς είναι ο σκηνοθέτης και όλοι όσοι βρίσκονται πίσω από τις κάμερες. H μία συνεργασία με έναν σκηνοθέτη δεν είναι αρκετή. Σε ό,τι με αφορά, ήμουν και είμαι πολύ κοντά στους σκηνοθέτες μου. Γι’ αυτό και θέλω να συνεχίζω να ψάχνω μαζί τους. Θέλω να ψάχνουμε μαζί. Ο Μπουνιουέλ και ο Φερέρι ήταν μοναδικές προσωπικότητες».
– Το θέατρο και το σινεμά είναι μια συνεχής αναζήτηση;
«Φυσικά. Μόνο που πιστεύω ότι κάθε δουλειά πρέπει να είναι αναζήτηση. Δεν πρέπει ποτέ να πεις ότι βρήκες μια δουλειά και αυτό είναι. Ποτέ δεν αναζήτησα τη σταθερότητα. Πρέπει να ψάχνεις διαρκώς και να έχεις πάθος για τη ζωή. Ο,τι κι αν κάνεις. Αυτή είναι η μεγάλη αρετή της ζωής και της εργασίας. Βέβαια υπάρχουν πάντα οι καλλιτέχνες που κυνηγούν την επιτυχία. Εγώ δεν την κυνήγησα ποτέ. Ερχόταν ή δεν ερχόταν. Εχω παίξει σε θέατρα με επτά θεατές. H δουλειά μου χρειάζεται διάρκεια και βασίζεται στις συναντήσεις με εκείνους που διάλεξες και εκείνους που σε διάλεξαν. Είναι όπως οι συναντήσεις ανάμεσα σε έναν άνδρα και σε μια γυναίκα».
– Ωστόσο ορισμένες συναντήσεις τις οργανώσατε, όπως αυτή με τον Λουίς Μπουνιουέλ.
«Πράγματι. Οι καιροί όμως ήταν τόσο διαφορετικοί τότε… Το να είσαι ηθοποιός σήμαινε ότι είχες επιλέξει μια μποέμικη ζωή και ένα όχι και τόσο “καθωσπρέπει” επάγγελμα. Για να ξεχωρίσεις έπρεπε να χτυπήσεις πόρτες. Και ήθελε πολύ κουράγιο για να το κάνεις, όπως ήθελε και πολύ πάθος για να το επιλέξεις. Αλλιώς δεν ήταν εύκολο να σε εντοπίσει κανείς. Τώρα με τους ατζέντηδες όλα είναι διαφορετικά. Πιστεύω ότι και τότε και τώρα τα πράγματα στη δική μας τη δουλειά παραμένουν πολύ δύσκολα. Ισως σήμερα είναι και λίγο παραπάνω. Ωστόσο στην εποχή μας το να είσαι καλλιτέχνης σημαίνει δόξα και χρήμα. Ασχολούμαστε περισσότερο με το κόστος μιας ταινίας παρά με την ιστορία της. Δεν κρίνουμε τους ηθοποιούς από το ταλέντο τους, αλλά από το box office, από την τιμή τους».
– Ολο αυτό το σύστημα μήπως τελικά βλάπτει την τέχνη;
«Σε όλον τον κόσμο υπάρχουν πάντα σπουδαίοι καλλιτέχνες που δεν είναι σταρ. Ηθοποιοί, σκηνοθέτες καταπληκτικοί, που κάνουν τη δουλειά τους με νεανική ορμή, με ένα πάθος που δεν κάμπτεται με τίποτε. Ανθρωποι που κάνουν αντίσταση υπάρχουν και θα υπάρχουν πάντα. Δεν μειώνονται. Ο κόσμος, νομίζω, είναι φτιαγμένος έτσι ώστε να χωράνε όλοι. Παντού φυτρώνει το λουλούδι. Σε ό,τι με αφορά, πάντα αντιστεκόμουν. Πρέπει όμως να έχεις τη διάθεση· να ενδιαφέρεσαι για το τι συμβαίνει γύρω σου… Είναι σύνθετα όλα αυτά, αλλά ζωογόνα. Ο καθένας από το πόστο του. Αλίμονο στους ανθρώπους που αδιαφορούν, που δεν έχουν ενέργεια στη δουλειά και στην προσωπική τους ζωή. Πάντα πρέπει να ψάχνεις, να προχωράς, να πηγαίνεις παρακάτω. Αξίζει να ζεις πολλές ζωές – όχι παράλληλες ή διπλές, αλλά πολλές. Και εγώ τις έχω ζήσει».
– Την προσεχή Πέμπτη θα είστε στις Κάννες για την ταινία σας «Δεν είναι ακριβώς η ζωή που είχα ονειρευτεί». Είναι αυτοβιογραφική;
«Οχι, καθόλου. Πρόκειται για ένα ερωτικό τρίγωνο. Ισως ο τίτλος σάς παραπλάνησε. Και να σκεφτείτε ότι τον έκλεψα. Ηταν η εποχή που γράφαμε το σενάριο μαζί με τη γυναίκα μου, όταν άκουσα στον δρόμο δύο γυναίκες να συνομιλούν και η μια να λέει στην άλλη “δεν είναι ακριβώς η ζωή που είχα ονειρευτεί”. Αυτό ήταν. Το ‘κλεψα».
Απόψε δίνεται η τελευταία παράσταση του έργου της Κάρολ Ροκαμόρα «Το χέρι σου σφιχτά μες στο δικό μου» με τον Μισέλ Πικολί και τη Νατάσα Πάρι σε σκηνοθεσία Πίτερ Μπρουκ. Στο θέατρο Ιλίσια στις 21.00.
