Η Βαρκελώνη φιλοξένησε, το διάστημα 3-6 Ιουλίου, την τριενάλε της αρχιτεκτονικής: το συνέδριο της UIA, της Παγκόσμιας Ενωσης των Αρχιτεκτόνων, αποτέλεσε ευκαιρία για ανταλλαγή ιδεών μεταξύ επαγγελματιών και φοιτητών από όλο τον κόσμο. Ιδού το ημερολόγιο της UIA Barcelona ’96:
Θέμα
«Στόχος του συνεδρίου UIA Barcelona ’96 είναι μια βαθιά θεώρηση του ρόλου της αρχιτεκτονικής στη μεταμόρφωση των σύγχρονων πόλεων. Η θεώρηση μπορεί να αναλυθεί σε πέντε επίπεδα: μεταλλάξεις, κατοικίες, ροές, δοχεία, terrain vague».
Φιλοδοξία
Στην τελετή έναρξης παρίσταται ο βασιλιάς Χουάν Κάρλος Ι. Στις 2 Ιουλίου η εσωτερική εφημερίδα του Συνεδρίου ανακοινώνει πανηγυρικά ότι με συμμετέχοντες πλέον των 9.000, προερχόμενους από 87 χώρες, «το συνέδριο θα είναι η μεγαλύτερη συγκέντρωση αρχιτεκτόνων που έχει ποτέ διοργανωθεί». Εξάλλου, βεβαιώνει για τη μοναδικότητά του, τόσο για τον ενθουσιασμό των συμμετεχόντων όσο και για τον αριθμό των αρχιτεκτόνων «της πρώτης σειράς» που θα συμμετάσχουν.
Showbiz
Κατά τα πρότυπα των αστέρων του θεάματος, η διεθνοποίηση έχει διευκολύνει μια ελίτ αρχιτεκτόνων να αναδειχθούν σε αστέρες. Το συνέδριο τους διευκόλυνε εξίσου: φοιτητές διψασμένοι για αυτόγραφα και φωτογραφίες μαζί με τα είδωλα.
Αστέρες
Εκτός των μελετών που αναλαμβάνουν ανά την υφήλιο (οικιστικά συγκροτήματα, βιβλιοθήκες και mediatheque, αθλητικές εγκαταστάσεις, εμπορικά και επιχειρηματικά κέντρα, διοικητικά κτίρια, οδικές και σιδηροδρομικές χαράξεις, αεροδρόμια, γέφυρες που συνδυάζουν πεζούς, αυτοκίνητα και σιδηροδρόμους, σταθμούς μετρό και φέρι κλπ.), οι αστέρες διδάσκουν σε επιλεγμένα ιδρύματα και δίνουν διαλέξεις στα υπόλοιπα (σε όσα πληρώνουν καλά), δεν διστάζουν να δείχνουν τις εργασίες των τελευταίων φοιτητικών τους χρόνων, έχουν επαφές με πολιτικούς (με εκείνους που έχουν καταλάβει ότι η φήμη τους συνδέεται με τα μεγάλα έργα) και διατρέχουν την υφήλιο πολλές φορές τον μήνα. Στο εν λόγω συνέδριο έδειξαν το χειρότερό τους πρόσωπο.
Ημέρα πρώτη
Στην πραγματικότητα ημέρα τρίτη από την έναρξη των δραστηριοτήτων του Συνεδρίου, αλλά κατά τα άλλα πρώτη των κυρίων διασκέψεων, οι οποίες θα γίνουν σε τρία θέατρα της Βαρκελώνης. Οι πραγματικά ενδιαφερόμενοι ξυπνούν νωρίς και στήνονται στην ουρά έξω από τα θέατραΩ οι ουρές μεγαλώνουν ανησυχητικά. Οι πόρτες ανοίγουν και γρήγορα ξανακλείνουνΩ τα θέατρα γέμισαν, τα 9/10 των εν τη ουρά έχουν μείνει απ’ έξω. Μιάμιση ώρα μετά ακούμε την οργή του λαού: τα λεφτά μας πίσω. Ο συντονιστής της διάσκεψης φοβάται και την ματαιώνει.
Piazza MACBA
Ο «λαός» ειδοποιείται να συγκεντρωθεί στη μεγάλη πλατεία έξω από το νέο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Βαρκελώνης του Richard Meier (MACBA), όπου θα λάβουν χώρα το απόγευμα οι πρωινές ματαιωμένες διασκέψεις. Ως τώρα το Beaubourg του Παρισιού μονοπωλούσε τη συγκέντρωση κόσμου στη χαρακτηριστική του πλατεία – αγορά – δημόσιο καφενείο. Σκηνές Woodstock: ο κόσμος καταλαμβάνει την piazza καθήμενος κάτω, παρέες παρέες (αποκλειστικά φοιτητές, οι αρχιτέκτονες κάποιας ηλικίας δεν κάνουν έτσι για να δουν τους αρχιτέκτονες – βεντέτες). Αναλογίζομαι το χάσμα μεταξύ του πρωινού σκηνικού (θέατρο του προηγούμενου αιώνα, επισημότης, περιορισμένες θέσεις για την ελίτ) και του απογευματινού (δημοκρατία, άναρχη διάταξη).
Απογοήτευση Ι
Οπως ανεμένετο, απουσία διαφανειών, υπό τον καυτό μεσογειακό ήλιο και έναντι 3.000 αφελών φοιτητών, παρομοίων με οπαδούς ροκ, τα «είδωλα» εξεφώνησαν λόγους απογοητευτικούς. Καταφθάνοντας περιτριγυρισμένοι από οπαδούς και κάμερες, δεν έκρυψαν την ικανοποίησή τους για την αύξηση του ακροατηρίου: Είμαι βαθύτατα συγκινημένος/ Είναι η πρώτη φορά που μιλώ μπροστά σε 3.000 φοιτητές/ Αυτό που συνέβη είναι απίστευτο… Για ποιους μας περνάνε; Από τους τέσσερις ομιλητές (Peter Eisenman, Norman Foster, Daniel Libeskind, Jacques Herzog) μόνον ο τελευταίος μας σεβάστηκε: «Η κατάσταση μου θυμίζει τον Χριστό που μιλάει από το βουνό μπροστά σε χιλιάδες πιστούς. Δεν μπορώ να μιλήσω υπ’ αυτές τις συνθήκες». Και περιορίστηκε σε ένα μήνυμα.
Απογοήτευση ΙΙ
Νομίζω πως οι διοργανωτές δεν πήραν το μήνυμα.
Peter Eisenman
«Χθες το βράδυ στο ξενοδοχείο μου έπεσα επάνω σε έναν διακεκριμένο καθηγητή του Χάρβαρντ, που μου είπε: “Εσύ, ο Koolhaas, ο Libeskind και ο Herzog είστε το πρόβλημα με την αρχιτεκτονική”. Ακούστε με πολύ προσεκτικά, διότι, αφού αποτελώ πρόβλημα, θέλω να είμαι πολύ ξεκάθαρος για το ποιο ακριβώς είναι αυτό το πρόβλημα!».
Μεταλλάξεις
Δύο κυρίαρχες τάσεις γίνονται εμφανείς στον σημερινό κόσμο: πρώτον, η έκρυθμη ανάπτυξη των πόλεωνΩ δεύτερον, η στροφή της ανάπτυξης αυτής από τις ανεπτυγμένες στις υπό ανάπτυξιν χώρες. Το 1939 το Λονδίνο ήταν η πολυπληθέστερη πόλη του κόσμουΩ δέκα χρόνια αργότερα ήταν ακόμη στην πρώτη γραμμή μαζί με πόλεις όπως το Παρίσι, το Μιλάνο, η Μόσχα. Σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια οι πλέον πυκνοκατοικημένες περιοχές μετατοπίζονται στις ασιατικές ακτές του Ειρηνικού. Δείκτης της μετατόπισης αυτής είναι οι ολοένα και επιταχυνόμενες επενδύσεις σε έργα υποδομής.
Τούο Ιτο
«Φιλική ενέργεια εκλύεται σε μια ατμόσφαιρα σύγχυσης μοναδική στην πόλη της Shanghai, η οποία χαίρει επαφής με τη φύση, την ιστορία και την τεχνολογία. Σκοπός εδώ είναι ένα νέο είδος πόλης που να επιτρέπει τη συσσώρευση πληροφοριών σε τεραστίους όγκους».
Fukuoka
Ο αρχιτέκτων – πάτρων της αρχιτεκτονικής στην Ιαπωνία Arata Isozaki κάλεσε όλους τους «μεγάλους» να κτίσουν από ένα συγκρότημα κατοικιών, ώστε να γίνει η πόλις ένα αρχιτεκτονικό μουσείο και παράλληλα να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες της. Η παράδοση των σχεδίων των κτιρίων από τους αρχιτέκτονες και η κατασκευή τους έγιναν ταυτόχρονα για όλους. Η Fukuoka μεταμορφώθηκε σε τεράστιο γιαπί και κανείς «μεγάλος» δεν ήξερε τι έχτιζε ο άλλος ακριβώς δίπλα του. Απόσταση δύο μέτρων μεταξύ του κτιρίου του Steven Holl και αυτού του Rem Koolhaas. Τι ένταση!
Σχολεία
Πενήντα επτά αρχιτεκτονικές σχολές από διαφορετικές πόλεις του κόσμου εκθέτουν δουλειά σχετική με την πόλη τους στο ισόγειο. Στον όροφο οι υπεύθυνοι καθηγητές παρουσιάζουν τη σχολή και την πόλη τους. Κάθε τρεις ή τέσσερις σχολές γίνεται σχετική συζήτηση μεταξύ των καθηγητών και του ακροατηρίου. Συμπεράσματα:
1. Οι ενδιαφέρουσες σχολές εδρεύουν σε εύρωστες πόλεις (ανατροφοδότηση). Εύρωστες πόλεις: Μαδρίτη, Βερολίνο, Ντελφτ, Λος Αντζελες, Βαρκελώνη.
2. Οι ενδιαφέρουσες σχολές επιδεικνύουν έντονο προβληματισμό για το μέλλον των πόλεων, απασχολώντας τους φοιτητές με θέματα επίκαιρα και του άμεσου μέλλοντος, ενθαρρύνουν τη διακίνηση των τελευταίων ιδεών, επηρεάζονται από τις εξελίξεις της τεχνολογίας, διδάσκουν τη διαρκή επεξεργασία των ιδεών προσεγγίζοντας όλο και περισσότερο την κατασκευή, λαμβάνουν μεγάλο μέρος της πόλης, αφετέρου λόγω των αυξημένων απαιτήσεων μιας πρωτεύουσας σε διοικητικά κτίρια, υπάρχει μια έκρηξη αναπτυξιακών σχεδίων για την πόλη, προσωρινά μεταμορφωμένη σε απέραντο εργοτάξιο.
Max Reinhardt Haus
«Ο δεσπόζων χαρακτήρας του Max Reinhardt Haus θα είναι ταυτόχρονα συμβολικός και αναζωογονητικός με την πλήρη έννοια του όρου. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει μια πλήρη σειρά από σύγχρονες δραστηριότητες για το σώμα και το πνεύμα. Τα κυριότερα συστατικά αυτού του συμπλέγματος είναι ένα ξενοδοχείο, κέντρα αισθητικής και γυμναστικής, χώροι εμπορικών γραφείων, γυμναστήρια και χώροι παιχνιδιών, κινηματογράφοι και αίθουσες βίντεο, πρακτορεία Τύπου και δημοσίων σχέσεων, εστιατόρια, βιντεοθήκες και δισκοθήκες. (…) Εξ ορισμού το κτίριο πρέπει να αναλάβει έναν “πρισματικό” χαρακτήρα, να διπλώνεται στον εαυτό του, αλλά και να ανοίγεται σε μια απέραντη, διαρκώς κατακερματισμένη και διαρκώς μεταβαλλόμενη σειρά αστικών αναφορών και σχέσεων. Πρόκειται για ένα πραγματικά προφητικό κτίριο, ένα είδος αντένας, η εμφάνιση και μόνο της οποίας συμβολίζει την παρουσία αοράτων και αθόρυβων επικοινωνιών που θα αποτελούν την ουσία της ζωής στις μεγαλουπόλεις του μέλλοντος». Peter Eisenman.
Εβραϊκό Μουσείο
«Terrain vague δεν είναι απλώς ένα τοπογραφικό φαινόμενο, είναι και μια πνευματική κατάσταση των ανθρώπων… Η επέκταση του Μουσείου του Βερολίνου με το Εβραϊκό Μουσείο είναι μια ριζοσπαστική αρχιτεκτονική βασισμένη σε μια βαθιά αναθεώρηση της αρχιτεκτονικής στη σχέση της με την ιστορία. Μέσα στο μουσείο θα προβάλλεται η κοινωνική, πολιτική και καλλιτεχνική ιστορία του Βερολίνου από το 1870 ως σήμερα. Η επέκταση θα συνδέεται με το μπαρόκ κτίριο μέσω ενός υπογείου λαβυρίνθου που θα φιλοξενεί την Εβραϊκή Συλλογή. Το μουσείο επανενώνει την ιστορία του Βερολίνου με την Εβραϊκή ιστορία μέσω της αβύσσου του ολοκαυτώματος. Αυτό γίνεται εμφανές μέσω του Κενού, που κόβει το κτίριο σε κομμάτια ώστε να το καταστήσει προσβάσιμο τόσο λειτουργικά όσο και πνευματικά. Μέσω του απροσπέλαστου Κενού, γίνεται αντιληπτή από τον επισκέπτη η απουσία των Εβραίων πολιτών του Βερολίνου». Daniel Libeskind.
Avant garde
Μάταια προσπάθησαν οι οργανωτές του συνεδρίου να οργανώσουν τους κύριους ομιλητές σε ομάδες υπό τα πέντε θέματα. Οι βεντέτες, παρακάμπτοντας τους τίτλους, εξεφώνησαν από μανιφέστα για τη νέα αρχιτεκτονική ως ευχολόγια για την αρχιτεκτονική της φαντασίας. Συζήτηση δεν έγινε, αλλά είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον.
Κηδεία
Το Detroit γεννήθηκε από και για την αυτοκινητοβιομηχανία, η οποία το έθρεφε ως τον θάνατό της. Μετά την κηδεία της αυτοκινητοβιομηχανίας, όσοι είχαν τα οικονομικά μέσα μετακόμιζαν στις γύρω περιοχές, αφήνοντας το Detroit για τους φτωχούς, τους μαύρους και τους φτωχούς μαύρους. Οι κάτοικοι μειώθηκαν στο μισό μέσα σε είκοσι χρόνια. Σήμερα το κράτος επεμβαίνει για να κάψει τα εγκαταλελειμμένα σπίτια. Οι αρχιτεκτονικές σχολές της πολιτείας προτείνουν την κατάργηση της πόλης – φάντασμα και τη μετατροπή της έκτασής της σε βιότοπο, στρατόπεδα εκπαιδεύσεως, προσωρινές κατοικίες απόρων, χώρους για επικίνδυνα αθλήματα, χώρους για 4Χ4 κλπ.
Παριζιάνοι Ι
Οπως πάντα οι Παριζιάνοι μίλησαν για μορφές. Η χώρα αυτή δεν μπορεί να ξεπεράσει το πρόβλημα του ωραίου.
Παριζιάνοι ΙΙ: Jean Nouvel
«Η αρχιτεκτονική, καθώς τροφοδοτείται από τις τέχνες και τη φιλοσοφία, είναι αναγκαστικά καθυστερημένη».
Ιαπωνία
«Η σύγχρονη πόλη διαμορφώνεται ως συγκέντρωση παντοειδών δικτύων, από τα μεταφορικά ως τα δίκτυα πληροφοριών και τα δίκτυα παρακολούθησης των δρόμων και των κτιρίων.
Η ύπαρξη αυτών των δικτύων διαμορφώνει έναν νέο τύπο πολίτη, καταργώντας τις τοπικές κοινότητες και τις κοινωνικές τάξεις.
Η νέα μέθοδος πρόσβασης στα δίκτυα και κατανάλωσης από πλευράς των πολιτών δημιουργούν νέους πολιτιστικούς θεσμούς στην πόλη. Παράλληλα, οι ιδιωτικοί χώροι των πολιτών με πρόσβαση στα δίκτυα ελαχιστοποιούνται, όπως δείχνει η εμφάνιση μονοχώρων «κελιών». Η ζωή στα μονόχωρα αυτά είναι βασισμένη στην πληροφορία.
Ετσι, οι χρήστες αυτών των δικτύων είναι εργένηδες που χρησιμοποιούν το δωμάτιό τους ως μέσον πρόσβασης. Συλλέγουν πληροφορίες μέσω ηλεκτρονικών δικτύων και συμμετέχουν σε εικονικές κοινότητες».
Richard Rogers
Η σύγχρονη πόλη δεν στηρίζεται στη χαλυβουργία, στη σιδηρουργία ή στην αυτοκινητοβιομηχανία αλλά στη διακίνηση των πληροφοριών.
Η αυξημένη ανεργία και τα μειωμένα ωράρια εργασίας παρέχουν διαθέσιμο χρόνο. Ο καλύτερος τρόπος να τον αξιοποιήσετε είναι παράγοντας δημιουργικές σκέψεις.
Ας ονομάσουμε την εποχή μας εποχή της δημιουργικής σκέψης και της δημιουργικής ανάπαυσηςΩ ανάπαυση δεν σημαίνει να μην κάνετε τίποτε.
Ο ρόλος των σύγχρονων πόλεων είναι τότε να προάγουν αυτή τη σκέψη. Διαφορετικά, η ανεργία και η ανία ενδέχεται να τροφοδοτήσουν την εγκληματικότητα.
Το βιοτικό σας επίπεδο βελτιώνεταιΩ οι πόλεις γίνονται πλουσιότερες και έχουν επομένως τη δυνατότητα να παρέχουν μόρφωση στους πολίτες.
Το 20% του πληθυσμού της γης καταναλώνει το 80% του ενεργειακού της αποθέματος. Από αυτό, το 50% καταναλώνεται στα κτίρια, το 25% στα οχήματα.
Σας αρέσει να εργάζεστε κοντά στο σπίτι σας για πολλούς λόγους. Δεν θα έπρεπε να χρειάζεστε αυτοκίνητο για να πάτε στη δουλειά. Εξάλλου είναι τόσο ωραίο να περπατά κανένας. Το αυτοκίνητο είναι ένα φρούριο που σας μεταφέρει (ιδιαίτερα αν είστε πλούσιος) από το ένα φρούριο στο άλλο. Σας απαγορεύει να αντικρίσετε την πόλη και τους πολίτες της. Οι πόλεις πρέπει να παρακολουθούν τις αλλαγές της κοινωνίας και της τεχνολογίας. Η «κόλλα» μεταξύ των σπιτιών σας είναι ο δημόσιος χώρος.
Επίλογος
Για την τελετή λήξης, τραπέζια δίπλα στο νερό, μπαρ, παιχνίδια μπαρμπεκιου στην άμμο και πιο πέρα φωτάκια μέσα στην άμμο που υποδεικνύουν την πίστα για τον μεταμεσονύκτιο χορό. Ραντεβού σε τρία χρόνια στο Πεκίνο.
