Το εξωτερικό της Καπέλα ντέλι Σκροβένι ούτε στοιχειωδώς δεν σε προδιαθέτει για το θαύμα που ξεδιπλώνεται στο εσωτερικό της. Τον περασμένο Απρίλιο στην Πάδοβα, μέσα στον Δημόσιο Κήπο της Αρένα, καθώς περίμενα να μπω στο παρεκκλήσι, προσπαθούσα να φανταστώ πώς θα ήταν εκείνος ο Ενρίκο, γιος του τοκογλύφου Ρετζινάλντο Σκροβένι, που για να απαλλαγεί από το άγος του κακόφημου πατέρα του όχι μόνο έκτισε αυτό το παρεκκλήσι αλλά και κάλεσε τον μέγα Τζιότο να εικονογραφήσει το εσωτερικό του. Τον τοκογλύφο ο Δάντης τον έριξε στον έβδομο κύκλο της Κόλασης.
Στο δισυπόστατο τοπίο της αθανασίας η κατάρα βρίσκεται απέναντι από τη δόξα. Τον πατέρα Σκροβένι δεν τον καταράστηκε ο Θεός αλλά ο ποιητής της «χαρίζοντάς» του με εκδικητικό πάθος το αιώνιο πιστοποιητικό του Σκοτεινού. Ο γιος του, για να γλιτώσει από την κόλαση των αναμνήσεων και να εξορκίσει το προπατορικό αμάρτημα, ζήτησε από τον Τζιότο να του φτιάξει αυτόν τον γαλανό παράδεισο που σκεπάζει με τις εικόνες του τους τοίχους του παρεκκλησιού και σε αφήνει άφωνο, όπως άφησε άφωνο και τον Προυστ και τον Μαλρό.
Εξι χρόνια (από το 1303 ως το 1309) δούλεψε εδώ ο ανεπανάληπτος φλωρεντινός δάσκαλος της σύνθεσης αφήνοντας σε τούτη την πόλη ένα από τα μεγαλειωδέστερα εικαστικά έργα της Ευρώπης. Τώρα, μετά την πρόσφατη αναστύλωση, οι εξαίσιες τοιχογραφίες είναι πιο έντονες, λες και πέρασε το φως της άνοιξης μέσα από την τοιχοποιία για να λάμψουν ο ουρανός του μεγάλου ποιήματος και τα πρόσωπα των αγίων. Αυτή είναι η πρώτη μεγάλη σύνθεση της Αναγέννησης και μία από τις πέντε μεγαλύτερες που γνώρισαν η Ευρώπη και ο κόσμος. Και βρίσκεται εδώ, σε μια πόλη με πληθυσμό λίγο μεγαλύτερο από εκείνον της Πάτρας.
Οι πόλεις της Αναγέννησης ανεπτυγμένες στον χρόνο και στις αναμνήσεις φαντάζουν πιο μεγάλες εξαιτίας των μορφών που τις σημάδεψαν. Στην Πιάτσα ντελ Σάντο το Μνημείο του Γκαταμελάτα επισκοπεί την πλατεία. Ο ιππέας τού Ντονατέλο κοιτάζει πάνω από τις στέγες, στο βάθος του ουρανού ( ή μήπως των εποχών;) Η στάση και ο όγκος του αλόγου παραπέμπουν στην ορμή και στη βία του μέλλοντος. Το γερασμένο πρόσωπο του ιππέα στη φθορά του.
Στο πανεπιστήμιο της πόλης, το οποίο ανήκει στα αρχαιότερα της Ευρώπης, φοίτησαν ο Δάντης, ο Πετράρχης και ο Τουρκουάτο Τάσο. Εδώ δίδαξε ο Γαλιλαίος. Και αυτά αρκούν για να ακούγονται γοητευτικοί οι κοινοί τόποι: Πάδοβα η λογία και Πάδοβα των καλλιτεχνών: του Μαντένια, του Ντονατέλο, του Τζιότο. Πάδοβα όπου «η στρίγκλα (Κατερίνα) έγινε αρνάκι» σύμφωνα με τον τίτλο της αρχικής (κωμικής) μετάφρασης του τίτλου του σαιξπηρικού έργου.
Στο Πεντρόκι (από τα ιστορικότερα καφενεία της Ευρώπης) οι πελάτες είναι λιγοστοί παρά τον ανοιξιάτικο καιρό. Αυτό το μνημείο της αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα, που το παρήγγειλε στον Γιαπέλι ο καφεπώλης Αντόνιο Πεντρόκι, είναι εμπνευσμένο, λένε, από τα Προπύλαια της Ακρόπολης. Απόλυτη ησυχία επικρατεί στο εσωτερικό του καφενείου με τις ιωνικές κολόνες, την οποία δεν διακόπτουν ούτε οι χαρούμενες φωνές των φοιτητών δίπλα στην πλατεία Καβούρ. Η σιωπή, η μήτρα της στιγμής και ο προθάλαμος του ακαριαίου, περιέχει όλον τον χρόνο. Στον επάνω όροφο βρίσκεται η μεγάλη αίθουσα του Φιλαρμονικού Κύκλου. Εκεί εκτός από τα κονσέρτα διοργανώνονται ποιητικές αναγνώσεις.
Κοιτάζω γύρω μου αυτό το σκηνικό του προηγούμενου αιώνα προσπαθώντας να φανταστώ σε ποιο τραπεζάκι θα καθόταν ο Σταντάλ που έγραψε πως η Πάντοβα είναι η πιο φτωχή και η πιο χαρούμενη πόλη του κόσμου. Σήμερα βέβαια δεν είναι φτωχή – ούτε χαρούμενη. Εχει αποκτήσει τη μελαγχολική σοβαρότητα των ευρωπαϊκών πόλεων του Βορρά που την απαλύνουν η αιθρία της άνοιξης και η πατίνα του χρόνου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Δάντη: Η Θεία Κωμωδία (εκδόσεις Gutenberg)
Σταντάλ: Το κόκκινο και το μαύρο (εκδόσεις Εξάντας)
Σταντάλ: Αναμνήσεις εγωτισμού (εκδόσεις Γνώση)
Σταντάλ: Αρμάνς (εκδόσεις Ηριδανός)
Σταντάλ: Το μοναστήρι της Πάρμας (εκδόσεις Εστία)
Σταντάλ: Περί έρωτος (εκδόσεις Εξάντας)
Σταντάλ: Ιταλικά χρονικά (εκδόσεις Ερατώ)
