«Ο Ρίτσαρντ Νίξον αγαπούσε τη χώρα του!»
Ο αρκετά γνωστός στη χώρα μας λόγω της εμπλοκής του στο Κυπριακό πρόβλημα Χένρι Κίσινγκερ υπήρξε ο κυριότερος διαμορφωτής της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών, τόσο επί προεδρίας Νίξον όσο και επί προεδρίας Φορντ. Διατέλεσε σύμβουλος για θέματα εθνικής ασφαλείας (1968-1969), πρόεδρος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας (1969-1975) και υπουργός Εξωτερικών (1973-1977). Μολονότι ο βασικός αρχιτέκτονας του άγριου βομβαρδισμού της Καμπότζης το 1969 και το 1970, ο Κίσινγκερ υποστήριξε την πολιτική «βιετναμοποίησης» («vietnamization») του προέδρου Νίξον, δηλαδή της σταδιακής απεμπλοκής των αμερικανικών στρατευμάτων από τον Πόλεμο του Βιετνάμ. Για τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις του με το Βόρειο Βιετνάμ ο Χένρι Κίσινγκερ τιμήθηκε με το Βραβείο Νομπέλ Ειρήνης το 1973. (Ο βορειοβιετναμέζος διαπραγματευτής Λε Ντουκ Θο αρνήθηκε την τιμή.) Στον λόγο που δημοσιεύουμε σήμερα ο Χένρι Κίσινγκερ μιλάει στην κηδεία του Ρίτσαρντ Νίξον, αποτιμώντας την προσφορά του πρώην ηγέτη του.
” Στη διάρκεια της τελευταίας εβδομάδας της ζωής του Ρίτσαρντ Νίξον συχνά φανταζόμουν πώς θα είχε αντιδράσει απέναντι στο κύμα ενδιαφέροντος, εκτίμησης, θαυμασμού και στοργής που προκλήθηκε από την ύστατη μεγάλη του μάχη. Η αγριωπή του στάση να μη δίνει ποτέ σημασία στα σχόλια των μέσων μαζικής ενημέρωσης θα έμοιαζε αντίθετη με την πάντα λεπτή νύξη ότι ακόμη μια ερμηνευτική εξιστόρηση δεν θα ήταν ανεπιθύμητη. […]
Οταν πληροφορήθηκα τα τελευταία νέα, ως τότε τόσο αναμενόμενα και όμως τόσο δύσκολο να τα αποδεχθώ, ένιωσα ένα βαθύ αίσθημα κενού. […]
Στον χειρισμό της εξωτερικής πολιτικής ο Ρίτσαρντ Νίξον υπήρξε ένας από τους γόνιμους προέδρους. Ανέλαβε καθήκοντα όταν η ροπή της ιστορίας μετακινούσε την Αμερική από μια θέση κυριαρχίας σε μια ηγετική θέση. Η κυριαρχία αντικατοπτρίζει την ισχύ. Η ηγεσία πρέπει να κερδηθεί. Και ο Ρίτσαρντ Νίξον κέρδισε αυτό τον ηγετικό ρόλο για λογαριασμό της χώρας του με κουράγιο, αφοσίωση και ικανότητα.
Οταν ο Ρίτσαρντ Νίξον ορκίστηκε πρόεδρος των ΗΠΑ, 550.000 Αμερικανοί πολεμούσαν σε έναν τόπο τόσο μακριά από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Αμερική δεν είχε καμιά επαφή με την Κίνα, το πιο πολυάνθρωπο έθνος του κόσμου. Δεν είχε διαπραγματεύσεις με τη Σοβιετική Ενωση, την άλλη πυρηνική υπερδύναμη. Οι περισσότερες μουσουλμανικές χώρες είχαν διακόψει τις διπλωματικές τους σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και η διπλωματία στη Μέση Ανατολή βρισκόταν σε αδιέξοδο. Ολο αυτό εν μέσω της πιο οδυνηρής εσωτερικής κρίσης από τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Οταν έληξε η θητεία του Ρίτσαρντ Νίξον, είχε επικυρωθεί συμφωνία να τερματισθεί ο πόλεμος στο Βιετνάμ και είχαν παγιωθεί οι βασικές γραμμές ολόκληρης της μετέπειτα πολιτικής: ο διαρκής διάλογος με την Κίνα· η ετοιμότητα χωρίς αυταπάτες για την εξομάλυνση των εντάσεων με τη Σοβιετική Ενωση· οι ειρηνευτικές διαδικασίες στη Μέση Ανατολή· η έναρξη, μέσω της Ευρωπαϊκής Συνδιάσκεψης για την Ασφάλεια, της αποκατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως διεθνούς ζητήματος, που αποδυνάμωσε την επιρροή της Σοβιετικής Ενωσης στην Ανατολική Ευρώπη.
Οι στόχοι της εξωτερικής πολιτικής του Ρίτσαρντ Νίξον υπήρξαν μεγάλου βεληνεκούς. Και τους ακολουθούσε χωρίς να νοιάζεται για τα πολιτικά επακόλουθα στο εσωτερικό. Οταν έκρινε ότι διακυβεύονταν τα εθνικά μας συμφέροντα, τολμούσε τη σύγκρουση, παρά τη χρονική εγγύτητα των εκλογών και επίσης εν μέσω της χειρότερης κρίσης της ζωής του. Και σήκωνε, αν και με κάποιο πόνο, το βάρος της αποδοκιμασίας από επί μακρόν φίλους και συμμάχους σχετικά με την εξομάλυνση των εντάσεων με την Κίνα και τη Σοβιετική Ενωση. Αντλούσε δύναμη από μια πεποίθηση. Συχνά μου εξέφραζε την άποψη ότι το τίμημα του να κάνουμε κάτι ως τη μέση δεν είναι καθόλου μικρότερο από το να το κάνουμε ολόκληρο. Συνεπώς θα μπορούσαμε τουλάχιστον να το κάνουμε σωστά. Ετούτο είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα του Ρίτσαρντ Νίξον. Υπήρξε τόσο ηθικό όσο επίσης και πολιτικό – το ότι ηγείτο από τη δύναμη σε μια στιγμή φανερής αδυναμίας, το ότι διαχειρίστηκε με σύνεση την προσαρμοστικότητα του έθνους και με αυτόν τον τρόπο έθεσε τα θεμέλια της νίκης στον Ψυχρό Πόλεμο.
Συνεσταλμένος και ακοινώνητος, ο Ρίτσαρντ Νίξον ανάγκασε τον εαυτό του να επιτύχει στο πιο κοινωνικό των επαγγελμάτων και χαλύβδωνε τον εαυτό του με ευδιάκριτες ενέργειες εξαιρετικού θάρρους. Σε πείσμα της βίαιης εσωτερικής δημόσιας αντιπαράθεσης, έμενε πιστός στο βασικό του μοτίβο ότι το μεγαλύτερο ελεύθερο έθνος στον κόσμο είχε το καθήκον να ηγηθεί και κανένα δικαίωμα να παραιτηθεί (από το καθήκον αυτό).
Ο Ρίτσαρντ Νίξον θα ήταν πολύ περήφανος που ο πρόεδρος Κλίντον και όλοι οι εν ζωή πρώην πρόεδροι των Ηνωμένων Πολιτειών βρίσκονται εδώ, συμβολίζοντας ότι το μακρύ και κάποιες φορές πικρό του ταξίδι τερματίστηκε με μια συμφιλίωση.
Ελπίζω ότι στις τελευταίες του ώρες θα μπορούσα να του είχα μιλήσει για τον Μπράιαν Μακ Ντόναλντ, ο οποίος, στη διάρκεια της κρίσης στην Καμπότζη, έκανε απεργία πείνας σε ένα παγκάκι στο Πάρκο Λαφαγέτ απέναντι από τον Λευκό Οίκο, ώσπου, όπως είπε, «ο πρόεδρος Νίξον εκπλήρωσε τη δεσμευτική του υπόσχεση να αποσύρει τις αμερικανικές δυνάμεις από τη μαρτυρική χώρα σε δύο μήνες» – μια υπόσχεση η οποία, στην πραγματικότητα, τηρήθηκε.
Στο χάσμα των δεκαετιών, ο Μπράιαν μου τηλεφώνησε την ημέρα που ο Ρίτσαρντ Νίξον αρρώστησε και άφησε μήνυμα: «Οταν μιλήσετε στον πρόεδρο Νίξον, πείτε του ότι προσεύχομαι γι’ αυτόν».
Ας αποχαιρετήσουμε λοιπόν τον γενναίο φίλο μας. Στεκόταν σε κορυφές που θρυμματίζονταν στους κρημνούς. Ποτέ όμως δεν το έβαζε κάτω. Μέσα στη μοναξιά του οραματιζόταν μια νέα διεθνή τάξη, η οποία θα μπορούσε να ελαττώσει τις μακροχρόνιες έχθρες, να ενδυναμώσει τις ιστορικές φιλίες και να φέρει νέα ελπίδα στην ανθρωπότητα – ένα όραμα όπου τα όνειρα και οι δυνατότητες συνενώνονταν.
Ο Ρίτσαρντ Νίξον τερμάτισε τον πόλεμο. Και προώθησε το όραμα της ειρήνης που είχε διαμορφώσει από τα νεανικά του χρόνια ως Κουάκερος. Ηταν αφοσιωμένος στην οικογένειά του. Αγαπούσε τη χώρα του. Και θεωρούσε τη θητεία τιμή του. Υπήρξε για εμένα προνόμιο που μου επετράπη να τον βοηθήσω. ”
