Φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους και προσαρμόζονται με δυσκολία στις νέες συνθήκες, που ακολουθούν άλλον κλάδο σπουδών από αυτόν που θα ήθελαν, φοιτητές με ανασφάλεια για την επαγγελματική αποκατάστασή τους, φοιτητές που θέλουν ενημέρωση σχετικά με τις μεταπτυχιακές σπουδές και δεν έχουν ποιον να ρωτήσουν. Κάπως έτσι φτιάχνεται το προφίλ του φοιτητόκοσμου με φόντο τα εμπόδια αλλά και τις αναζητήσεις για διέξοδο. Σε ποσοστό 16,4% οι φοιτητές κάνουν σπουδές σε ανώτατη σχολή που δεν επιθυμούν, με πρώτους εκείνους που σπουδάζουν δάσκαλοι και λένε ότι κατά λάθος ή σωστότερα λόγω βαθμολογίας στις πανελλαδικές εξετάσεις βρέθηκαν αλλού γι’ αλλού. Το 61,4% των φοιτητών δηλώνει ως μεγαλύτερο ζήτημα την επαγγελματική αποκατάσταση ενώ το 72,6% λέει ευθαρσώς ότι αντιμετώπισε ή αντιμετωπίζει προβλήματα προσωπικώς κατά τη φοίτηση. Οι περισσότεροι φοιτητές πάντως απευθύνονται σε οικείους και φίλους για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες ή να πάρουν αποφάσεις αλλά δηλώνουν δεκτικοί στη στήριξη ειδικών περί συμβουλευτικής εντός του πανεπιστημίου.
«Το Βήμα» παρουσιάζει τη μεγαλύτερη επιδημιολογική έρευνα που έγινε ως σήμερα στην Ελλάδα σχετικά με τα προβλήματα των φοιτητών, τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. Διενεργήθηκε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης με δείγμα το 10% του ενεργού φοιτητικού πληθυσμού του πανεπιστημίου (Αλεξανδρούπολη, Κομοτηνή, Ξάνθη)! Στην έρευνα συμμετείχαν 507 φοιτητές και των δύο φύλων, ηλικίας 17 ως 34 ετών, που φοιτούν σε καθηγητικές σχολές και παιδαγωγικές σχολές, σε σχολές επαγγελμάτων υγείας και θετικών επιστημών, δικαίου κ.ά. Διερευνήθηκαν το κατά πόσον η συγκεκριμένη σχολή φοίτησης αποτελεί επιλογή του φοιτητή, ποια προβλήματα απασχολούν τους φοιτητές και με ποιον τρόπο τα επιλύουν. Καταγράφηκε επίσης η πρόθεσή τους να συζητήσουν με έναν ειδικό της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας Φοιτητών κάποιο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν αλλά και τους λόγους που θα τους απέτρεπαν από το να αποταθούν σε κάποιον ειδικό.
Η έρευνα έχει τίτλο «Διερεύνηση των αναγκών των φοιτητών του ΔΠΘ σχετικά με τη λειτουργία της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας του Γραφείου Διασύνδεσης» (1999) και η επεξεργασία των στοιχείων της ολοκληρώθηκε μόλις πριν από λίγες ημέρες. Υπεύθυνος της έρευνας είναι ο κλινικός ψυχολόγος κ. Κώστας Ευθυμίου, διευθυντής της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου, υπό την εποπτεία του Γραφείου Διασύνδεσης του ΔΠΘ, όπου επιστημονικός υπεύθυνος είναι ο καθηγητής κ. Νίκος Γεωργουλάς.
Οπως φαίνεται από το γεγονός ότι μόνο το 5,8% των φοιτητών διαμένει με την πατρική οικογένεια και μόνο το 16,7% κατάγεται από τη Θράκη, η πλειονότητα των φοιτητών μετακινήθηκε στην περιοχή της Θράκης λόγω της εισαγωγής στο ΔΠΘ μέσω του συστήματος των πανελλαδικών εξετάσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι περισσότεροι βιώνουν κατά τη φοίτησή τους τις πρώτες εμπειρίες διαβίωσης μακριά από την πατρική οικογένεια (16,7% των φοιτητών είναι από την Αθήνα, 13,4% από τη Μακεδονία, 12,9% από τη Θεσσαλονίκη, 9,4% από τη Θεσσαλία, 6,5% από την Πελοπόννησο, 6% από την Κύπρο, 5,6% από τη Στερεά Ελλάδα, 5,4% από την Κρήτη, 3,1% από την Ηπειρο και 0,8% από τα Ιόνια νησιά).
Ωστόσο στην πλειονότητά τους οι φοιτητές βασίζονται αποκλειστικά στους γονείς τους για οικονομική υποστήριξη (88,3%), με τους άνδρες φοιτητές να αναφέρουν κάπως πιο συχνά από τις γυναίκες ότι υποστηρίζονται μερικώς από τους γονείς τους (11,8% έναντι 7,3%) και λιγότερο συχνά ότι υποστηρίζονται αποκλειστικά από τους γονείς τους (84,9% έναντι 89,8%). Επίσης οι φοιτητές προτιμούν περισσότερο από ό,τι οι φοιτήτριες να κατοικούν μόνοι τους (46,4% έναντι 34,6%) και λιγότερο συχνά με συγκάτοικο (29,8% έναντι 40,8%). Οσον αφορά το επάγγελμα της μητέρας, η συχνότερη κύρια απασχόληση είναι τα οικιακά (54,4%), ακολουθούμενη από την εργασία στον δημόσιο τομέα (14,1%) και την εκπαίδευση (12,7%). Διαφορετική είναι η εικόνα σχετικά με το επάγγελμα του πατέρα όπου τα υψηλότερα ποσοστά παρουσιάζονται στις κατηγορίες δημόσιος υπάλληλος, ελεύθερος επαγγελματίας, ιδιωτικός υπάλληλος και εκπαιδευτικός.
Η επιλογή του κλάδου σπουδών
Παρ’ όλο που η μεγάλη πλειονότητα των φοιτητών (83,6%) ακολουθεί τον κλάδο σπουδών που επιθυμεί, δεν είναι διόλου μικρό το ποσοστό εκείνων που με άλλα όνειρα ξεκίνησαν και σε άλλη σχολή μπήκαν. Σε ποσοστό 16,4% οι φοιτητές δεν σπουδάζουν σε σχολή της αρεσκείας τους και λένε ότι κατέληξαν εκεί επειδή «ήταν ανεπαρκής η βαθμολογία τους στις πανελλαδικές εξετάσεις» (64,5%). Ακολουθούν οι επιλογές που έγιναν με σκοπό την εξασφάλιση καλύτερων προοπτικών επαγγελματικής αποκατάστασης (10,5%), η παρέμβαση των γονέων στην επιλογή του κλάδου σπουδών (9,2%) και ο λανθασμένος επαγγελματικός προσανατολισμός (7,9%).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το υψηλότερο ποσοστό φοιτητών που ακολουθούν τις σπουδές που θέλουν παρουσιάζεται στις σχολές υγείας (93,9%) ενώ το χαμηλότερο στις παιδαγωγικές σχολές (64,0%). Οι υπόλοιπες σχολές εμφανίζουν ποσοστά που κυμαίνονται μεταξύ 86% και 89%. Οπως τονίζει ο κ. Ευθυμίου, «το γεγονός ότι φοιτητές που θα βγουν αύριο δάσκαλοι πραγματοποιούν σπουδές που δεν τους ταιριάζουν έχει αντίκτυπο τόσο στην πορεία των σπουδών και στην πρόσληψη προσφερόμενης γνώσης όσο και στη μελλοντική επαγγελματική επάρκειά τους». Μάλιστα αμέσως μετά σε απαρέσκεια ως προς την επιλογή της σχολής φοίτησης ακολουθούν οι φοιτητές καθηγητικών σχολών…
Ο κλάδος σπουδών που θα ήθελαν να ακολουθήσουν οι φοιτητές που δεν σπουδάζουν επί του παρόντος αυτό που επιθυμούν είναι κυρίως σπουδές ψυχολογίας (22,4%) και ακολουθούν οι ξένες φιλολογίες (19,4%), η Νομική (13,4%) και οι τέχνες (11,9%).
Ποια είναι τα θέματα που τους απασχολούν
Οι φοιτητές, σύμφωνα με τις απαντήσεις τους στην έρευνα, ανέδειξαν τα προβλήματα που απασχολούν τον φοιτητόκοσμο γενικά. Το υψηλότερο ποσοστό συγκέντρωσε η κατηγορία επαγγελματικές προοπτικές (61,4%) που περιλαμβάνει έλλειψη πληροφόρησης για προοπτική στην αγορά εργασίας, έλλειψη επαγγελματικού προσανατολισμού, ανασφάλεια για επαγγελματική αποκατάσταση και απαξίωση πτυχίου ή σπουδών. Ακολουθούν τα προβλήματα σχέσεων με το άλλο φύλο, τους συμφοιτητές, τους φίλους (59,5%) αλλά και ψυχολογικά προβλήματα, άγχος, κακή οικογενειακή κατάσταση, στενοχώρια και δυσθυμία (40,7%). Υψηλά ποσοστά συγκεντρώνουν οι κατηγορίες προβλήματα φοίτησης – δυσκολίες στις σπουδές, αναβλητικότητα σπουδών, άγχος εξετάσεων (33,8%) και προβλήματα προσαρμογής (33,1%). Το χαμηλότερο ποσοστό συγκεντρώνουν τα κοινωνικά ζητήματα όπως έλλειψη ιατρικής ενημέρωσης, βία, ναρκωτικά, άνιση κατανομή των δύο φύλων στη σχολή φοίτησης, κομματικοποίηση, ανισότητα φύλων κ.ά. (6,5%).
Διαφοροποίηση υπήρξε ως προς τις εκτιμήσεις για τα προβλήματα ανάλογα με το έτος φοίτησης. Οι φοιτητές των μεγαλύτερων ετών (τρίτο και τέταρτο) προβληματίζονται για τις επαγγελματικές προοπτικές (78,8% και 65,3% αντίστοιχα) μια και είναι η περίοδος που πρέπει να αποφασίσουν για τη μελλοντική πορεία τους. Οι φοιτητές πρώτου και δεύτερου έτους προβάλλουν ως κύρια θέματα τα σχετικά με τη στέγαση, τη σίτιση, τις μετακινήσεις και τα οικονομικά (40,9% και 42,3% αντίστοιχα) και τα προβλήματα προσαρμογής (40,3% και 48,7% αντίστοιχα).
Είναι ενδεικτικό ότι σε ποσοστό 72,6% οι φοιτητές ανέφεραν ότι αντιμετωπίζουν ή έχουν αντιμετωπίσει οι ίδιοι προβλήματα που επιμερίζονται κατά σειρά ως εξής:
* Επαγγελματικές προοπτικές (38,5%).
* Προβλήματα σχέσεων (30,3%).
* Προβλήματα φοίτησης (24,5%).
* Ψυχολογικά προβλήματα (23,2%).
* Κοινωνικά ζητήματα (1,3%).
Ενδιαφέρον εύρημα στην έρευνα είναι ότι υπάρχει συνάφεια των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές με το αν ακολουθούν τον κλάδο σπουδών που επιθυμούν. Οπως μας λέει ο ερευνητής, «οι φοιτητές οι οποίοι φοιτούν σε σχολή που δεν ήταν επιλογή τους αναφέρουν συχνότερα ότι αντιμετώπισαν ή αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα προσωπικά (84,2% έναντι 70,0%)».
Ζητείται βοήθεια
Πού αναζητούν στήριξη για να λύσουν οι φοιτητές τα προβλήματά τους; Ζητούν υποστήριξη από το άμεσο περιβάλλον. Οι περισσότεροι φοιτητές επιλύουν τα προβλήματά τους συζητώντας με φίλους τους (64,6%), με τους γονείς τους (54,9%) και τον σύντροφό τους (33,3%).
Πάντως οι φοιτητές εμφανίζονται ανοιχτοί και έτοιμοι να δεχθούν βοήθεια από εκείνους που… ξέρουν. Οι περισσότεροι θα απευθύνονταν σε έναν ειδικό της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας (66,9%) για κάποιο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν. Η πρόθεση συνεργασίας με έναν ειδικό της Συμβουλευτικής δεν επηρεάζεται από το έτος φοίτησης, τη σχολή φοίτησης ή το μορφωτικό επίπεδο των γονέων. Αντίθετα, σημαντική είναι η επίδραση του φύλου, καθώς οι γυναίκες είναι πιο δεκτικές από τους άντρες (70,4% έναντι 59,1%).
Ως προς τους λόγους για τους οποίους το 33,1% των φοιτητών δεν θα αποτεινόταν σε κάποιον ειδικό η απάντηση που συγκέντρωσε το υψηλότερο ποσοστό είναι «Τα καταφέρνω μόνος-η μου» (21,1%), ακολουθούμενη από τις απαντήσεις «Δεν αντιμετωπίζω κάποιο πρόβλημα» (17,4%), «Δεν θέλω να μιλήσω σε έναν ξένο» (13,8%).
Η κύρια δραστηριότητα της Συμβουλευτικής Υπηρεσίας κατά τη γνώμη των φοιτητών θα πρέπει να είναι η παροχή συμβουλευτικής (71,8%). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι φοιτητές αντιλαμβάνονται αυτή την υπηρεσία και ως επαγγελματικό σύμβουλο. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί φοιτητές δήλωσαν πως πρέπει να έχει δραστηριότητες όπως ενημέρωση για επαγγελματικές προοπτικές (14,7%), πληροφόρηση για μεταπτυχιακές σπουδές (14,3%) και πληροφόρηση για προπτυχιακές σπουδές (12,4%).
Οι συχνότερες παρατηρήσεις ήταν ότι η Συμβουλευτική Υπηρεσία είναι απαραίτητη (35,6%) και ότι θα έπρεπε να στελεχώνεται από ειδικούς (29,4%), ενώ υψηλό ήταν το ποσοστό των φοιτητών που δεν είχαν επαρκή ενημέρωση για τη Συμβουλευτική Υπηρεσία (28,9%).
