ΑΝ ΜΑΣ ΕΛΕΙΠΕ, το έχουμε και αυτό. Ελληνικό, μεσογειακό «Ελ Νίνιο», με «θερμό» ταμπεραμέντο, απρόβλεπτο εν μέρει και αρκετά «θυμωμένο». Το «βρέφος» αυτό ευθύνεται και για τις τελευταίες καταιγίδες που έπληξαν την Αττική, ορισμένες ηπειρωτικές περιοχές της χώρας και νησιά του Αιγαίου.
Φυσικά, τον ανωτέρω όρο δεν θα τον ακούσετε από επίσημα χείλη μετεωρολόγων, περιγράφει όμως εύγλωττα την κατάσταση. Ξαφνικές εναλλαγές, καταιγίδες, θερμοκρασίες αρκετά συγκρατημένες, ώστε να αναρωτιόμαστε όλοι αν ο «καιρός τρελάθηκε». Πάντως, σε γενικές γραμμές το… δικό μας «Ελ Νίνιο» έχει… ανατολικές καταβολές.
Ο καιρός δεν τρελάθηκε, υποστηρίζει ο μετεωρολόγος κ. Θ. Κολυδάς. Και πέρυσι, στις αρχές Δεκεμβρίου, μια τρομερή καταιγίδα έπληξε τη Χίο προξενώντας καταστροφές. Εφέτος όμως σε ορισμένες περιοχές της χώρας ο καιρός το… παράκανε. Τις τρεις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου που διανύουμε η βροχή που έπεσε στη Ζάκυνθο ισοδυναμεί με τον μέσο όρο όλου του μήνα. Και ο Νοέμβριος ήταν εξίσου βροχερός σε άλλες περιοχές. Ενδεικτικά τον εφετινό Νοέμβριο το ύψος της βροχόπτωσης ήταν τριπλάσιο από τον μέσο όρο του συγκεκριμένου μήνα στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη και άλλες περιοχές όπως η Λάρισα, τα Τρίκαλα και το Λεωνίδιο που επίσης υπέστησαν καταστροφές.
Θα μπορούσε να πει κανείς ότι εφέτος υπάρχουν κάποιες ιδιομορφίες όσον αφορά την εκδήλωση ραγδαίων βροχών και καταιγίδων. Οπως λένε οι μετεωρολόγοι, οι περισσότερες βροχές στην Ελλάδα εκδηλώνονται κυρίως πάνω από τους ορεινούς όγκους και εξαρτάται από το ανάγλυφο μιας περιοχής πώς αυτή θα επηρεαστεί. Συνήθως τα χαμηλά βαρομετρικά που έρχονται από την Κεντρική Μεσόγειο κινούμενα Δυτικά δίνουν τα υψηλότερα ποσοστά βροχόπτωσης. Στις περισσότερες των περιπτώσεων τα βαρομετρικά χαμηλά εμποδίζονται από τον ορεινό όγκο της Πίνδου να περάσουν ανατολικά, και όταν περνούν εμφανίζονται κάπως εξασθενημένα.
Εφέτος όμως τα βαρομετρικά χαμηλά έκαναν κατά κάποιον τρόπο μια κυκλωτική κίνηση στη χώρα μας. Εκτός από τα «δυτικά» βαρομετρικά, πολλά από αυτά που μας «επιτέθηκαν» προέρχονται από τις ακτές της Λιβύης και της Τυνησίας. Δημιούργησαν έτσι μια διαφορετική κατάσταση. Τα εχθρικά βαρομετρικά δημιούργησαν ανατολικούς ανέμους και συμπυκνώσεις υγρασίας στην ατμόσφαιρα. Ετσι εξηγείται και το γεγονός ότι είχαμε ιδιαίτερα υψηλή βροχόπτωση και στη νοτιο-ανατολική χώρα. Αυτή η εξέλιξη όμως εξηγεί και το γεγονός ότι το φαινόμενο ήταν κατά τόπους ιδιαίτερα οξυμένο. Στην Αττική, για παράδειγμα, τα νότια και τα ανατολικά προάστια αντιμετώπισαν μεγαλύτερα προβλήματα. Αυτό έδειξαν και οι μετρήσεις της βροχόπτωσης. Στον σταθμό του Ελληνικού ήταν κατά πολύ υψηλότερες από τον σταθμό της Νέας Φιλαδελφείας.
Εδώ, λοιπόν, εμπλέκεται και το… δικό μας «Ελ Νίνιο». Οπως εξηγεί ο κ. Κολυδάς «θα λέγαμε ότι έναν ουσιαστικό ρόλο για τα μεγάλα ποσοστά βροχόπτωσης στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου παίζει η ύπαρξη ενός θερμού θαλάσσιου ρεύματος όταν έχουμε ανατολικούς ανέμους που “περιπλέει” τις μικρασιατικές ακτές και “εμπλουτίζει” με μεγαλύτερα ποσοστά υγρασίας την περιοχή. Αυτή η κατάσταση αποσταθεροποιεί περισσότερο τον καιρό».
Βρισκόμαστε μπροστά από σπάνια καιρικά φαινόμενα; Εξαρτάται πώς θα το πάρει ο καθένας. Πάντως ο μηχανισμός που «κινεί τα νήματα» έχει μια εξήγηση: « Η κίνηση των χαμηλών βαρομετρικών αλλάζει κατά περιόδους» εξηγεί ο κ. Κολυδάς. «Αν η κίνηση αυτή ήταν βορειότερα, ίσως και να μην είχαμε βροχές, όπως έγινε, για παράδειγμα, το 1989». Σε γενικές γραμμές η στατιστική δείχνει ότι ακραία καιρικά φαινόμενα σημειώνονται κατά τους μήνες Νοέμβριο και Δεκέμβριο. Εφέτος υπήρχε και η ιδιομορφία ότι τον Οκτώβριο, εκτός από το τετραήμερο μεταξύ 24 και 27 του μηνός δεν έπεσαν πολλές βροχές και ως εκ τούτου θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για κάποια τάση «ισορροπίας» της φύσης με τις βροχές του Νοεμβρίου και του Δεκεμβρίου.
Το ερώτημα είναι τώρα τι μας περιμένει στο εγγύς μέλλον. Οι μετεωρολόγοι είναι πολύ επιφυλακτικοί με τις προβλέψεις μεγάλου χρονικού διαστήματος. Ωστόσο για την προσεχή εβδομάδα προβλέπουν ημέρες με τσουχτερό κρύο και χιόνια ακόμη και σε πεδινές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας. Στη συνέχεια ο καιρός θα παρουσιάσει μια βελτίωση για να ξαναπροσαρμοσθεί στα χειμωνιάτικα πρότυπα. Την ίδια εικόνα, δηλαδή εναλλαγές στη θερμοκρασία, θα παρουσιάσει και τις εορταστικές ημέρες των Χριστουγέννων.
Ωστόσο ο μήνας Νοέμβριος θεωρείται ιδιαίτερα βροχερός και το ρεκόρ κατέχει το 1993. Τότε ήταν ο πλέον βροχερός Νοέμβριος της τελευταίας 40ετίας, με μεγάλες πλημμύρες στα νότια και ανατολικά προάστια της Αθήνας. Το «βρέφος» είχε κάνει και πάλι το θαύμα του. Σήμα κινδύνου από τους επιστήμονες
ΑΝ ΣΤΗΝ Ελλάδα βιώνουμε το δικό μας «Ελ Νίνιο», οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί στην ατμόσφαιρα ολόκληρης της Γης δεν προοιωνίζονται ευχάριστες καταστάσεις. Αντίθετα, πολλοί είναι οι επιστήμονες που εμφανίζονται απαισιόδοξοι αν δεν ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση του φαινομένου του θερμοκηπίου και της καταστροφής του όζοντος. Οι αλλαγές γίνονται ιδιαίτερα αισθητές σε ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη, μεταξύ των οποίων και η νοτιοανατολική Μεσόγειος. Το γεγονός αυτό, υπογραμμίζουν τώρα αρκετοί επιστήμονες, μεταξύ των οποίων και ο καθηγητής της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Χρ. Ζερεφός, ένας από τους πρώτους ειδικούς που έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου από τα τέλη της περασμένης δεκαετίας.
Είμαστε υποχρεωμένοι να ζούμε με τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες και η ξηρασία, όχι μόνο γιατί ζούμε σε μια περιοχή όπου η φύση από μόνη της τα «γεννά», αλλά και γιατί η δράση του ανθρώπου έχει δημιουργήσει τις συνθήκες για την επιδείνωση της κατάστασης. Η μετάβαση σε θερμότερη ατμόσφαιρα συνεπάγεται αύξηση της διακύμανσης των καιρικών φαινομένων, όπως δείχνουν τα μοντέλα που δημιούργησαν όλα τα μεγάλα ερευνητικά ινστιτούτα.
«Το ζήτημα αυτό» τονίζει ο κ. Ζερεφός «έχει πολύ μεγάλη αξία σε περιοχές που βρίσκονται σε οριακή κατάσταση από πλευράς διαθέσιμης βροχής. Η χώρα μας βρίσκεται στο μεταίχμιο, ανάμεσα στην έρημο και στην εύκρατη ζώνη. Οι νότιες περιοχές της χώρας έχουν μεσογειακό κλίμα, αλλά σχεδόν ερημικό τοπίο, ενώ οι βορειότερες εξακολουθούν να έχουν μεσογειακό κλίμα, αλλά όχι ερημικό τοπίο. Ηδη ο Αριστοτέλης στα “Μετεωρολογικά” του κάνει αναφορές στον διαχωρισμό της Ελλάδας σε περιοχές που μπορούν να πληγούν από ακραία γεγονότα, όπως η μεγάλη κλιματική αλλαγή κατά την περίοδο της πτώσης του μυκηναϊκού πολιτισμού, με παρατεταμένη ξηρασία, που προκάλεσε πολιτική αποσταθεροποίηση. Φαίνεται λοιπόν ότι πολλές περιοχές είναι ευάλωτες από την ίδια τη φύση, ακόμη και χωρίς την παρέμβαση του ανθρώπου. Σήμερα οι αλλαγές στη σύσταση της ατμόσφαιρας είναι τόσο ραγδαίες, με σημαντικότατη συμβολή της ανθρώπινης δραστηριότητας και της μόλυνσης ή της υποβάθμισης του περιβάλλοντος, ώστε δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οδηγούμαστε σε έναν θερμότερο 21ο αιώνα. Η διαπίστωση αυτή έχει μεγάλη σημασία, αν ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα: Η ατμόσφαιρα του πλανήτη αποτελείται κατά 78% από άζωτο και κατά 21% από οξυγόνο. Αν η ατμόσφαιρα αποτελείτο μόνο από τις δύο αυτές συγκεντρώσεις, η θερμοκρασία θα ήταν κάτω από το μηδέν, ενώ σήμερα είναι κατά μέσο όρο 14 βαθμοί Κελσίου, επιτρέποντας την επιβίωση του ανθρώπου. Η θερμοκρασία αυτή οφείλεται στο 1% άλλων αερίων που εγκλωβίζουν τη θερμότητα, αποτελούν δηλαδή μια “πλανητική κουβέρτα”. Το κύριο αέριο είναι το διοξείδιο του άνθρακα. Παράλληλα όμως το αέριο αυτό συντελεί κατά 50% στη δημιουργία του φαινομένου του θερμοκηπίου. Αυτό αυξάνεται σήμερα με γοργούς ρυθμούς, που προβλέπεται να διπλασιαστούν τον επόμενο αιώνα, αν δεν ληφθούν μέτρα. Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Ταυτόχρονα υπάρχουν και άλλα αέρια, όπως οι χλωροφθοράνθρακες, οι βρωμάνθρακες κλπ., που επίσης συντελούν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Αποτέλεσμα είναι η αστάθεια του κλίματος και η εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων σε μικρότερη ή μεγαλύτερη κλίμακα».
Η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί είναι άκρως ανησυχητική, τονίζει ο κ. Ζερεφός: «Το σοβαρό σε αυτή τη φάση είναι ότι επειδή και στο παρελθόν συνέβαιναν ακραία φαινόμενα, ο κόσμος νομίζει ότι τα “καμπανάκια δεν χτυπούν”. Ο κίνδυνος όμως να εμφανίζονται ολοένα και συχνότερα είναι υπαρκτός. Πρέπει να προλάβουμε. Τα συστήματα αυτά εξελίσσονται βραδέως, αλλά όχι γραμμικά. Ετσι, στο μέλλον, υπάρχει ο κίνδυνος κατάρρευσης του συστήματος. Αυτό που διαφεύγει στους πολλούς είναι ότι οι “μηχανισμοί άμυνας” όπως τα δάση και οι ωκεανοί που θα μπορούσαν να εξουδετερώσουν τις επικίνδυνες συγκεντρώσεις και να μην εξελίσσεται το φαινόμενο του θερμοκηπίου έχουν πλέον περιορισμένη εμβέλεια. Ετσι το πρόβλημα είναι μακροχρόνιο. Χρειάζονται πλέον σκληρότερες αποφάσεις και θαρραλέα μέτρα για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι».
