mpitsi@dolnet.gr
Το Αιγαίο ανήκει στα ψάρια του; Οχι πια! Οι παραδοσιακοί ψαράδες και οι ιδιοκτήτες μηχανότρατας (ή ανεμότρατας) ερίζουν πάνω από τους τελευταίους ψαρότοπους και ο κίνδυνος να μην υπάρχουν στο άμεσο μέλλον ελληνικά ψάρια στο τραπέζι μας είναι μεγαλύτερος από ποτέ. Τα αποθέματα ψαριών στις θάλασσες του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους έχουν μειωθεί, ενώ δραματικές είναι οι επιπτώσεις γενικότερα στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει η επιστημονική έρευνα που πραγματοποιεί η οργάνωση «Αρχιπέλαγος Αιγαίου» σε συνεργασία με το Τμήμα Βιολογικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Εσεξ. Η παραδοσιακή αλιεία στην Ελλάδα χρόνο με τον χρόνο υποβαθμίζεται σημαντικά, με καταστρεπτικές συνέπειες στην τοπική οικονομία των νησιωτικών και παράκτιων περιοχών. Η βιομηχανική ή μέση αλιεία δρα ανεξέλεγκτα αφού, όπως καταγγέλλουν στο «Βήμα» οι ομοσπονδίες των παράκτιων ψαράδων, οι μηχανότρατες παραβιάζουν διαρκώς τα όρια αλιείας και φθάνουν να αλιεύουν δίπλα στις ακτές. Από την πλευρά τους οι ιδιοκτήτες μηχανότρατας υποστηρίζουν ότι υπάρχουν και παράκτιοι παράνομοι αλιείς και ότι θα πρέπει να ενταθούν τα μέτρα αστυνόμευσης. Τα τοπικά λιμεναρχεία αδυνατούν να επέμβουν αποτελεσματικά, αφού το προσωπικό και τα μέσα που διαθέτουν δεν επαρκούν. Πάντως, σύμφωνα με τους αρμόδιους του υπουργείου Γεωργίας, έχουν ληφθεί νέες αποφάσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ετσι, σύντομα οι ισχύοντες κανονισμοί θα αναμορφωθούν και θα εκδοθούν νέοι οι οποίοι θα προβλέπουν πρόσθετα μέτρα προστασίας των ιχθυαποθεμάτων.
Είκοσι χιλιάδες παράκτιοι ψαράδες, 330 μηχανότρατες, περισσότερες από 40 πεζότρατες, χιλιάδες ερασιτέχνες και πολλοί παράνομοι αλιείς κυνηγούν τα τελευταία ψάρια των ελληνικών θαλασσών οργώνοντας καθημερινά κάθε σπιθαμή τους. «Αν δεν εφαρμοστεί άμεσα ένα αειφορικό πλαίσιο διαχείρισης, η παράκτια αλιεία απειλείται με κατάρρευση» τονίζει η υδροβιολόγος κυρία Αναστασία Μήλιου, υπεύθυνη του επιστημονικού προγράμματος του «Αρχιπελάγους Αιγαίου».
Μακροπρόθεσμα δραματικές επιπτώσεις στα ιχθυαποθέματα και γενικότερα στα θαλάσσια οικοσυστήματα θα έχει η δράση της μέσης αλιείας. «Η έλλειψη ουσιαστικού ελέγχου σε συνδυασμό με τον σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό και τις μηχανές μεγάλης ιπποδύναμης που χρησιμοποιούνται κυρίως στις μηχανότρατες καθιστά αθέμιτο τον ανταγωνισμό ανάμεσα στην παράκτια και στη μέση αλιεία» επισημαίνει ο υπεύθυνος δράσης του «Αρχιπελάγους» κ. Θοδωρής Τσιμπίδης.
Στην Ικαρία η κατάσταση που επικρατεί στην παράκτια ζώνη είναι, όπως λέει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του Επαγγελματικού Αλιευτικού Συλλόγου Αυλακιού – Κάμπου Ικαρίας κ. Κώστας Καρίμαλης, «… μπάτε σκύλοι, αλέστε! Οι ανεμότρατες ψαρεύουν στα 50 μέτρα από την ακτή. Οι τέσσερις λιμενικοί δεν μπορούν να επέμβουν χωρίς σκάφος. Ενα ταχύπλοο που υπάρχει στον Αγιο Κήρυκο, τον μισό χρόνο και παραπάνω βρίσκεται στη Σάμο, αφού τα σκάφη που έχουν εκεί δεν επαρκούν για την αστυνόμευση της περιοχής από τους λαθρομετανάστες. Από την άλλη, το υπουργείο Γεωργίας δεν κάνει τίποτε παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες μας. Η απάντησή τους είναι ότι η κατάσταση θα βελτιωθεί “όταν έρθουν τα νέα μέτρα από την Ευρωπαϊκή Ενωση…”. Οι ανεμότρατες είναι η μεγαλύτερη πληγή, αλλά η αλήθεια είναι ότι παρανομούμε και εμείς οι παράκτιοι. Πρέπει να αντιμετωπιστεί συνολικά το θέμα της αλιείας. Ηδη στη δική μας θαλάσσια περιοχή ο αριθμός των ψαριών είναι μειωμένος. Οι περισσότεροι ψαράδες, όπως και εγώ, ασχολούμαστε πλέον με αγροτικές δουλειές».
Στο Φαρμακονήσι το… παιχνίδι έχει ήδη χαθεί. Πριν από κάποια χρόνια ήταν ένα νησί του οποίου η τοπική οικονομία εξαρτιόταν αποκλειστικά από την αλιεία. Με την υποβάθμιση της παράκτιας αλιείας οι κάτοικοι το εγκατέλειψαν. Σήμερα κατοικείται μόνο περιστασιακά από φαντάρους.
Η μέση αλιεία, όπως ισχυρίζεται ο πρόεδρος του Σωματείου Μέσης Αλιείας «Αιγαίο» κ. Νίκος Μποναφάτσος, «αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής αλιείας. Εμείς τροφοδοτούμε τους Ελληνες με φρέσκο ψάρι. Βεβαίως δεν μπορώ να πω ότι όλοι οι ιδιοκτήτες μηχανότρατας είναι σωστοί. Οφείλει το κράτος να έχει σωστή αστυνόμευση. Πάντως όλοι παρανομούν – και οι παράκτιοι και ακόμη περισσότερο οι ερασιτέχνες, οι οποίοι αποτελούν μεγάλη πληγή. Οι δυναμίτες, τα δίχτυα-αράχνη, τα ψιλά δίχτυα καταστρέφουν ολόκληρες περιοχές».
Η παράκτια και η μέση αλιεία παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές. Ενδεικτικά, μια μηχανότρατα στην οποία εργάζονται έξι άτομα (οι οποίοι εκτός του καπετάνιου είναι χαμηλόμισθοι Αιγύπτιοι που εργάζονται με ολιγόμηνη σύμβαση) έχει ετήσια αλιευτική παραγωγή 200 τόνους ψάρια. Στην παράκτια αλιεία ανάλογη αλιευτική παραγωγή 200 τόνων μπορεί να γίνει από συνολικά 40 παράκτια αλιευτικά σκάφη, τα οποία δημιουργούν 80-120 θέσεις εργασίας σε κατοίκους των νησιών και των παράκτιων περιοχών της Ελλάδας. Εξάλλου το ποσοστό απόρριψης ψαριών (δηλαδή θαλάσσιων οργανισμών που αλιεύονται αλλά δεν έχουν εμπορική αξία και απορρίπτονται νεκροί στη θάλασσα) στην παραδοσιακή αλιεία είναι της τάξεως του 5%-10% του συνολικού αλιεύματος, ενώ στη μέση αλιεία φθάνει το 40%-70%!
Η επιβάρυνση που προκαλούν οι μηχανότρατες «συνήθως είναι καταστρεπτική για τους θαλάσσιους οικοτόπους και έχει μη αναστρέψιμες επιπτώσεις – με εξαίρεση όταν η αλίευση γίνεται σε συγκεκριμένες περιοχές με λασπώδες υπόστρωμα. Η κατάρρευση των πληθυσμών δεν οφείλεται αποκλειστικά στις μηχανότρατες, αλλά έχουν συμβάλει σημαντικά» λέει η κυρία Μήλιου.
Το πρόβλημα «φθινόντων αλιευτικών αποθεμάτων» επισημαίνει σε ανοιχτή επιστολή και ο επίτροπος Φρανς Φίσλερ. Οπως σημειώνει, «κάθε χρόνο χάνονται 8.000 θέσεις εργασίας. Ολο και περισσότερα είδη, όπως ο μπακαλιάρος, κινδυνεύουν να εξολοθρευθούν».
Οι ανοικτές πληγές της αλιείας * Η νομοθεσία τηρείται μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και μόνο σε περιοχές όπου υπάρχει κοντινός λιμενικός σταθμός
Σύμφωνα με τον κανονισμό της ΕΕ υπ. αριθμ. 1626/94 (αρ. 3), απαγορεύεται η αλιεία με τη χρήση συρόμενων εργαλείων σε περιοχές εντός του ορίου των τριών μιλίων από τις ακτές ή της ισοβαθούς των 50 μέτρων. Παρ’ όλο που ο κανονισμός ψηφίστηκε το 1994, δεν έχει εφαρμοστεί ως σήμερα στην Ελλάδα (ο ισχύων κανονισμός, π.χ., για τη μηχανότρατα απαγορεύει την αλιεία εντός του ορίου του ενός μιλίου από τις ακτές).
Η εθνική νομοθεσία καθορίζει τις περιοχές όπου επιτρέπεται να αλιεύουν τα διάφορα αλιευτικά σκάφη. Είναι όμως κοινώς παραδεκτό ότι η νομοθεσία τηρείται μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και μόνο σε περιοχές όπου υπάρχει κοντινός λιμενικός σταθμός. Ετσι, για παράδειγμα, οι μηχανότρατες, που σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία θα έπρεπε να αλιεύουν σε περιοχές με βάθος περισσότερο από 50 μέτρα και σε απόσταση πάνω από ένα ναυτικό μίλι από τη στεριά, συχνά κατά τη διάρκεια της νύχτας «ξύνουν τη στεριά» καταστρέφοντας τα ιδιαίτερα παραγωγικά οικοσυστήματα της παράκτιας ζώνης. «Οι μηχανότρατες βγαίνουν μέχρι τη στεριά και καταστρέφουν τα εργαλεία μας. Πάμε το πρωί να μαζέψουμε τα δίχτυα μας και τα βρίσκουμε κατεστραμμένα ή δεν τα βρίσκουμε καθόλου» παρατηρεί ο αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Αλιευτικών Συλλόγων Β. Αιγαίου κ. Κώστας Αχιλλιάς. «Βεβαίως η σχετική νομοθεσία για τα αλιευτικά πεδία ισχύει όχι μόνο για τις μηχανότρατες αλλά και για τους παράκτιους ψαράδες. Η μηχανότρατα δεν δουλεύει στον Παγασητικό κόλπο. Στον Αμβρακικό όμως δεν επιτρέπονται το γρι-γρι και η πεζότρατα. Η κατάσταση δεν είναι καλύτερη σε καμία από τις δύο περιοχές» επισημαίνει ο κ. Γ. Πετράκης, ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΚΘΕ).
Η εθνική και κοινοτική νομοθεσία καθορίζει και το ελάχιστο επιτρεπόμενο αλιεύσιμο μέγεθος στα διάφορα είδη αλιευμάτων. Αλλά η εφαρμογή των περιορισμών δεν ελέγχεται ούτε από τις λιμενικές αρχές ούτε από τη Διεύθυνση Αλιείας του υπουργείου Γεωργίας. «Σήμερα οι λιμενικοί στην πλειονότητά τους δεν μπορούν να ξεχωρίσουν ούτε τα διαφορετικά είδη ψαριών. Πώς να γίνει έλεγχος;» λέει ο κ. Τσιμπίδης.
Επιπλέον, η παράκτια αλιεία σταδιακά εξαφανίζεται αφού η οικονομική ενίσχυση για την απόσυρση των αλιευτικών σκαφών αποτελεί την κύρια μορφή ενίσχυσης που προσφέρεται από ελληνικής και ευρωπαϊκής πλευράς στην ελληνική αλιεία. «Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα. Η Κοινότητα θέλει να μειώσει την αλιευτική θνησιμότητα μειώνοντας την αλιευτική προσπάθεια. Για τον σκοπό αυτόν αγοράζει σκάφη, δηλαδή αλιευτική ικανότητα. Σαν σκέψη δεν είναι κακή, αλλά η εφαρμογή είναι δύσκολη. Π.χ., αν αγοράσει το 10% των σκαφών θα μειωθεί 10% η προσπάθεια; Προφανώς όχι» παρατηρεί ο κ. Πετράκης.
Ενας ακόμη από τους παράγοντες της υποβάθμισης των ιχθυαποθεμάτων και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων είναι, σύμφωνα με την κυρία Μήλιου, η μη εφαρμογή της νόμιμης αποζημίωσης για τις καταστροφές που προκαλούν στα αλιευτικά εργαλεία τα προστατευόμενα είδη, κυρίως τα ρινοδέλφινα και οι φώκιες. «Η ελληνική νομοθεσία, σύμφωνα με τις διατάξεις νόμου Ν. 1650/86 ΦΕΚ 160Α/ 16.10.86 κεφ. Δ άρθρο 22 παρ. 3 του 1986, ορίζει την καταβολή αποζημιώσεων για υλικές ζημιές που προκαλούνται από προστατευόμενα είδη στα αλιευτικά εργαλεία. Αλλά οι διατάξεις αυτές δεν ενεργοποιήθηκαν ποτέ» καταλήγει η κυρία Μήλιου.
