Τα «παιδιά» του Ψυχρού Πολέμου

xzika@dolnet.gr

Ο ΝΙΚΙΤΑ ΕΧΕΙ ΚΕΦΙΑ. Η φωτογραφία από την επίσκεψη του σοβιετικού ηγέτη στη γιγαντιαία ηλεκτροπαραγωγική μονάδα του Καρπούν στις 5 Ιουλίου 1960

Ο Νικίτα Σεργκέγεβιτς Χρουστσόφ γεννήθηκε στις 17 Απριλίου 1894 στην Καλίνοβκα του Κουρσκ από γονείς φτωχούς αγρότες * Το 1909 ο πατέρας του εγκαθίσταται στην περιοχή του Ντονμπάς, στην Ουκρανία, όπου πιάνει δουλειά σε ορυχείο * Ο Νικίτα είναι 15 ετών και μαθαίνει την τέχνη του μεταλλουργού δουλεύοντας σε εργοστάσιο * Στα 21 χρόνια του είναι πλέον φανατικός αναγνώστης της εφημερίδας των μπολσεβίκων, της «Πράβντα» («Αλήθεια»), η οποία εκδίδεται ήδη από το 1912 * Το 1917, χρονιά της Οκτωβριανής Επανάστασης, είναι εκπρόσωπος των εργατών-μεταλλωρύχων * Το 1918 γίνεται μπολσεβίκος και ένα χρόνο μετά κατατάσσεται στον Κόκκινο Στρατό * Σε ηλικία 27 ετών, εξαιτίας του λιμού, πεθαίνει η πρώτη σύζυγός του * Τρία χρόνια αργότερα, το 1924, παντρεύεται τη Νίνα Πετρόβνα * Συμμετέχει ως εκπρόσωπος άνευ ψήφου στο 14ο Πανενωσιακό Συνέδριο. Η κομματική δράση του ξεφεύγει από τα στενά όρια της Ουκρανίας και τον Ιανουάριο του 1931 εκλέγεται στην κομματική Επιτροπή Πόλης στη Μόσχα, της οποίας δύο χρόνια αργότερα γίνεται δεύτερος γραμματέας. * Την ίδια χρονιά δραστηριοποιείται για την κατασκευή του μετρό της σοβιετικής πρωτεύουσας. Δεν περνούν δώδεκα μήνες και εκλέγεται πρώτος γραμματέας της ίδιας Επιτροπής * Εκλέγεται επίσης και στην Κεντρική Επιτροπή του 17ου Συνεδρίου του κόμματος ένα χρόνο μετά * Το 1937 ο Στάλιν τον χρίζει υποψήφιο για το Πολιτικό Γραφείο. Τακτικό μέλος του Πολιτμπιρό γίνεται όμως δύο χρόνια αργότερα, τον Μάρτιο του 1939 * Το 1938 αναλαμβάνει καθήκοντα πρώτου γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Ουκρανίας * Την περίοδο 1941-1943 ο κομισάριος Χρουστσόφ υπηρετεί σε διάφορα μέτωπα του πολέμου (ο μεγαλύτερος γιος του σκοτώνεται το 1943 στη μάχη του Στάλινγκραντ) * Το 1947 απαλλάσσεται από τα ηγετικά καθήκοντά του στο ουκρανικό ΚΚ κατηγορούμενος για ολιγωρία σε ό,τι αφορούσε τις εθνικιστικές ταραχές και ελάχιστη πρόοδο σε ό,τι αφορούσε την αγροτική αναδιάρθρωση και την ανακολεκτιβοποίηση της περιοχής (ως το τέλος του πολέμου ο Χρουστσόφ είχε δημιουργήσει 504 κολχόζ στην Ουκρανία. Στους επόμενους δέκα μήνες ο διάδοχός του Καγκάνοβιτς «έστησε» πάνω από 1.150 νέες κολεκτίβες) * Η «προσωπική κομματική ήττα» του 1947 είναι προσωρινή. Ο Χρουστσόφ αποκαθίσταται στο αξίωμά του τον Ιανουάριο του 1948 * Τα επόμενα χρόνια επιδίδεται στην αναδιάρθρωση της αγροτικής παραγωγής. Υποστηρίζει τις συγχωνεύσεις των κολχόζ και τη δημιουργία αγροτοπόλεων. * Για αυτή την επιλογή του δέχεται δριμύτατες επιθέσεις μέσα από τις στήλες της «Ιζβέστια» (Φεβρουάριος 1951) από τον πρόεδρο των αγροτικών συνεταιρισμών, ο οποίος υποστηρίζει ότι εξαιτίας του ξεριζώθηκαν 112 νοικοκυριά, ερήμωσαν τέσσερα χωριά «και τώρα οι εσωτερικοί αυτοί μετανάστες καλούνται να εγκατασταθούν σε ένα πέμπτο, μεγαλύτερο χωριό και να χτίσουν με δικά τους έξοδα καλύβες για να μείνουν». Ενα μήνα μετά του αφαιρείται η ευθύνη του αγροτικού τομέα, η οποία περνάει στον Γκεόργκι Μαλένκοφ * Ο αντικαταστάτης του καταδικάζει την προηγούμενη πολιτική που «έβαζε φρένο στη βιομηχανική ανάπτυξη», χωρίς όμως να κατονομάζει τον «κατηγορούμενο» Χρουστσόφ * Τον Οκτώβριο του 1952 στο 19ο Συνέδριο του κόμματος ο Στάλιν μετονομάζει το Πολιτμπιρό σε Πρεζίντιουμ (Διαρκή Εκτελεστική Επιτροπή) με στόχο να τελειώνει με τα παλιά μέλη του Πολιτικού Γραφείου. Η επιρροή του Μαλένκοφ και του Χρουστσόφ στην άσκηση της εξουσίας μετριάζεται * Τον Ιανουάριο του 1953 ο «πατερούλης» επαναφέρει στο προσκήνιο τη θεωρία της «συνωμοσίας των γιατρών» (όπως την εποχή των Μεγάλων Εκκαθαρίσεων) και συλλαμβάνει τους γιατρούς του Κρεμλίνου, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Εβραίοι, με την κατηγορία ότι είχαν σκοτώσει δύο μέλη του Πολιτμπιρό και είχαν συνωμοτήσει να υπονομεύσουν την υγεία των ανώτατων ηγετών του σοβιετικού στρατού * Δύο μήνες μετά (αρχές Μαρτίου του 1953) πεθαίνει ο Στάλιν * Σύμφωνα με τον Χρουστσόφ, ο θάνατος αυτός «απέτρεψε το αιματοκύλισμα που θα έφθανε ως τα ανώτατα κλιμάκια του Κρεμλίνου» * Κανένας από τους πρώην συντρόφους του Στάλιν δεν είναι σε θέση να περιβληθεί την αδιαφιλονίκητη εξουσία που είχε ασκήσει ο ίδιος * Οι σοβαρές υποψηφιότητες ήταν πέντε: Γκεόργκι Μαλένκοφ (είχε υπηρετήσει ως πρωθυπουργός), Λαβρέντι Μπέρια (είχε στα χέρια του το όπλο της αστυνομίας), Βιάτσεσλαφ Μολότοφ (επικεφαλής του υπουργείου Εξωτερικών), Νικολάι Μπουλγκάνιν (υπουργός Αμυνας) και Νικίτα Χρουστσόφ * Τον Σεπτέμβριο του 1953 η Κεντρική Επιτροπή εκλέγει τον Χρουστσόφ πρώτο γραμματέα του κόμματος * Ο νέος επικεφαλής αρχίζει να απομακρύνει από τις θέσεις-κλειδιά τους προσκειμένους στον Μαλένκοφ * Τρεις μήνες μετά δολοφονείται ο Μπέρια * Στις αρχές του 1954 ο Χρουστσόφ αρχίζει να «επενδύει» το πολιτικό μέλλον του στη γεωργία. Ποντάρει στην αύξηση της παραγωγής σιτηρών με την τοποθέτηση ελάχιστων κεφαλαίων και λαμβάνει έγκριση από την ΚΕ για την καλλιέργεια χέρσων εδαφών, με στόχο να δημιουργήσει νέες αγροτικές περιοχές στη Δυτική Σιβηρία και στο Βόρειο Καζακστάν * Το 1955 πρόεδρος της κυβέρνησης είναι ο Μαλένκοφ, ο οποίος όμως παραιτείται και αντικαθίσταται από τον Μπουλγκάνιν * Το 1956 είναι η χρονιά-ορόσημο, τόσο για τον ίδιο όσο και για την ιστορία της Σοβιετικής Ενωσης. Τον Φεβρουάριο, στο περίφημο 20ό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος, θέτει τις αρχές της «αποσταλινοποίησης». Αποποιείται τη βαριά κληρονομιά του παρελθόντος, καταδικάζει τις προηγούμενες μεθόδους διακυβέρνησης, αποκαλύπτει τα εγκλήματα του προκατόχου του, δίνει την προσωπική του εγγύηση ότι τα λάθη του Στάλιν δεν πρόκειται να επαναληφθούν * Στόχος του τώρα είναι να κάνει ελκυστικότερο το πρόσωπο του κομμουνισμού και «προς τα έξω» * Τον Οκτώβριο του 1956 συνδέει το όνομά του με την κατάπνιξη της εξέγερσης στην Ουγγαρία και το γόητρό του πλήττεται * Καταφέρνει όμως να αποτρέψει μια συνωμοσία καθαίρεσής του τον Μάιο του 1957 * Τώρα πρέπει να προσδώσει αίγλη στη σοβιετική εξουσία. Καλύτερο «όπλο» στην εκστρατεία αυτή είναι η εκτόξευση του πρώτου «Σπούτνικ» στο Διάστημα, τον Οκτώβριο του 1957. Οι Σοβιετικοί έχουν πάρει προβάδισμα έναντι των αντιπάλων ΗΠΑ, τις οποίες επισκέπτεται δύο χρόνια μετά * Τον Μάιο του 1960 ξεσπά κρίση με την Ουάσιγκτον ύστερα από την κατάρριψη ενός αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροπλάνου U2 * Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς συγκαλείται σύνοδος κορυφής στο Παρίσι και τον Σεπτέμβριο ο Χρουστσόφ αγορεύει στη Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη. Ο λόγος του είναι πύρινος. Η σκηνή όπου βγάζει το παπούτσι και το χτυπάει επάνω στο τραπέζι των συνομιλιών θα περάσει στην ιστορία * Το 1961 ο Γκαγκάριν θα κάνει το μεγάλο διαστημικό άλμα ταξιδεύοντας σε τροχιά γύρω από τη Γη. Είναι η χρονιά της κρίσης του Βερολίνου, η οποία είχε ήδη πυροδοτηθεί από το 1958, όταν ο Χρουστσόφ, εκφωνώντας ένα σκληρό λόγο, απαιτούσε να τερματιστεί το καθεστώς κατοχής στο δυτικό τμήμα της πόλης. Οι Σοβιετικοί αποφασίζουν την ανέγερση του Τείχους * Κατά τη διάρκεια εκείνης της χρονιάς γίνεται «έξωση» στη σορό του Στάλιν από το Μαυσωλείο του Λένιν * Πραγματοποιείται επίσης η συνάντηση Κένεντι – Χρουστσόφ στη Βιέννη, η οποία σε πρώτο επίπεδο δεν φέρνει αποτέλεσμα * Η κρίση με τις ΗΠΑ κορυφώνεται τον Οκτώβριο του 1962, μετά την (αποτυχημένη) απόπειρα εισβολής στην Κούβα και την πυρηνική απειλή που «διατυπώνει» εμμέσως η Μόσχα με την εγκατάσταση πυραύλων στο νησί * Τελικά ο κίνδυνος πυρηνικού πολέμου αποσοβείται με την υποχώρηση του Χρουστσόφ και την απόσυρση των νέων καταστροφικών όπλων * Είναι η χρονιά κατά την οποία κυκλοφορεί το βιβλίο του Σολζενίτσιν «Μία ημέρα στη ζωή του Ιβάν Ντενίσοβιτς», το οποίο καταγγέλλει την τρομοκρατία του Στάλιν * Το 1963 εγκαθίσταται μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον η «κόκκινη γραμμή» * Στις 4 Αυγούστου της ίδιας χρονιάς υπογράφεται η συνθήκη απαγόρευσης των πυρηνικών δοκιμών. Ο Χρουστσόφ εκπροσωπεί τώρα το δόγμα της «ειρηνικής συνύπαρξης» με τη Δύση * Στο εσωτερικό όμως οι ρυθμοί της βιομηχανικής ανάπτυξης μειώνονται, μαζί με την αγροτική παραγωγή. Ακολουθεί η καταστροφή της σοδειάς το 1963 * Ο Χρουστσόφ έχει αποτύχει. Τα μέτρα αναδιάρθρωσης της οικονομίας και του κομματικού μηχανισμού γίνονται μπούμερανγκ. Συμβουλεύεται όλο και λιγότερο τους συντρόφους του Πολιτμπιρό σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με τη Δύση * Στις 16 Οκτωβρίου 1964 καθαιρείται και τη νέα συλλογική ηγεσία καθοδηγεί ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ * Ο Νικίτα Χρουστσόφ πεθαίνει το 1971 * Το όνομα του ηγέτη που διακυβέρνησε τη Σοβιετική Ενωση επί 11 (κρίσιμα για την ανθρωπότητα) έτη σημάδεψε την ιστορία αλλά έσβησε από το προσκήνιο ως τον θάνατό του.

3 ΙΟΥΝΙΟΥ 1961. Κένεντι και Χρουστσόφ συναντιούνται στη Βιέννη. Το θέμα που «καίει» είναι το Βερολίνο. Οι δύο αντίπαλοι ήταν επιφυλακτικοί, αν και για τις ανάγκες της φωτογράφισης υποχρεώθηκαν να δώσουν τα χέρια

«(3 Ιουνίου 1961) Στις 12.45 μία μαύρη τετράθυρη “Τσάικα” σταμάτησε μπροστά στην είσοδο της αμερικανικής πρεσβείας της Βιέννης. Ο Χρουστσόφ κατέβηκε κι έκανε δυο μικρά βήματα με τα κοντά ποδαράκια του. Ο Κένεντι βρισκόταν τετ-α-τετ με τον αντίπαλό του. Βγήκε από το χολ, σταμάτησε στο κεφαλόσκαλο, χαμογέλασε και άπλωσε το χέρι στον Χρουστσόφ λέγοντάς του: “Πώς είστε; Χαίρομαι που σας βλέπω”. Ο Κένεντι εξετίμησε αμέσως τον άνθρωπο που είχε μπροστά του. Δεν επρόκειτο για γελωτοποιό. Κανείς δεν θα αναγνώριζε στο πρόσωπό του τον άνθρωπο που το 1960, σε εκείνη την απίστευτη επίσκεψη στα Ηνωμένα Εθνη, χτυπούσε το παπούτσι του επάνω στο έδρανό του…» (Hugh Sidey, «J.F. Kennedy, Portrait of a President», Andrey Deutsch, Λονδίνο 1964). Ο Χρουστσόφ σίγουρα δεν ήταν γελωτοποιός. Ηταν ο ηγέτης της Σοβιετικής Ενωσης, μιας μεγάλης δύναμης, που όμως έφερε βαριά την κληρονομιά του Στάλιν. Το σωματικά μικρό ανάστημά του έπρεπε να σηκώσει (από τον Σεπτέμβριο του 1953, οπότε η ΚΕ του ΚΚΣΕ τον εξέλεξε πρώτο γραμματέα του κόμματος) αφενός το άχθος των καταπιεσμένων προσδοκιών για βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και περισσότερες ελευθερίες στο εσωτερικό, αφετέρου τις επικίνδυνες ισορροπίες στην εξωτερική πολιτική που δημιουργούσαν ειδικά οι εκρηκτικές σχέσεις με τη Δύση. Και αυτός, όπως και ο (δεύτερος μετά τον Αϊζενχάουερ) αντίπαλός του στην Ουάσιγκτον, ο Τζον Κένεντι, ήταν πολιτικά «παιδιά» του Ψυχρού Πολέμου.

Χειμώνας 1947. Λέγεται ότι ήταν ο πιο ψυχρός χειμώνας που γνώρισε η Ευρώπη. Ο παγωμένος καιρός συμβάδιζε με την πολιτική θερμοκρασία της ηπείρου. Ο Β´ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε ήδη λήξει αλλά η συμμαχία της ΕΣΣΔ με ΗΠΑ και Βρετανία κατά τη διάρκειά του αποδείχθηκε προβληματική συνεργασία. Μετά τη νίκη έγινε ανταγωνισμός. Ηταν εμφανές ότι τα συμφέροντα των συμμάχων ήταν αντικρουόμενα. Οι διαφορές υπήρχαν από την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 και ξεκινούσαν από ιδεολογική βάση. Η μεν Δύση προσπάθησε να παρεμποδίσει την εξάπλωση του μπολσεβικισμού, η δε (πληττόμενη από οικονομικά και πολιτικά προβλήματα) Σοβιετική Ενωση θεώρησε ότι ο διεθνής αποκλεισμός της και οι πρώην σύμμαχοι επιβουλεύονταν τις κατακτήσεις της κηρύσσοντάς την εχθρό.

Τα σημεία τριβής. Πράγματι, από το 1943 ο Τσόρτσιλ θεωρούσε ότι η Γερμανία «ήταν τελειωμένη υπόθεση» λέγοντας: «Το πραγματικό πρόβλημα είναι τώρα η Ρωσία». Εναν χρόνο αργότερα πρότεινε τη διαίρεση της Ευρώπης σε σφαίρες επιρροής και το 1945 υπογραφόταν στην Κριμαία η Συμφωνία της Γιάλτας. Ο Στάλιν θεωρούσε ζωτικά για την ασφάλεια της χώρας του τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης (Πολωνία, Ρουμανία, Βουλγαρία κτλ.). Την ίδια χρονιά ο αμερικανός πρόεδρος Ρούσβελτ πεθαίνει και τον διαδέχεται ο Χάρι Τρούμαν. Η Μόσχα πιέζει για την επιβολή φιλοσοβιετικής κυβέρνησης στην Πολωνία και οι ΗΠΑ αντιδρούν. Είναι χαρακτηριστικό το πρώτο επεισόδιο μεταξύ του νέου αμερικανού προέδρου Χάρι Τρούμαν και του σοβιετικού υπουργού Εξωτερικών Βιάτσεσλαβ Μολότοφ: «Πρώτη φορά μου μιλούν έτσι!» είπε ο Μολότοφ. «Τηρήστε τις συμφωνίες σας και δεν θα σας μιλούν με αυτόν τον τρόπο» απάντησε ο Τρούμαν. Και οι δύο πλευρές άρχισαν να πιστεύουν ότι τον πολιτικό χάρτη της Ευρώπης θα τον καθόριζαν τελικά οι στρατιωτικές δυνάμεις και οι συσχετισμοί τους. Κύρια πηγή έντασης ωστόσο μετά τον πόλεμο ήταν η Γερμανία. Η «Παγκόσμια Ιστορία» του «Time-Life» αποδίδει το κλίμα με τις φράσεις αυτές: «Οι Σοβιετικοί επέμεναν να επιβληθούν υπέρογκες επανορθώσεις στον πρώην εχθρό, οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί, φοβούμενοι ότι η μετατροπή της Γερμανίας σε βιομηχανική έρημο θα καλλιεργούσε μια κομμουνιστική επανάσταση, πρότεινε ηπιότερα μέτρα. Αυτές οι διαφωνίες άνοιξαν τον δρόμο για τη διαίρεση της Γερμανίας σε δύο κράτη: ένα δυτικό και ένα ανατολικό. Τον Απρίλιο του 1946 ο Στάλιν επέβαλε μονοκομματική κυβέρνηση στη σοβιετική ζώνη, ενώ ΗΠΑ και Βρετανία ένωσαν τις ζώνες τους σε μία οικονομική οντότητα». Εκτός Ευρώπης, τα σημεία τριβής μεταξύ Δύσης και ΕΣΣΔ εντοπίζονταν στην Τουρκία και στο Ιράν, όπου οι Σοβιετικοί σκόπευαν να προωθήσουν στρατεύματα. Τα σχέδια του Στάλιν αναχαιτίστηκαν όμως από τα Ηνωμένα Εθνη, η Μόσχα αναγκάστηκε να αποσύρει τις δυνάμεις της, αλλά εξέλαβε τις ενέργειες της Δύσης ως παρέμβαση στα όμορα προς την ΕΣΣΔ κράτη.

«Cold War» – Το μεγάλο ρήγμα. Το 1948 το αμερικανικό Κογκρέσο ψηφίζει το Σχέδιο Μάρσαλ και εγκρίνει βοήθεια 17 δισ. δολαρίων προς την Ευρώπη για την αποκατάσταση των ζημιών από τον πόλεμο. Ο Στάλιν όμως αντιδρά. Δεν επιθυμεί να κατανεμηθεί η ενίσχυση και στις ευρωπαϊκές χώρες της «ζώνης επιρροής» του, θεωρώντας την «δούρειο ίππο» των Αμερικανών. Τον Ιούνιο η Μόσχα αποκόβει τον τομέα της στο Βερολίνο. Κάθε επικοινωνία προς και από το δυτικό τμήμα της πόλης σταματά. Εχει επέλθει η πόλωση της Ευρώπης. Η αντιπαράθεση έφτασε στο χείλος των εχθροπραξιών. Ο αμερικανός σχολιαστής Γουόλτερ Λίπμαν πρωτοχρησιμοποιεί τον όρο «Cold War» (Ψυχρός Πόλεμος), τον οποίο υιοθετεί η Ουάσιγκτον ­ ο Ουίνστον Τσόρτσιλ είχε κάνει αναφορά στο «Σιδηρούν Παραπέτασμα» ήδη από το 1946. Τον Μάιο του 1949, τη χρονιά της ίδρυσης της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας (ΝΑΤΟ), η Γερμανία είναι επισήμως χωρισμένη σε δύο κράτη: τη Δυτική και την Ανατολική. Οι ΗΠΑ ζητούν να εγκαταστήσουν βάσεις στη Βρετανία και η κυβέρνηση του Λονδίνου ικανοποιεί το αίτημα χωρίς να λάβει έγκριση του κοινοβουλίου. Στις 23 Σεπτεμβρίου 1949 η Μόσχα ανακοινώνει ότι είχε πραγματοποιήσει την πρώτη επιτυχή πυρηνική δοκιμή της. Το 1950 ο «ψυχρός» πόλεμος γίνεται «θερμός» στην Κορέα. Στην Κίνα έχουν ήδη επικρατήσει οι κομμουνιστές του Μάο Τσε Τουνγκ. Τρία χρόνια μετά οι ΗΠΑ κάνουν δοκιμή της πρώτης δικής τους θερμοπυρηνικής βόμβας υδρογόνου στα νησιά Μάρσαλ. Μετά τον θάνατο του Στάλιν, τον Μάρτιο του 1953, την ηγεσία της ΕΣΣΔ αναλαμβάνει ο Χρουστσόφ. Απέναντί του έχει όμως (και ως την εκλογή του Τζον Κένεντι, το 1960) πλέον τον πρόεδρο Αϊζενχάουερ ο οποίος έχει διαδεχθεί τον Τρούμαν την ίδια χρονιά. Οι σχέσεις Μόσχας – Ουάσιγκτον επιδεινώνονται την Πρωτομαγιά του 1960 όταν σοβιετικό τηλεκατευθυνόμενο βλήμα καταρρίπτει αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος U2 στα Ουράλια. Ο Χρουστσόφ αποκαλεί τον Αϊκ Αϊζενχάουερ ψεύτη και υποκριτή και ο (προ των πυλών του Λευκού Οίκου) Τζον Κένεντι, καταδικάζοντας την πτήση του U2 και τις άλλες επιθετικές ενέργειες της κυβέρνησης, δηλώνει: «Εγώ πάντως θα ζητούσα συγγνώμη από τον Χρουστσόφ».

«Χρήματα, χρήματα, χρήματα». Αυτά τα… «τρία πράγματα» απαιτούνταν σύμφωνα με τον καθηγητή Χάρολντ Λάσκι του London School of Economics για να μπει κανείς στον στίβο της (δυτικής) πολιτικής. Ο Χρουστσόφ δεν χρειαζόταν χρήματα για να ανέλθει στην εξουσία. Τα χρειαζόταν όμως για την τρελή κούρσα των εξοπλισμών (με τα νέα, πυρηνικά όπλα) στην οποία είχε αποδυθεί και ο ίδιος, όπως και ο εχθρός. Χρουστσόφ εναντίον Κένεντι. Ως τη δολοφονία του αμερικανού προέδρου, το 1963, αυτοί ήταν οι μεγάλοι αντίπαλοι, οι οποίοι κράτησαν στα χέρια τους τις ισορροπίες της ανθρωπότητας με αποτελεσματικούς χειρισμούς: στη «μάχη του Διαστήματος» και σε δύο μεγάλες κρίσεις που παρ’ ολίγον να οδηγήσουν σε πυρηνική καταστροφή, την κρίση του Βερολίνου και την κρίση της Κούβας. Ο Χρουστσόφ πέτυχε να ανυψώσει το γόητρο της χώρας του με τη σοβιετική πρωτιά στο Διάστημα και αντιμετώπισε με λεπτούς χειρισμούς τις εκρηκτικές εντάσεις με τη Δύση. Στο εσωτερικό ο «μεγάλος μεταρρυθμιστής του ιστορικού 20ού συνεδρίου του ΚΚΣΕ» (και πρώην «δεξί χέρι» του Στάλιν) εγκαινίασε την εποχή της αποσταλινοποίησης και του εκδημοκρατισμού. Απέτυχε όμως στο σημαντικότερο: στη βελτίωση της καθημερινής ζωής των πολιτών. Στις 16 Οκτωβρίου 1964 ο σοβιετικός Τύπος ανακοίνωνε ότι η Κεντρική Επιτροπή η οποία είχε συγκληθεί δύο ημέρες νωρίτερα «απεδέχθη την αίτηση του Χρουστσόφ να απαλλαγεί των καθηκόντων του λόγω της προχωρημένης ηλικίας του (ήταν 70 ετών) και της κακής κατάστασης της υγείας του». Την επόμενη ημέρα η «Πράβντα» τον κατηγορούσε για «απερίσκεπτα σχέδια, ανώριμα συμπεράσματα, βιαστικές αποφάσεις, φανφαρονισμό, παλικαρισμό, επιθυμία να διοικεί με διατάγματα, απροθυμία να λάβει υπ’ όψιν του τις ανακαλύψεις της επιστήμης». Ο Χρουστσόφ έζησε ακόμη επτά χρόνια, ξεχασμένος από το καθεστώς του διαδόχου του Μπρέζνιεφ.

Φωτογραφίες: Associated Press