Η ΕΡΓΑΤΟΥΠΟΛΗ που δημιουργήθηκε μαζί με τις βιομηχανίες της περιοχής ακολουθεί τη μοίρα των εργοστασίων που έκλεισαν. Μαζί τους έκλεισαν και σπίτια. Πάντα έβγαινε με κόπο το μεροκάματο στο Λαύριο αλλά τουλάχιστον υπήρχε. Τώρα πολλοί πήραν τον δρόμο για τα χωριά τους. Αλλοι έφυγαν να βρουν δουλειά στα Μεσόγεια, στο Μαρκόπουλο… Εγκαταλειμμένα τα μεταλλεία ρημάζουν, άκαπνο το φουγάρο της Ελληνικής Εταιρείας Μεταλλείων Λαυρίου και έρημες οι εγκαταστάσεις της ως το λιμάνι, κλειστά τα εργοστάσια Καρέλλας, ΒΕΛΠΕΞ, Δέδες. Στο κέντρο της πόλης δεσπόζει το στρατόπεδο των πολιτικών προσφύγων, που θυμίζει κάτι ανάμεσα σε κτίριο εργατικής κατοικίας και σχολείου. Φτώχεια πάνω στη φτώχεια…
Από την πλατεία του Λαυρίου ξεκινούν ακτινωτά οι δρόμοι που οδηγούν στα προσφυγικά, στη συνοικία της Νεάπολης… Χαμηλά σπίτια με αυλές. «Ξενοπλένω για να τα φέρω βόλτα. Ημαστε νοικοκυραίοι και γίναμε ζητιάνοι. Η δουλίτσα στο εργοστάσιο του Καρέλλα δεν μας έκανε πλούσιους αλλά τουλάχιστον δεν πεινάγαμε. Οταν έκλεισε μείναμε στο δρόμο. Και εγώ και ο άντρας μου ήμαστε εργάτες εκεί. Διαλυθήκαμε. Επεσε μεγάλη πείνα». Κατηγορεί την πολιτεία η κυρα-Σοφία. Χειρονομεί. Εκνευρίζεται. «Δεν σκέφτονται τον λαουτζίκο. Αφησαν το Λαύριο να πεθάνει. Μόνο να σφαλίζουν τα εργοστάσια ξέρουν, δεν κάνουν κανένα έργο να δώσουν και σε μας ψωμί. Δεν το βάλαμε κάτω, όμως. Οταν ξεκίνησε το κακό πριν από έξι χρόνια, τα παιδιά μας ξαμοληθήκανε στα αμπέλια στα Μεσόγεια. Ο γιος μου πήγε στο Μενίδι για δουλειά. Αφησε τη γυναίκα του εδώ και πήγε σε συγγενείς μας στα Λιόσια. Ακόμη και τώρα δουλεύει μπογιατζής, οικοδόμος, ό,τι βρεθεί».
Οι μόνες θέσεις εργασίας υπάρχουν στη ΔΕΗ, στην ΕΒΟ, στη ΧΗΜΑ, στην ΠΥΡΚΑΛ και στο εργοστάσιο του Λάμπρου. Οσοι δουλεύουν είναι οι τυχεροί. Οι άλλοι τρέχουν από ‘δώ και από ‘κεί. Ο Χρήστος ήρθε στην Ελλάδα το 1976 από το Σοχούμι του Καυκάσου. Εμεινε σε ίδρυμα στην Πάτρα και μετά πήγε στη Γεωπονική Σχολή. Οι γονείς του και ο ένας του αδελφός ζούσαν στο Λαύριο. Πήγε και κείνος εκεί. Δούλεψε στα κλωστήρια του «Αιγαίον». Το εργοστάσιο έκλεισε. Τώρα βρίσκει πού και πού δουλειά στις βίλες του Σουνίου, όπου φτιάχνει τους κήπους, επισκευάζει φράκτες, ξεχορταριάζει… «Το μεροκάματο είναι 4.000 δραχμές. Αλλά τι να κάνω; Με την γκρίνια δεν βγαίνει τίποτα. Ζω με τη μάνα μου. Παίρνει 51.000 δραχμές το δίμηνο από την Πρόνοια, από τότε που χάσαμε τον πατέρα μου. Από το τίποτα καλά είναι και αυτά. Οι γνώσεις γεωπονικής που έχω δεν βοηθούν εδώ στο Λαύριο. Είναι βιομηχανική πόλη τι να τους κάνουν τους κηπουρούς; Αλλά έχω πλεονέκτημα όταν γυρεύουν σε κάποιο εξοχικό εργάτη. Μαζί με τους Αλβανούς παίρνουν και μένα που κάνω και πιο καλά τη δουλειά και παίρνω τα ίδια με κείνους».
Από τις τοπικές αρχές γίνονται συνεχώς εκκλήσεις προς επιχειρηματίες να αξιοποιήσουν τα κίνητρα που δίνουν οι αναπτυξιακοί νόμοι ειδικά για το Λαύριο. Ζητούνται επειγόντως έργα που θα γίνουν «ανάχωμα» στην ανεργία. Από το 1993 ως σήμερα η αύξηση των ανέργων είναι κατακόρυφη. Το απασχολούμενο εργατικό δυναμικό είναι 5.500 άτομα. Τον Σεπτέμβριο του ’93 οι καταγραμμένοι άνεργοι ήταν 772, ενώ τον ίδιο μήνα το 1996 έφτασαν τους 1.891.
Η κατάσταση είναι δραματική για το σύνολο της αγοράς του Λαυρίου, που κυριολεκτικά έχει παγώσει. «Το κρέας έχει γίνει είδος πολυτελείας για τους κατοίκους του Λαυρίου. Πολλοί από τους πελάτες δεν έχουν να πληρώσουν ούτε το λίγο που παίρνουν. Τα βερεσέδια που έχω στο τεφτέρι μου φτάνουν τα δύο εκατομμύρια δραχμές!», λέει ο Χαράλαμπος Κουρκούλης, κρεοπώλης στην κεντρική αγορά του Λαυρίου. «Μας παίρνει όλους η μπάλα τώρα που δεν υπάρχουν δουλειές στο Λαύριο. Να σκεφτείτε ότι αναγκάστηκα να πουλήσω δύο μικρά διαμερίσματα και ένα οικόπεδο που είχα αγοράσει πριν από χρόνια για να τα βγάλουμε πέρα. Ο γιος μου μόλις τέλειωσε το στρατιωτικό και ψάχνει για δουλειά. Εμείς εδώ φυτοζωούμε». Γελάει. Ξέρει ότι ακούγεται σαν αστείο να λέει ένας κρεοπώλης «φυτοζωούμε». Σαν να θέλει να μας πείσει, βγαίνει από το μαγαζί του και φωνάζει: «Ρε, Νίκο. Ελα να τους τα πεις και εσύ, που έχεις ιχθυοπωλείο….». Ο κύριος απέναντι σηκώνεται βαρύς από την καρέκλα του. Δεν υπάρχει ψυχή στο ψαράδικό του. «Γόπα και μαρίδα δουλεύει εδώ. Στο Λαύριο πάνω στο τραπέζι δεν μπαίνουν άλλα ψάρια. Δουλεύει τηγάνι που πάει σύννεφο. Φτηνό ψαράκι. Στην αγορά υπήρχαν κάποτε πολλά καταστήματα. Εκλεισαν το ένα μετά το άλλο. Βάλε τα νοίκια, βάλε την ανεργία, ρημάζουμε στο Λαύριο». Ολοι περιμένουν τους δύο μήνες του καλοκαιριού για να κάνουν σεφτέ. Περαστικοί τουρίστες με κατεύθυνση την Τζια ζωντανεύουν λίγο την περιοχή. Ερχονται και κάποιοι για διακοπές στο εξοχικό τους, κοντά στο Λαύριο.
Οπου φτώχεια και απελπισία. Στο Λαύριο υπάρχουν κάποιοι που διακινδυνεύουν τη ζωή τους στις στοές των μεταλλείων για να βγάλουν μετάλλευμα σε κρυσταλλική μορφή, άλατα αζουρίτη, ανταμίνα, νικέλιο κ.ά. Η εξόρυξη πετρωμάτων τους δίνει ένα πρόσθετο εισόδημα. Οι ντόπιοι μιλούν για «κυκλώματα» που χρησιμοποιούν ανέργους στις γαλαρίες και μετά την εξόρυξη προωθούν τα καλύτερα κομμάτια σε συλλέκτες που πληρώνουν γι’ αυτά. Είναι Γερμανοί, Γάλλοι, Βέλγοι που θέλουν να τα προσθέσουν στη συλλογή τους ή να τα μεταπουλήσουν. Παλιοί εργάτες ορυχείων μπαίνουν στις γαλαρίες και αποκολλούν εντυπωσιακές πέτρες. «Και καλά αυτοί ξέρουν τα κατατόπια. Κάποιοι νεαροί, όμως, που επιχειρούν να το κάνουν για να βγάλουν κάνα φράγκο παίζουν κορόνα γράμματα τη ζωή τους». Η ανεργίαστη Λαυρεωτική Γυναίκες, μειονοτικέςομάδες και νέοι
ΣΕ ΕΡΕΥΝΑ του Δήμου Λαυρεωτικής, που διεξήχθη τον Ιούνιο του 1995, προέκυψε ότι οι άνεργοι στην πόλη ήταν 807. Αν υπολογίσει κανείς και τους ανέργους στις γύρω περιοχές, ο αριθμός τους ανέρχεται σε περίπου 2.000 άτομα! Η ανεργία πλήττει περισσότερο τους νέους ηλικίας 16-25 ετών και τις γυναίκες, με έμφαση στις ηλικίες από 16 ως 35 ετών. Θύλακοι σοβαρής ανεργίας υπάρχουν σε τμήματα του πληθυσμού, όπως στους Πόντιους, ενώ εν γένει στις 12.000 κατοίκους της περιοχής είναι έντονα τα σημάδια που άφησε η αποβιομηχάνιση. Στην προσπάθεια οικονομικής ανάκαμψης η περιοχή της Λαυρεωτικής έχει ενταχθεί στη λεγόμενη τέταρτη ζώνη, όπου υπάγονται οι παραμεθόριες περιοχές, ώστε να ενισχυθεί η επενδυτική δραστηριότητα. Επίσης, με στόχο την προσέλκυση επιχειρήσεων μπορεί να κατατμηθεί η γη σε 4-5 στρέμματα, αντί μεγάλων εκτάσεων. Σημαντικό έργο για την οικονομική τόνωση της περιοχής είναι η κατασκευή της μαρίνας στο λιμάνι του Λαυρίου, που θα είναι η δεύτερη σε μέγεθος μετά του Πειραιά.
