H MAXH
H Μάχη της Κρήτης, η επική αντίσταση των υπερασπιστών του νησιού εναντίον των γερμανών εισβολέων κατά το τελευταίο δεκαήμερο του Μαΐου του 1941, αποτελεί συνέχεια του μακρού καταλόγου ηρωικών πράξεων του κρητικού λαού από αρχή της ιστορίας του.
H κατάκτηση της Ελλάδας από τους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1941 δεν είχε ολοκληρωθεί. H Κρήτη παρέμενε ελεύθερη και αποφασισμένη να παλέψει με όλες της τις δυνάμεις όταν οι Γερμανοί θα έκαναν την επίθεσή τους εναντίον της. Στις 23 Απριλίου 1941 ο βασιλιάς Γεώργιος B’ μαζί με την ελληνική κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό Εμμανουήλ Τσουδερό κατέφυγαν στην Κρήτη.
H Κρήτη, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, ήταν πολύτιμη τόσο για τους Συμμάχους όσο και για τους Γερμανούς. Αν η Κρήτη έπεφτε στα χέρια των Γερμανών η βρετανική πολεμική αεροπορία, η RAF, δεν θα μπορούσε να προστατεύσει αποτελεσματικά τα συμμαχικά πλοία στη Μεσόγειο από τα αεροπλάνα της Λουφτβάφε, αφού πλέον οι Γερμανοί θα κατείχαν το τρίγωνο αεροπορικών βάσεων Σικελία – Κρήτη – Ρόδος. Αλλωστε και η γνώμη του βρετανού πρωθυπουργού Γουίνστον Τσόρτσιλ ήταν ότι η Κρήτη έπρεπε να παραμείνει στα χέρια των Συμμάχων πάση θυσία.
Ωστόσο η Βρετανία δεν μερίμνησε εγκαίρως για τη σωστή θωράκιση του νησιού επειδή ουσιαστικά πίστευε ότι ο Χίτλερ δεν θα αποτολμούσε μια τόσο δύσκολη επιχείρηση όταν είχε να αντιμετωπίσει άλλους ευκολότερους στόχους.
Προετοιμασίες για την άμυνα
Από τον Νοέμβριο του 1940 υπήρχε στην Κρήτη βρετανική δύναμη δύο ταγμάτων 4.000 ανδρών με λιγοστά πυροβόλα και αντιαεροπορικά. Μετά την κατάκτηση της ηπειρωτικής Ελλάδας από τους Γερμανούς, από τις 50.000 Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς που είχαν σταλεί ως βοήθεια στην Ελλάδα κατά τις αρχές Απριλίου του 1941, οι 30.000 μεταφέρθηκαν στην Κρήτη, χωρίς όμως τον βαρύ οπλισμό τους και τα τροχοφόρα τους. H ελληνική 5η μεραρχία Κρήτης, ή ό,τι είχε απομείνει από αυτήν μετά την κατάρρευση του μετώπου, παρέμεινε στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ετσι οι ελληνικές δυνάμεις που στάλθηκαν στην Κρήτη για την άμυνά της αποτελούνταν από οκτώ τάγματα νεοσυλλέκτων, που μεταφέρθηκαν από την Τρίπολη και το Ναύπλιο χωρίς την παραμικρή εκγύμναση και με οπλισμό που κάλυπτε μόνο τα δύο τρίτα τους. Φυσίγγια υπήρχαν μόνο είκοσι για κάθε διαθέσιμο τουφέκι. Στην ελληνική δύναμη προσχώρησαν επίσης νεοσύλλεκτοι εθελοντές από την Κρήτη, μαθητές της Σχολής Χωροφυλακής και μαθητές των πρώτων τάξεων της Σχολής Ευελπίδων και της Σχολής Ικάρων, όλοι τους με ανεπαρκέστατο οπλισμό και ελλιπή εφόδια. Συνολικά οι ελληνικές δυνάμεις ανέρχονταν σε 11.500 άνδρες.
H αρχηγία όλων των συμμαχικών μονάδων – Βρετανίας, Αυστραλίας, Νέας Ζηλανδίας και Ελλάδας – ανατέθηκε στον νεοζηλανδό στρατηγό Μπέρναρντ Φράιμπεργκ, ο οποίος έφθασε στο νησί στις 29 Απριλίου μαζί με το επιτελείο του. Ο Φράιμπεργκ, βλέποντας την κατάσταση, είπε προφητικά: «Χωρίς βοήθεια από το ναυτικό και την αεροπορία δεν μπορούμε να ελπίζουμε ότι θα κατορθώσουμε να αποκρούσουμε την εισβολή».
H κατάσταση ήταν τραγική: Σε όλη την Κρήτη υπήρχαν μόνο 69 αντιαεροπορικά πυροβόλα, τέσσερα αντιαρματικά και 103 πυροβόλα διαφόρων διαμετρημάτων. Και τα έξι πολεμικά αεροπλάνα που υπήρχαν στο νησί, με τους πρώτους γερμανικούς βομβαρδισμούς, προτού αρχίσει η εισβολή, έφυγαν για την Αίγυπτο.
Οταν η βρετανική κατασκοπεία πληροφορήθηκε ότι ο Χίτλερ ετοιμάζεται να επιτεθεί στην Κρήτη από αέρος, ήταν πλέον αργά. H άμυνα της Κρήτης αφέθηκε στον ηρωισμό των συμμαχικών μονάδων και κυρίως του κρητικού λαού, ο οποίος ήταν ουσιαστικά άοπλος μετά τον αφοπλισμό που είχε επιβάλει ο δικτάτορας Μεταξάς. Εξάλλου ο Φράιμπεργκ δεν επέτρεψε να δοθούν όπλα σε μη στρατιωτικούς Κρητικούς επειδή, ως αντιβασιλικοί που ήταν, υπήρχε φόβος, μετά τον πόλεμο, να τα χρησιμοποιήσουν εναντίον των βασιλικών. Παρ’ όλα αυτά οι Κρητικοί κράτησαν την άμυνα της πατρίδας τους πολεμώντας με παλιούς γκράδες, μαχαίρια, ακόμη και με μαγκούρες, αρχικά, και μετά με τα όπλα που πήραν από τους Γερμανούς που σκότωσαν ή έπιασαν αιχμαλώτους κατά τις πρώτες ημέρες της εισβολής.
Ο «Ερμής» πετάει στην Κρήτη
Το γερμανικό σχέδιο επίθεσης εναντίον της Κρήτης έφερε τον τίτλο «Merkur», δηλαδή «Ερμής», και στηριζόταν κυρίως στην αερομεταφορά επιλέκτων μονάδων αλεξιπτωτιστών. H επιχείρηση ήταν καρπός της αχαλίνωτης φιλοδοξίας του αρχηγού της γερμανικής πολεμικής αεροπορίας Χέρμαν Γκέρινγκ και του υπαρχηγού του Κουρτ Στούντεντ, ιδρυτή του περίφημου σώματος αλεξιπτωτιστών, ο οποίος ανέλαβε και το γενικό πρόσταγμα της επίθεσης εναντίον της Κρήτης.
Εκτός από την περίφημη 7η μεραρχία αλεξιπτωτιστών του Στούντεντ για την κατάκτηση της Κρήτης οι Γερμανοί χρησιμοποίησαν την 5η ορεινή μεραρχία και τμήματα της 5ης θωρακισμένης μεραρχίας. Οι δυνάμεις αυτές μεταφέρθηκαν στην Κρήτη με περίπου 550 μεταγωγικά αεροπλάνα Γιούνκερ 52 κυρίως από το Φάληρο και την Ελευσίνα. Επίσης στην επιχείρηση χρησιμοποιήθηκαν 330 βομβαρδιστικά καθέτου εφορμήσεως Στούκας και 53 ανεμόπλοια. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί και ένας μεγάλος αριθμός πολεμικών πλοίων τα οποία μετέφεραν άνδρες, οπλισμό και εφόδια.
Το βασικό σχέδιο των Γερμανών προέβλεπε την άμεση κατάληψη των αεροδρομίων του Μάλεμε, στα Χανιά, του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου. Ετσι, έχοντας τα τρία αυτά αεροδρόμια στην κατοχή τους, οι Γερμανοί θα μπορούσαν να μεταφέρουν εύκολα ενισχύσεις και πολεμικό υλικό δεδομένου ότι ο οπλισμός των αλεξιπτωτιστών δεν ήταν και πολύ αποτελεσματικός. Οι αλεξιπτωτιστές έπεφταν έχοντας επάνω τους μόνο το πιστόλι τους. Τα αυτόματα όπλα τους και ο υπόλοιπος οπλισμός τους καθώς και τρόφιμα για δύο ημέρες έφθαναν στο έδαφος με άλλο αλεξίπτωτο. Επομένως κατά τη διάρκεια της πτώσης τους και ώσπου να βρουν τα εφόδιά τους οι αλεξιπτωτιστές ήταν πολύ ευάλωτοι. Εξ ου και η μαρτυρία ενός γερμανού αλεξιπτωτιστή: «Ο κανονικός στρατιώτης ξέρει περίπου πού είναι ο εχθρός. Ο αλεξιπτωτιστής έχει εχθρούς παντού και ειδικά στην Κρήτη, επειδή στην Κρήτη δεν είχαμε εναντίον μας μόνο εχθρούς στρατιώτες αλλά ολόκληρο τον λαό».
H επίθεση αρχίζει
Ο στρατηγός Φράιμπεργκ είχε χωρίσει τις δυνάμεις του στα τρία γνωρίζοντας από πληροφορίες της βρετανικής κατασκοπείας ότι οι Γερμανοί σκόπευαν να κτυπήσουν τα τρία αεροδρόμια του νησιού. Ωστόσο, παρά την πολεμική του πείρα (είχε παρασημοφορηθεί για τις ανδραγαθίες του κατά τον A’ Παγκόσμιο Πόλεμο), ο Φράιμπεργκ φαίνεται ότι δεν είχε δώσει σαφείς οδηγίες στους επικεφαλής των δυνάμεων που κάλυπταν την άμυνα των τριών αεροδρομίων με αποτέλεσμα να γίνουν λάθη στρατηγικής, τα οποία φυσικά εκμεταλλεύθηκε ο εχθρός. Παράδειγμα: ενώ οι Βρετανοί γνώριζαν ότι οι στόχοι των Γερμανών ήταν τα τρία αεροδρόμια του νησιού, δεν συγκέντρωσαν την άμυνά τους εκεί αλλά διαμοίρασαν τις δυνάμεις τους σε διάφορα σημεία, οπότε η άμυνα δεν υπήρξε τόσο αποτελεσματική όσο θα μπορούσε να ήταν.
Από τις 14 Μαΐου 1941 η γερμανική αεροπορία άρχισε να βομβαρδίζει σχεδόν κάθε μέρα επιλεγμένους στρατηγικούς στόχους σε διάφορα σημεία του νησιού. Ο στρατηγός Φράιμπεργκ ωστόσο δεν φαινόταν καθόλου πτοημένος. Στην αναφορά προς το στρατηγείο της Αιγύπτου της 16ης Μαΐου εκθέτει τις προετοιμασίες που είχαν γίνει για την άμυνα του νησιού και προσθέτει: «Μολονότι δεν θέλω να δείξω υπερβολική αυτοπεποίθηση, έχω την αίσθηση ότι τουλάχιστον θα αποδείξουμε την αξία μας και πιστεύω ότι με τη βοήθεια του Βασιλικού Ναυτικού η Κρήτη θα κρατήσει».
H πρώτη απόπειρα εισβολής έγινε στις 20 Μαΐου. Ο Νομός Χανίων δέχθηκε πρώτος την επίθεση των αλεξιπτωτιστών. Στις 6.30 το πρωί ακούστηκε ο βόμβος των γερμανικών Στούκας που πλησίαζαν στην περιοχή. Μισή ώρα αργότερα άρχισε ένας ανελέητος βομβαρδισμός της πόλης των Χανίων που κράτησε γύρω στη μία ώρα. Υστερα εμφανίστηκαν τα τεράστια μεταγωγικά αεροπλάνα και τα ανεμοπλάνα που μετέφεραν τους αλεξιπτωτιστές. Ο ουρανός σκεπάστηκε από πολύχρωμες και άσπρες κηλίδες: ήταν οι αλεξιπτωτιστές που έπεφταν αργά αργά στο αεροδρόμιο του Μάλεμε και γύρω από αυτό. Μαζί τους κατέβαιναν προς τη γη και ανεμοπλάνα. Αλλα ανεμοπλάνα προσγειώθηκαν με επιτυχία και άλλα πέφτοντας έγιναν κομμάτια. Και αυτά όμως που προσγειώθηκαν καταστράφηκαν από τα πυρά των συμμάχων. Οι περισσότεροι από τους αλεξιπτωτιστές εξοντώθηκαν προτού προλάβουν να πατήσουν σε στέρεο έδαφος. Οσοι γλίτωσαν έτρεξαν να κρυφτούν και να περιμένουν ενισχύσεις.
Πολύχρωμα όρνια
Ο Κρητικός Εμμανουήλ Τσουδερός έχει περιγράψει εκείνη την πρώτη γερμανική επίθεση στη Μάχη της Κρήτης ως εξής: «Το θέαμα των χιλιάδων αλεξιπτωτιστών που πέφτανε κοντά απ’ εκεί, από τα Περιβόλια έως εις την περιφέρεια Μάλεμε, θα μείνη εις την μνήμην μου ως κάτι εξόχως ενδιαφέρον, παρά τας τραγικάς συνεπείας του διά την Κρήτην. Τα αλεξίπτωτα με τα διάφορα χρώματά των, άσπρα, κόκκινα, πράσινα, αναλόγως του προορισμού εκείνου που κατέβαινε μ’ αυτό από τον ουρανό, έδιναν ένα θέαμα που δεν μπορώ να το παρομοιάσω εύκολα με καμιά εικόνα από τη σύγχρονη ζωή. Τραγικά πολύχρωμα όρνια που χυμούν στη γη για την αρπαγή του θηράματός των. Τα αερόπλοια που εξεκένωναν στον αέρα από 40 ή 50 αλεξιπτωτιστάς το καθένα ήσαν μεγάλα και μερικά δεν εδίσταζαν να κατεβούν μέχρι του εδάφους διά την καλυτέραν αποβίβασιν ανδρών και υλικού. H οργάνωσις ημιλλάτο προς την εντέλειαν της τραγικότητος. Το κυνήγι όμως που τους έγινε από τον ελληνικόν και βρετανικόν στρατόν και από τους πολιτοφύλακας Κρητικούς, που θυμήθηκαν τα παλιά τους, ήτο και αυτό από τα πλέον επιτυχημένα και εμπνευσμένα από πατριωτισμό πολεμικά μας κατορθώματα. Πολλούς ρίχναμε με το ντουφέκι πριν πατήσουν στο έδαφος, όπως κυνηγά κανείς τα πετούμενα πουλιά. Αι γυναίκες και τα παιδιά δεν υστέρησαν στον αγώνα αυτόν».
Από την πλευρά των συμμάχων, λόγω κακής συνεννόησης, υπήρξε καθυστέρηση στην αντιμετώπιση της πρώτης αυτής επίθεσης στο Μάλεμε. Οσοι Γερμανοί κατόρθωσαν να ξεφύγουν, καλύφθηκαν και κατευθύνθηκαν προς τα υψώματα του Γαλατά όπου εισέβαλαν στο 7ο Γενικό Νοσοκομείο και αιχμαλώτισαν όλους όσοι βρίσκονταν εκεί. Αλλά οι σκληρότερες μάχες δόθηκαν στο αεροδρόμιο του Μάλεμε, το οποίο οι Γερμανοί θεωρούσαν απαραίτητο για την επιτυχία του σχεδίου τους. Αυτός είναι ο λόγος που μερικοί είχαν θεωρήσει μέγα λάθος ότι οι υπερασπιστές του νησιού δεν είχαν φροντίσει για την καταστροφή του αεροδρομίου προτού αρχίσει η γερμανική εισβολή. Τελικά κατά την πρώτη ημέρα της εισβολής το αεροδρόμιο του Μάλεμε παρέμεινε στα χέρια των ελληνοσυμμαχικών δυνάμεων.
H ήττα ήταν αναπόφευκτη
Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας άρχισαν να πέφτουν αλεξιπτωτιστές στο Ρέθυμνο και το απόγευμα στο Ηράκλειο. Ωστόσο, παρά την αναμφισβήτητη υπεροχή τους σε δυνάμεις και εξοπλισμό, οι Γερμανοί δεν μπόρεσαν να πετύχουν κανέναν από τους τρεις στόχους τους. Οι αλεξιπτωτιστές τους είχαν αποδεκατιστεί. Τα αεροδρόμια παρέμεναν απόρθητα.
H 21η Μαΐου ξημέρωσε επίσης με βομβαρδισμούς και ρίψη αλεξιπτωτιστών. Οι Γερμανοί αποφάσισαν να ρίξουν το μεγαλύτερο βάρος των επιθέσεών τους στο αεροδρόμιο του Μάλεμε, το οποίο τελικά και κατέλαβαν. Παράλληλες προσπάθειες των Γερμανών να αποβιβάσουν στρατεύματα από τη θάλασσα εξουδετερώθηκαν από τον αγγλικό στόλο που έπλεε γύρω από την Κρήτη. Σε απόσταση 18 μιλίων από τα Χανιά ο αγγλικός στόλος χτύπησε γερμανική νηοπομπή και βύθισε 15 πλοία. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν μεγάλες: πνίγηκαν 4.000 άνδρες.
Αλλά η κατάληψη του αεροδρομίου του Μάλεμε έδωσε στους Γερμανούς τη δυνατότητα να προσγειώσουν οπλιταγωγά με ένα σύνταγμα της 5ης ορεινής μεραρχίας. Την επομένη, 22 Μαΐου, οι ελληνοβρετανικές δυνάμεις προσπάθησαν να ανακαταλάβουν το Μάλεμε αλλά απέτυχαν. Οι μάχες που διεξήχθησαν ήταν από τις πιο σφοδρές και αιματηρές. Ελληνες, Αγγλοι, Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί με τη βοήθεια πολιτών -ανδρών και γυναικών – μάχονταν ηρωικά. Αλλά η υπεροπλία του εχθρού ήταν συντριπτική. Ο Ελληνες και οι Σύμμαχοι υποχωρούσαν βήμα βήμα. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν μεγάλες αλλά η νίκη τους ήταν πλέον ορατή.
Στις 23 Μαΐου ο βασιλιάς, ο πρωθυπουργός και η κυβέρνηση εγκατέλειψαν το νησί. Επιβιβάστηκαν στο αντιτορπιλικό «Ντικόι» και μεταφέρθηκαν στην Αίγυπτο. Την ίδια ημέρα ο Τσόρτσιλ με μήνυμά του τόνιζε: «H μάχη της Κρήτης πρέπει να κερδηθεί».
Αλλά η Μάχη της Κρήτης είχε ήδη χαθεί. Στις επόμενες ημέρες οι Γερμανοί εξαπολύουν σφοδρότατους βομβαρδισμούς. Στρατιώτες και πολίτες μάχονται μέχρις εσχάτων. Οι Γερμανοί ζητούν από τον φρούραρχο του Ηρακλείου να τους παραδώσει την πόλη και αυτός απαντά: «Οι πόλεις δεν παραδίνονται, κυριεύονται».
Στις 25 Μαΐου οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Κάνδανο. H ηρωική αντίσταση του λαού της Κανδάνου κάνει τους Γερμανούς να ξεσπάσουν σε λυσσαλέα αντίποινα: ομαδικές εκτελέσεις, πυρπολήσεις σπιτιών, ανείπωτες καταστροφές. Την επομένη οι Γερμανοί καταλαμβάνουν και τον Γαλατά. H πόλη των Χανίων θα αντέξει ακόμη μία ημέρα.
Στις 27 Μαΐου ο βρετανός αρχιστράτηγος της Μέσης Ανατολής Αρτσιμπαλντ Γουέιβελ στέλνει μήνυμα στον Φράιμπεργκ ότι οι συμμαχικές δυνάμεις πρέπει να προσπαθήσουν να φύγουν από την Κρήτη και ότι για τη μεταφορά τους στέλνονται πλοία του βρετανικού στόλου. Οι Βρετανοί, χωρίς να ενημερώσουν τις ελληνικές δυνάμεις, τη νύχτα της 28ης προς την 29η Μαΐου εκκενώνουν την πόλη του Ηρακλείου και επιβιβάζονται στα βρετανικά πλοία που έχουν φθάσει στο λιμάνι. Οι άλλες συμμαχικές δυνάμεις επιχειρούν την κάθοδό τους προς τα Σφακιά για να επιβιβαστούν από εκεί στα πλοία. Στο μεταξύ ιταλικές δυνάμεις από τα Δωδεκάνησα καταφθάνουν στην Κρήτη, αποβιβάζονται στη Σητεία και καταλαμβάνουν το Λασίθι. Παρά τη σθεναρή αντίσταση των κατοίκων τους, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο πέφτουν στα χέρια των Γερμανών στις 29 Μαΐου. Ο στρατηγός Φράιμπεργκ φεύγει από την Κρήτη στις 30 Μαΐου ενώ στις 31 βρετανικά πλοία προσπαθούν στα Σφακιά να διασώσουν τους άνδρες των συμμαχικών στρατευμάτων που έχουν φθάσει εξαντλημένοι εκεί. H επιχείρηση διάσωσης όμως δεν πετυχαίνει απόλυτα. Μένουν έξω από τα πλοία 5.500 άνδρες οι οποίοι συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι από τους Γερμανούς.
Πύρρειος νίκη
H Κρήτη τελικά υπέκυψε κάτω από το βάρος της φοβερότερης πολεμικής μηχανής που είχε γνωρίσει ως τότε ο κόσμος αλλά η ηρωική αντίστασή της κίνησε τον παγκόσμιο θαυμασμό. Οι Γερμανοί, που υπολόγιζαν ότι θα καταλάβουν την Κρήτη μέσα σε 24 ώρες, χρειάστηκαν 10 ολόκληρες ημέρες ώσπου να κατορθώσουν να κάμψουν με την υπεροπλία τους την αντίσταση των υπερασπιστών του νησιού. Οι απώλειες των Γερμανών ήταν τρομακτικές. Σκοτώθηκαν πάνω από 4.000 αλεξιπτωτιστές, η «αιχμή του ναζιστικού δόρατος» θρυμματίστηκε στην Κρήτη. H γεμάτη αλαζονεία 7η αερομεταφερόμενη μεραρχία διαλύθηκε. Περισσότερα από 170 αεροπλάνα καταστράφηκαν. H Κρήτη απέδειξε ότι το όπλο των αλεξιπτωτιστών δεν ήταν αήττητο. Ο ίδιος ο εμπνευστής της 7ης μεραρχίας αλεξιπτωτιστών, ο Στούντεντ, αναγκάστηκε να παραδεχθεί την ήττα του: «Ως διοικητής των γερμανικών μονάδων αλεξιπτωτιστών που κατέλαβαν την Κρήτη συνδέω το όνομα αυτού του νησιού με πολύ πικρές αναμνήσεις. Ομολογώ ότι έπεσα έξω στους υπολογισμούς μου όταν πρότεινα αυτή την επίθεση. Το αποτέλεσμα ήταν όχι μόνο να χάσω πολύτιμους αλεξιπτωτιστές τους οποίους είχα σαν παιδιά μου αλλά και να εκλείψει το σώμα των αλεξιπτωτιστών που είχα εγώ δημιουργήσει». Το σώμα των αλεξιπτωτιστών δεν χρησιμοποιήθηκε ξανά από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου επειδή, όπως ομολόγησε και ο ίδιος ο Χίτλερ: «H Κρήτη απέδειξε ότι οι μεγάλες μέρες των αλεξιπτωτιστών τελείωσαν».
Αλλά η σημασία που είχε η Μάχη της Κρήτης για την έκβαση του B’ Παγκοσμίου Πολέμου είναι πολύ μεγαλύτερη. Οπως αναφέρει ο Τσόρτσιλ στα Απομνημονεύματά του, «Στην Κρήτη ο Γκέρινγκ κέρδισε μια πύρρεια νίκη, γιατί με τις δυνάμεις που σπατάλησε εκεί θα μπορούσε εύκολα να είχε κατακτήσει την Κύπρο, τη Συρία, το Ιράκ, ίσως ακόμη και την Περσία. Εκανε την ανοησία να αφήσει να του διαφύγουν αυτές οι μεγάλες ευκαιρίες με το να θυσιάσει τις αναντικατάστατες αυτές δυνάμεις σε έναν θανάσιμο αγώνα που διεξαγόταν συχνά σώμα με σώμα».
Εξάλλου η ηρωική αντίσταση της Κρήτης εναντίον της κατακτητικής μανίας της ναζιστικής Γερμανίας πρόσφερε τη δυνατότητα στον άγγλο αρχιστράτηγο Γουέιβελ να οργανώσει την άμυνα της Αιγύπτου, και όπως έχει πει ο ίδιος, «η Κρήτη έσωσε ουσιαστικά την κατάσταση στη Μεσόγειο, διότι καταστράφηκε το μεγαλύτερο μέρος των αεραγημάτων του εχθρού και μεγάλος αριθμός αεροπλάνων».
Οι απώλειες των Γερμανών σε ανθρώπινο δυναμικό κατά τη διάρκεια της 10ήμερης επιχείρησής τους εναντίον της Κρήτης ξεπέρασαν τα θύματα που είχαν κατά την κατάκτηση της Γιουγκοσλαβίας και της Ελλάδας μαζί. Από την άλλη, τα στρατηγικά οφέλη που αποκόμισαν οι Γερμανοί από την κατάκτηση της Κρήτης τελικά αποδείχθηκαν πολύ μικρά σε σχέση με τις δυνάμεις και τον χρόνο που διέθεσαν για όλη αυτή την επιχείρηση. Οι Γερμανοί, στην προσπάθειά τους να υποτάξουν την Κρήτη, έχασαν ουσιαστικά έναν ολόκληρο μήνα και όταν μπόρεσαν τελικά να ανασυνταχθούν και να ξεκινήσουν την επιχείρηση «Μπαρμπαρόσα» εναντίον της Σοβιετικής Ενωσης δεν προλάβαιναν πλέον να νικήσουν τον σοβιετικό στρατό προτού αρχίσει ο δριμύς σοβιετικός χειμώνας.
KEMENA: ΙΩΑΝΝΑ ΖΟΥΛΑ
