Το φαινόμενο των μετεώρων είναι λίγο πολύ γνωστό σε όλους μας: πρόκειται για λαμπρά αντικείμενα που φαίνονται συχνά τα βράδια να διασχίζουν τον ουρανό αφήνοντας πίσω τους φωτεινές γραμμές. Για πολλούς αυτό σημαίνει ότι «έπεσε ένα αστέρι», φαινόμενο για το οποίο αξίζει να κάνουν μια ευχή. Στην πραγματικότητα τα μετέωρα είναι μικροί, συνήθως πέτρινοι, σβώλοι, μεγέθους μερικών μόλις εκατοστών. Τα αντικείμενα αυτά πέφτουν στη Γη από το Διάστημα, λάμπουν όταν θερμαίνονται από την τριβή τους με την ατμόσφαιρα και διαλύονται προτού φθάσουν στην επιφάνεια της Γης.
Μια απορία που εύλογα δημιουργείται στον καθένα είναι αν το Διάστημα μας «πετροβολάει» μόνο με τόσο μικρά μετέωρα ή η Γη πλήττεται και από μεγαλύτερα αντικείμενα. Η απάντηση είναι απλή: η εμπειρία και η ιστορία δείχνουν ότι στη Γη πέφτουν αντικείμενα όλων των μεγεθών, μόνο που τα μεγαλύτερα, που ονομάζονται «βολίδες», είναι πιο σπάνια από τα μετέωρα. Ετσι, κάθε χρόνο πέφτουν σε ολόκληρη τη Γη εκατομμύρια μετέωρα διαμέτρου ενός εκατοστού, αλλά μόνο 12 βολίδες διαμέτρου ενός μέτρου. Οι μεγάλες βολίδες αποτελούν πραγματικά εντυπωσιακό θέαμα: αναπτύσσουν λαμπρή ουρά, που μπορεί να παραμείνει ορατή για πολλά λεπτά, και προκαλούν δυνατό κρότο, αφού κινούνται με υπερηχητική ταχύτητα. Επιπλέον δεν διαλύονται κατά τη διαδρομή τους μέσα στην ατμόσφαιρα, αλλά ένα τμήμα τους, που ονομάζεται «μετεωρίτης», πέφτει τελικά στην επιφάνεια της Γης.
Η φετινή χρονιά φαίνεται ότι αποτελεί σημαντική εξαίρεση ως προς τον αναμενόμενο αριθμό βολίδων. Τους τελευταίους τέσσερις μήνες έχουν ήδη καταγραφεί έξι βολίδες στις ΗΠΑ (δύο μάλιστα το ίδιο βράδυ στην ίδια περιοχή!) και μία στη Γροιλανδία. Στατιστικά αυτό σημαίνει ότι σε ολόκληρη τη Γη θα πρέπει αυτό το διάστημα να έχουν πέσει πάνω από 20! Και οι παραπάνω επτά περιπτώσεις έγιναν εντυπωσιακά αντιληπτές. Π.χ., η λάμψη μιας από αυτές ήταν τόσο έντονη ώστε διακρίνονται σκιές στις εικόνες που κατέγραψε μια τηλεοπτική κάμερα ασφαλείας. Η τροχιά μιας άλλης βολίδας στην ατμόσφαιρα ήταν τόσο επιμήκης ώστε διέσχισε τέσσερις Πολιτείες των ΗΠΑ προτού πέσει στο έδαφος. Τέλος, ο μετεωρίτης που προήλθε από τη βολίδα της Γροιλανδίας προκάλεσε σεισμικά κύματα που κατεγράφησαν από σεισμογράφους στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Πού οφείλεται αυτή η αυξημένη δραστηριότητα; Κανένας δεν μπορεί να απαντήσει με βεβαιότητα. Ενα πολύ πιθανό όμως ενδεχόμενο είναι ότι οι βολίδες αυτές είναι μέρος των συντριμμιών που άφησε πίσω του ο κομήτης Hale-Bopp, αφού στις αρχές Ιανουαρίου η Γη διέσχισε την περιοχή από την οποία είχε περάσει πέρυσι ο κομήτης. Η θεωρία αυτή είναι σχετικά εύκολο να επαληθευθεί καθώς το υλικό των κομητών (χιόνι ανακατεμένο με μικρή ποσότητα βαρύτερων υλικών) είναι εντελώς διαφορετικό από το υλικό των θραυσμάτων αστεροειδών (πέτρες και μέταλλα) που αποτελούν τους συνηθισμένους μετεωρίτες. Δυστυχώς οι ως σήμερα προσπάθειες των αστρονόμων να περισυλλέξουν έστω και έναν από τους πρόσφατους αυτούς μετεωρίτες δεν είχαν επιτυχία.
Ο κ. Χ. Βάρβογλης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.
