«Το Ισραήλ είναι σε πολύ χειρότερη θέση σε σχέση με πέρυσι και πόσω μάλλον σε σχέση με πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023» δηλώνει κατηγορηματικά στο «Βήμα» ο Γκιντεόν Λεβί. Με το τέλος του 2025, ο βραβευμένος δημοσιογράφος της ισραηλινής εφημερίδας «Χααρέτζ» κάνει έναν απολογισμό όσων εκτυλίχθηκαν εφέτος στη Μέση Ανατολή και εξηγεί σε τι πλαίσιο βρίσκει την περιοχή το νέο έτος.
Μια από τις πιο καθοριστικές εξελίξεις του 2025 στη διεθνή σκηνή ήταν η συμφωνία για τη Γάζα. Με βάση όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, πιστεύετε ότι με τη νέα χρονιά η διαδικασία μπορεί να προχωρήσει στα επόμενα στάδια;
«Κατ’ αρχάς, δεν πρόκειται για ειρηνευτική συμφωνία – απέχει πολύ από αυτό. Είναι μια μορφή εκεχειρίας η οποία παραβιάζεται διαρκώς, κυρίως από το Ισραήλ αλλά και από τη Χαμάς. Από την έναρξή της έχουν σκοτωθεί τουλάχιστον 400 Παλαιστίνιοι, γεγονός που καταδεικνύει πόσο “σοβαρή” είναι αυτή η εκεχειρία. Παρ’ όλα αυτά, οδεύουμε θεωρητικά προς το δεύτερο στάδιο. Οφείλω όμως να σας πω ότι είμαι ιδιαίτερα επιφυλακτικός, γιατί δεν βλέπω πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη. Σε κάθε περίπτωση, όσο δύσκολο κι αν είναι, πρέπει να του δώσουμε μια ευκαιρία».
Αν ο πόλεμος τερματιστεί, θεωρείτε ότι το 2026 θα μπορούσε να φέρει αλλαγές στην εσωτερική πολιτική σκηνή του Ισραήλ;
«Αμφιβάλλω. Κυρίως επειδή δεν πιστεύω πως ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει με την απαιτούμενη σοβαρότητα την ουσιαστική λήξη του πολέμου. Για εκείνον, ο πόλεμος έχει ήδη τελειώσει με αυτή την εκεχειρία, άρα ενδέχεται πολύ σύντομα να χάσει το ενδιαφέρον του. Ωστόσο δεν υπάρχει καμία μαγική λύση από τη μια μέρα στην άλλη – και δεν είμαι σίγουρος ότι ο αμερικανός πρόεδρος είναι ικανός να καταλήξει σε μια πολύ περίπλοκη λύση η οποία ενδεχομένως απαιτείται. Αλλωστε μέχρι στιγμής η πρόοδος είναι ελάχιστη. Την ίδια στιγμή η Χαμάς έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να αφοπλιστεί – και ειλικρινά δεν βλέπω ποιος θα μπορούσε να την αφοπλίσει. Επομένως, παραμένω πολύ επιφυλακτικός για το τέλος του πολέμου και κατ’ επέκταση για οποιεσδήποτε ουσιαστικές αλλαγές στο εσωτερικό του Ισραήλ».
Συνεχίζει η Συρία να αποτελεί κίνδυνο για το Ισραήλ και την ευρύτερη περιοχή; Παράλληλα, έχουν εκφραστεί φόβοι ότι, μέσω της Συρίας, η Τουρκία είναι πιο κοντά από ποτέ στο Ισραήλ. Πώς αξιολογείτε αυτή την ανησυχία;
«Κοιτάξτε, το Ισραήλ έχει πάντα την τάση να υπερβάλλει για τις απειλές και τους κινδύνους. Προσωπικά, θα έλεγα πως μακάρι η Τουρκία να είχε πιο ενεργό ρόλο στη Γάζα. Ωστόσο, το Ισραήλ άσκησε βέτο και μέχρι στιγμής με επιτυχία: η κυβέρνηση Νετανιάχου απέκλεισε την Τουρκία από τη συγκρότηση της πολυεθνικής δύναμης, αποκλείοντας οποιαδήποτε τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Γάζα. Αρα, στην πράξη, η Τουρκία δεν βρίσκεται τόσο “κοντά” όσο φοβούνται ορισμένοι Ισραηλινοί, εφόσον στη Γάζα φαίνεται πως δεν θα έχει, τουλάχιστον προσώρας, καμία εκπροσώπηση στη νέα διεθνή δύναμη. Τώρα για τη Συρία, είναι αλήθεια πως βρίσκεται υπό πολύ ισχυρή τουρκική επιρροή. Αλλά γιατί αυτό πρέπει να αποτελεί απαραίτητα κίνδυνο; Γιατί να αντιμετωπίζονται όλα αυτομάτως ως απειλές; Η Συρία προσπαθεί να χαράξει μια νέα πορεία και να της δοθεί μια ευκαιρία. Δεν μπορούμε να βλέπουμε τα πάντα μόνο μέσα από το πρίσμα του κινδύνου. Εγώ λοιπόν προσωπικά δεν βλέπω άμεση απειλή».
Η διεθνής εικόνα του Ισραήλ φαίνεται να βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, ενώ εφέτος καταγράφηκαν ανά τον κόσμο έντοντα περιστατικά αντισημιτισμού. Αυτό είναι κάτι που ανησυχεί τους Ισραηλινούς;
«Ναι, οι Ισραηλινοί ανησυχούν, αλλά όχι για τους σωστούς λόγους. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι φταίει αποκλειστικά ο υπόλοιπος κόσμος, επειδή είναι – όπως λένε – όλοι αντισημίτες, και ότι το ίδιο το Ισραήλ δεν φέρει καμία ευθύνη. Ωστόσο γνωρίζουμε καλά ότι για πολλά χρόνια, σε περιόδους όπου η ισραηλινή πολιτική ήταν πιο ειρηνική, τέτοια φαινόμενα δεν υπήρχαν σε αυτή την έκταση. Τότε ο κόσμος δεν ήταν αντισημιτικός; Μήπως πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί υπάρχει τώρα και γιατί έχει αυξηθεί ο αντισημιτισμός; Γιατί ο κόσμος μας μισεί τόσο πολύ και γιατί, για παράδειγμα, μια χώρα όπως η Ολλανδία, παραδοσιακά στενή σύμμαχός μας, αποχωρεί ύστερα από τόσα χρόνια από τη Eurovision επειδή συμμετέχει το Ισραήλ; Αυτά είναι ερωτήματα που θα έπρεπε να προβληματίσουν σοβαρά την ισραηλινή κοινωνία και να σκεφτούμε επιτέλους πού κάναμε λάθος. Αλλά, δυστυχώς, δεν είναι αυτή η νοοτροπία του Ισραήλ – η νοοτροπία του Ισραήλ είναι πάντα να κατηγορεί τον άλλον αντί να κάνει και λίγο αυτοκριτική. Αλλά νομίζω ότι επιτέλους οι Ισραηλινοί βρίσκονται αντιμέτωποι με μια νέα πραγματικότητα στην οποία πια δεν είναι ευπρόσδεκτοι παντού. Και ελπίζω αυτό να οδηγήσει σε έναν, τόσο απαραίτητο, ειλικρινή εσωτερικό διάλογο, να κοιτάξει επιτέλους η ισραηλινή κοινωνία στον καθρέφτη – αλλά μέχρι στιγμής δεν το βλέπω».
Επειτα από όλα όσα συνέβησαν στη Μέση Ανατολή, θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι το Ισραήλ αναδείχθηκε εφέτος νικητής, ως de facto ηγεμονική δύναμη της περιοχής;
«Οχι, σε καμία περίπτωση. Το Ισραήλ βρίσκεται σήμερα σε σαφώς χειρότερη θέση από εκείνη στην οποία βρισκόταν πριν από δύο χρόνια. Ακόμα και σε επίπεδο ασφάλειας, αντίθετα με το τι θα πίστευε κανείς, δεν είναι πιο ασφαλές: το Ιράν παραμένει απειλή, η Χαμάς είναι ακόμη ζωντανή και ενεργή και εξακολουθεί να κυβερνά τη Γάζα, ενώ η Χεζμπολάχ, αν και δέχθηκε σοβαρά πλήγματα, δείχνει να ανακάμπτει και αυτή. Πέρα από αυτά, όπως είπα και προηγουμένως, το Ισραήλ έχει μετατραπεί σε κράτος-παρία στη διεθνή κοινότητα. Δεν είναι λίγοι οι Ισραηλινοί που ντρέπονται να ταξιδέψουν στο εξωτερικό. Αυτό δεν είναι νίκη. Και, εν πάση περιπτώσει, ακόμα κι αν υπήρξαν κάποια επιμέρους επιτεύγματα, δεν άξιζαν το τρομακτικό τίμημα που πλήρωσε το Ισραήλ. Υπό την έννοια πως ο πόλεμος στη Γάζα κόστισε στο Ισραήλ πάρα πολλά χρήματα, ζωές στρατιωτών, ενώ έκανε τεράστια ζημιά στη διεθνή εικόνα της χώρας. Είναι ένα πολύ βαρύ τίμημα. Και πάνω απ’ όλα, η δολοφονία χιλιάδων αμάχων – πόσω μάλλον παιδιών – δεν μπορεί ποτέ να θεωρηθεί νίκη».
