MIT Maritime Consortium: Στην πρώτη γραμμή της απανθρακοποίησης της ναυτιλίας

Σε μια εποχή όπου η παγκόσμια ναυτιλία αντιμετωπίζει πρωτόγνωρες προκλήσεις στον δρόμο προς την απανθρακοποίηση, το MIT Maritime Consortium αναδεικνύεται ως κορυφαίο κέντρο έρευνας και καινοτομίας.

Η μοναδική αυτή κοινοπραξία, που επισημοποιήθηκε σε τελετή υπογραφής στο MIT τον Μάρτιο του 2025, φέρνει το ακαδημαϊκό δυναμικό του πανεπιστημίου σε στενή συνεργασία με κορυφαίες ναυτιλιακές εταιρείες, ναυπηγεία, νηογνώμονες και λιμενικές αρχές.

Ιδρυτικά μέλη της κοινοπραξίας είναι ο American Bureau of Shipping (ABS), η Capital Clean Energy Carriers Corp., η HD Korea Shipbuilding & Offshore Engineering και η Delos Navigation.

Το MIT Maritime Consortium έχει αναπτύξει έξι βασικούς ερευνητικούς άξονες, που περιλαμβάνουν την πυρηνική πρόωση για εμπορικά πλοία, τα εναλλακτικά καύσιμα, την ανάλυση και βελτιστοποίηση δεδοµένων, την κυβερνοασφάλεια, τη ναυτική κατασκευή και την υδροδυναμική. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη της πυρηνικής πρόωσης, με την πρόσφατη δημοσίευση του «Nuclear Ship Safety Handbook» να αποτελεί ορόσημο στον τομέα.

Το ΜΙΤ Maritime Consortium συντονίζεται από δύο Ελληνες – και διακεκριμένες προσωπικότητες του MIT –, τον Θεμιστοκλή Σαψή, William Koch Professor of Marine Technology και Director of the Center for Ocean Engineering, και τη Φωτεινή Χριστιά, Ford International Professor of the Social Sciences και Director of the Institute for Data, Systems and Society.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί αναλύουν τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες του τεχνολογικού μετασχηματισμού της ναυτιλίας, την κρίσιμη σημασία της συνεργασίας ακαδημαϊκού και επιχειρηματικού κόσμου και τον ρόλο των ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών στην προώθηση της καινοτομίας.

Θεωρείτε ρεαλιστικούς τους στόχους μείωσης εκπομπών που έχουν τεθεί στη ναυτιλία και ποια είναι τα βασικά εμπόδια και οι ευκαιρίες που βλέπετε στον τεχνολογικό μετασχηματισμό του κλάδου;

Θεμιστοκλής Σαψής: «Οι στόχοι για μείωση των εκπομπών άνθρακα που έχουν τεθεί από διεθνείς οργανισμούς είναι οπωσδήποτε ιδιαίτερα φιλόδοξοι και μένει να δούμε σε τι βαθμό μπορεί να είναι ρεαλιστικοί και με τι χρόνο υλοποίησης. Εχουν ως κίνητρο την αντιμετώπιση ενός μεγάλου προβλήματος, αυτού της κλιματικής κρίσης, η οποία ακόμη βρίσκεται στην αρχή της.

Σε κάθε περίπτωση, αποτελεί υποχρέωση για κάθε κλάδο, συμπεριλαμβανομένης και της ναυτιλίας, να εκλάβει αυτή την πίεση σαν ένα κίνητρο για τεχνολογική εξέλιξη. Πιστεύουμε πως πλοιοκτήτες, ναυπηγεία, νηογνώμονες αλλά και λιμάνια και κρατικοί οργανισμοί που θα επενδύσουν στην εφαρμοσμένη έρευνα, στη δημιουργία κανονισμών ασφάλειας για νέα συστήματα, όπως η πυρηνική πρόωση, για παράδειγμα, ή άλλες μορφές καυσίμων, στην Τεχνητή Νοημοσύνη, για τη βέλτιστη λειτουργία πλοίων και στόλων, θα βρεθούν με μεγάλα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα.

Πρέπει να μην ξεχνάμε πως η περίοδος αυτή είναι μία από τις πιο έντονες που έχει βιώσει η διεθνής ναυτιλία όσον αφορά τον μετασχηματισμό της και τη δημιουργία και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Επειδή ακριβώς η ναυτιλία είναι ένα τεράστιο οικοσύστημα με απόλυτη συσχέτιση με την παγκόσμια οικονομία, αυτές οι αλλαγές πρέπει να γίνουν με τρόπο οικονομοτεχνικά βιώσιμο σε μεγάλες κλίμακες και με απόλυτη υπευθυνότητα όσον αφορά τις συνέπειες στο περιβάλλον.

Με λίγα λόγια, πρέπει ό,τι αλλαγές γίνουν να είμαστε σίγουροι πως δεν θα προκαλέσουν μεγαλύτερο κακό από αυτό που προκαλείται με τις παραδοσιακές τεχνολογίες και τα καύσιμα. Αυτός ο υπολογισμός δεν είναι εύκολος, γιατί εμπεριέχει παράγοντες τεχνολογίας, οικονομίας, παραγωγής και εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και υπολογισμούς σε σχέση με το περιβαλλοντολογικό αποτύπωμα.

Για ζητήματα όπως η πυρηνική πρόωση μπαίνουν και θέματα κοινωνικής έγκρισης και κανονισμών ασφάλειας, όπου πρακτικά υπάρχει ελάχιστη ή καθόλου εμπειρία στον τομέα της ναυτιλίας. Καταλαβαίνετε επομένως την πολυπλοκότητα που υπάρχει.

Φυσικά, υπάρχουν παράθυρα ευκαιρίας όπου μπορεί κανείς να βρει βιώσιμες λύσεις, αλλά αυτά απαιτούν συγκροτημένη και στενή συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων και της ναυτιλιακής βιομηχανίας».

Ποιου είδους μηχανισμοί χρειάζονται ανάμεσα στον ακαδημαϊκό χώρο και τον επιχειρηματικό τομέα ώστε οι πρωτοβουλίες και οι συνεργασίες τους να λειτουργούν αποτελεσματικά;

Φωτεινή Χριστιά: «Κοινή γλώσσα επικοινωνίας, κοινοί στόχοι και συστηματική συνεργασία για να τους υλοποιήσεις. Τα προβλήματα που ανακύπτουν, ειδικά στον τομέα της τεχνολογίας, είναι τόσο πολύπλοκα που σίγουρα δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο από τον ακαδημαϊκό ή μόνο από τον εταιρικό τομέα ξεχωριστά.

Απαιτούνται στενές συνέργειες και η κοινοπραξία του MIT Maritime Consortium έχει ακριβώς αυτόν τον στόχο: να δημιουργηθεί ένας πυρήνας συνεργασίας όπου ναυτιλιακές εταιρείες, ναυπηγεία, νηογνώμονες και λιμάνια να συνεργάζονται συστηματικά και απευθείας με τους ίδιους τους ερευνητές, να μαθαίνουν πόσο κοντά βρίσκονται σε μετάβαση στο πεδίο εφαρμογών ιδέες βασικής έρευνας, αλλά και να κατευθύνουν την έρευνα ώστε προβλήματα που αντιμετωπίζουν να λύνονται όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματικά.

Ο σκοπός μας είναι τα οφέλη αυτής της συνέργειας να φανούν με άμεσο τρόπο σε ένα με δύο χρόνια.

Ιστορικά, το MIT ήταν πάντοτε ένα πανεπιστήμιο που έδινε έμφαση σε βασική έρευνα με άμεση εφαρμογή σε πραγματικά προβλήματα. Η ναυτιλία είναι ένας από τους λίγους τομείς που συσχετίζουν τόσο πολλά και διαφορετικά πεδία έρευνας: ναυπηγική, μηχανολογία, χημική μηχανική και τεχνολογία καυσίμων, Τεχνητή Νοημοσύνη και ανάλυση δεδομένων, υλικά, πυρηνική τεχνολογία και τόσα άλλα.

Το MIT είναι ένα από τα ελάχιστα μέρη στον κόσμο που πρωτοστατούν σε όλα τα παραπάνω πεδία. Διατηρεί στενή συνεργασία, λαμβάνοντας χρηματοδότηση για έρευνα από τους αντίστοιχους τομείς της βιομηχανίας και της αμερικανικής κυβέρνησης και χτίζοντας αμοιβαία εμπλουτιζόμενες σχέσεις με τους τομείς αυτούς».

Ποια είναι η διεπιστημονική προσέγγιση που ακολουθεί το MIT Maritime Consortium για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της πυρηνικής πρόωσης στη ναυτιλία και ποιοι είναι οι βασικοί άξονες της έρευνάς σας, όπως αποτυπώνονται και στο «Nuclear Ship Safety Handbook» (https://maritime.mit.edu/pub/nuclear-ship-safety-handbook/) που δημοσιεύσατε πρόσφατα;

Θ.Σ.: «Το πρόβλημα της πυρηνικής πρόωσης είναι πολύπλευρο και για αυτόν τον λόγο έχουμε συντάξει μια ερευνητική ομάδα από καθηγητές και μεταπτυχιακούς φοιτητές με ειδικότητες που καλύπτουν ναυπηγική και μηχανολογία, πυρηνική επιστήμη και τεχνολογία και πολιτική επιστήμη. Εχουμε επικεντρωθεί σε τρεις άξονες: τη διαμόρφωση κριτηρίων για επιλογή πυρηνικής τεχνολογίας που θα μπορούσε να καλύψει τις προϋποθέσεις ασφάλειας για ένα πλοίο, όπως πιθανότητα φωτιάς, πλημμύρας, πειρατείας κ.ά.

Παράλληλα, επικεντρωνόμαστε σε νέες τεχνολογίες πυρηνικής επιστήμης, όπου ο αντιδραστήρας ψύχεται με παθητικό τρόπο, ελαχιστοποιώντας έτσι την πιθανότητα σοβαρού ατυχήματος. Ο δεύτερος άξονας έχει να κάνει με το ίδιο το σχέδιο του πλοίου και πώς αυτό πρέπει να διαμορφώνεται για να τηρεί τα κριτήρια ασφαλούς λειτουργίας από την πλευρά της πυρηνικής επιστήμης. Και, τέλος, έχουμε επικεντρωθεί στο θέμα της διαμόρφωσης κατάλληλων πολιτικών πλαισίων για ασφάλεια και διαχείριση, τα οποία θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια τέτοια μετάβαση».

Ποιο θεωρείτε το κύριο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του MIT Maritime Consortium και πώς η διάθεση πολυδιάστατων δεδομένων (multi-modal datasets) από τις ναυτιλιακές εταιρείες-μέλη – όπως τα δεδομένα τηλεμετρίας υψηλής συχνότητας, τεχνικά σχέδια και τεχνοοικονομικά στοιχεία που παρείχε η Capital Clean Energy Carriers για τη μελέτη μετατροπής του Neo-Panamax πλοίου container σε πυρηνική πρόωση – συμβάλλει στην αντικειμενική αξιολόγηση καινοτόμων τεχνολογιών απανθρακοποίησης;

Θ.Σ.: «Θεωρούμε πως ένα από τα ισχυρότερα πλεονεκτήματα της κοινοπραξίας MIT Maritime Consortium είναι η διάθεση δεδομένων για τη λειτουργία μεγάλου αριθμού πλοίων και με διαφορετικά χαρακτηριστικά από τα μέλη και ιδιαίτερα τις ναυτιλιακές εταιρείες, όπως ο Ομιλος της Capital.

Η ύπαρξη τόσων νέων και διαφορετικών τεχνολογιών για μείωση ρύπων δημιουργεί προκλήσεις όσον αφορά την αντικειμενική αξιολόγησή τους. Από την άλλη πλευρά, η διαθεσιμότητα τόσο πλούσιων και υψηλής συχνότητας δεδομένων, σε συνδυασμό με τα νέα μαθηματικά εργαλεία που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνει τη δυνατότητα για διαμόρφωση κριτηρίων που θα μετράνε την αποδοτικότητα αυτών των συστημάτων σε πραγματικές συνθήκες λειτουργίας.

Με αυτόν τον τρόπο φιλοδοξούμε να εισαγάγουμε μαθηματικά εργαλεία που θα βοηθήσουν τη ναυτιλιακή κοινότητα να επιλέξει τις μεθόδους που θα αποδώσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ανάλογα με τον τύπο πλοίου και το προφίλ λειτουργίας».

Ποιο είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο της ακαδημαϊκής κουλτούρας του MIT που το διαφοροποιεί από άλλα πανεπιστήμια και πώς αυτό επηρεάζει την παραγωγή καινοτομίας;

Φ.Χ.: «Θα έλεγα ότι είναι μια συνεργατική πρακτική και διαλεκτική αλληλεπίδραση. Είναι το να μπορείς να αντιμετωπίζεις τη νέα γνώση και τα νέα προβλήματα σαν γνωστικές συλλογικότητες όπου χρειάζονται παραπάνω από ένας τομέας για να δοθούν καινοτόμες λύσεις.

Νομίζω ότι το πιο σημαντικό είναι πως το πανεπιστήμιο γίνεται ένας χώρος όπου όχι απλά διαμορφώνονται προβλήματα και λύσεις σε ένα γνωστικό επίπεδο, αλλά υπάρχει αμοιβαία παραγωγή σκέψης και κουλτούρα διαφορετικής αφετηρίας. Ενας χώρος όπου όλα μπορούν να ενωθούν για να δώσουν κάτι καινούργιο.

Αυτό έχει εξελιχθεί προοδευτικά σε μια μεγάλη αξία στο MIT, σχεδόν ταυτοτική του πανεπιστημίου. Ισως αυτή είναι και η ποιότητα που θα ξεχωρίζει πανεπιστήμια και γνώση στην εποχή της AI που ήδη διανύουμε: η σύνθεση δηλαδή του καινούργιου και η δημιουργική αναζήτηση για το ποια στοιχεία να ενώσουμε για την επίτευξή του».