Η χρονιά των μεγάλων μουσείων

Το 2026 αναμένεται να είναι μια ιδιαίτερα ενεργή χρονιά για τα μουσεία παγκοσμίως, με σημαντικά νέα ανοίγματα αλλά και επεκτάσεις. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Hip Hop Museum στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης θα ανοίξει τον Οκτώβριο, παρουσιάζοντας την ιστορία και την επιρροή της hip hop μουσικής και κουλτούρας σε ένα κτίριο που σχεδίασε το αρχιτεκτονικό γραφείο S9 Architecture, ενώ θα εγκαινιαστεί και η πολυαναμενόμενη επέκταση του μουσείου σύγχρονης τέχνης New Museum (σε σχέδια των Σοχέι Σιγκεμάτσου, Ρεμ Κούλχαας και Κούπερ Ρόμπερτσον) στο Μανχάταν.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το London Museum στο Σμίθφιλντ θα φιλοξενήσει περί τα 7 εκατομμύρια αντικείμενα από τη συλλογή του παλιού Museum of London, καλύπτοντας την ιστορία της πόλης από τα προϊστορικά χρόνια έως σήμερα, σε ένα κτίριο που έχουν σχεδιάσει τα αρχιτεκτονικά στούντιο Stanton Williams και Asif Khan σε συνεργασία με το Julian Harrap Architects. Να πούµε και για το Παλαιό Μουσείο Ακρόπολης – το µικρό µουσείο πάνω στον Ιερό Βράχο που έκλεισε το 2007 όταν άνοιξε το νέο – ότι ανακαινίζεται εκ βάθρων και από διεθνή ονόµατα και θα λειτουργήσει ξανά το 2026.

Το κτίριο µετατρέπεται σε σύγχρονο χώρο εκθέσεων, ψηφιακών εµπειριών και εργαστηρίων συντήρησης, µε πρώτη µεγάλη έκθεση την «Αθήνα Αθάνατη Πόλη», όπου θα παρουσιαστούν περίπου 1.185 αρχαιολογικά ευρήµατα – πολλά για πρώτη φορά –, ενσωµατώνοντας σύγχρονες µουσειολογικές και τεχνολογικές προσεγγίσεις, αλλά και το τελευταίο µέρος της τριλογίας «Michael Rakowitz & Ancient Cultures» του Μάικλ Ράκοβιτς, σε διοργάνωση του πολιτιστικού οργανισµού ΝΕΟΝ σε συνεργασία µε την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθήνας.

Το φθινόπωρο του 2026 φέρνει και άλλα δύο καθοριστικά ανοίγµατα. Στον Πειραιά, το ιστορικό Silo του 1936 µετατρέπεται στο Εθνικό Μουσείο Ενάλιων Αρχαιοτήτων, έναν σύγχρονο µουσειακό οργανισµό 26.380 τ.µ. µε περισσότερα από 2.500 εκθέµατα, που αφηγείται δοµικά τη σχέση της Ελλάδας µε τη θάλασσα και εντάσσει τον Πειραιά στους διεθνείς πολιτιστικούς προορισµούς. Την ίδια στιγµή, το Τατόι επανενεργοποιείται ως ένα υβριδικό πολιτιστικό τοπίο: το ανάκτορο γίνεται µουσείο, δεκάδες χιλιάδες αντικείµενα αναδεικνύονται, ενώ ιστορικά κτίρια αποκτούν νέες χρήσεις φιλοξενίας και αναψυχής. Το 2026 δοκιµάζεται έτσι ένα νέο µοντέλο πολιτιστικής πολιτικής, ανάµεσα στη µνήµη, τη βιωσιµότητα και τη σύγχρονη χρήση.

Βρυξέλλες: Kanal – Centre Pompidou

Μία από τις μεγαλύτερες επενδύσεις πολιτισμού στην Ευρώπη, το Kanal – Centre Pompidou αναμένεται να ανοίξει στις Βρυξέλλες στις 28 Νοεμβρίου. Ενα παλιό showroom της Citroën μετατρέπεται σε έναν τεράστιο και πολυλειτουργικό πολιτιστικό χώρο που θα φιλοξενεί εκθέσεις μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, εκπαιδευτικά προγράμματα και δημόσιες δράσεις, αναδεικνύοντας παράλληλα τη βιομηχανική αρχιτεκτονική του κτιρίου, όπως τις ψηλές οροφές και τις μεγάλες γυάλινες επιφάνειες.

H νέα εποχή του οικοδομήματος έχει σχεδιαστεί από μια διεθνή κοινοπραξία αρχιτεκτόνων, την Atelier Kanal, που αποτελείται από τα γραφεία noAarchitecten από τις Βρυξέλλες, EM2N από τη Ζυρίχη και Sergison Bates Architects από το Λονδίνο. Το µουσείο συνάπτει µια πενταετή συνεργασία µε το Centre Pompidou του Παρισιού, το οποίο έχει κλείσει για ανακαίνιση, ώστε να δανείζεται αριστουργήµατα µοντέρνας και σύγχρονης τέχνης και να διοργανώνει σηµαντικές εκθέσεις. Η συνεργασία αυτή εξασφαλίζει την παρουσία έργων που σπάνια βλέπει το κοινό στο Βέλγιο, προσδίδοντας διεθνή διάσταση στο Kanal και ένα «αποκούμπι» για το Centre Pompidou μέχρι να ανοίξει ξανά, γύρω στο 2030.

Παρά τις καθυστερήσεις λόγω γραφειοκρατικών θεμάτων και του μεγάλου διαστήματος – 500 ημερών! – απουσίας κανονικής διοίκησης στη βελγική κυβέρνηση, η διεύθυνση του μουσείου, υπό την πολωνή ιστορικό τέχνης και επιμελήτρια Κάσια Ρέτζιτς, εργάζεται για την ολοκλήρωση αυτού του οργανισμού που θα φέρνει κοντά την αρχιτεκτονική, την τέχνη και την κοινότητα. Το Kanal φιλοδοξεί να γίνει ένα ζωντανό πολιτιστικό κέντρο για όλους, κάτι που αποδεικνύεται και από τις νέες αναθέσεις έργων, όπως η δημιουργία ενός παιδότοπου από τη βρετανική ομάδα Assemble – βραβευμένη με Turner Prize – και άλλα προγράμματα που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή του κοινού σε κάθε ηλικία.

Νάπολι: Museo Archeologico Nazionale di Napoli

(MANN 2)

Μέσα στο 2026 αναμένονται και τα θυρανοίξια του MANN 2, μιας σημαντικής επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Νάπολι που προσφέρει 10.000 τ.μ. επιπλέον στον αριστουργηματικό αυτόν φορέα πολιτισμού, ώστε να παρουσιαστούν περισσότερα από 40.000 αντικείμενα από τα 400.000 της συλλογής. Η νέα πτέρυγα φιλοξενείται μέσα στο ιστορικό κτίριο του Real Albergo dei Poveri στην Piazza Carlo III, σε απόσταση 20-25 λεπτών με τα πόδια από το MANN.

Πρόκειται για ένα ημιτελές κτίριο του 18ου αιώνα, το οποίο ξεκίνησε να χτίζεται το 1751 με εντολή του Καρόλου Γ’ της Ισπανίας προκειμένου να προσφέρει στέγαση σε απόρους και ασθενείς αλλά και εκπαίδευση ή εργασία σε φτωχούς και αποκλεισμένους. Διαθέτει μια ατελείωτη πρόσοψη, µήκους περίπου 350 µ., από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη, και το «φρεσκάρισμά» του από τον Πάολο Ντεσίντερι της αρχιτεκτονικής εταιρείας ABDR αποσκοπεί να συνδέσει την ιστορική αρχιτεκτονική με τις σύγχρονες μουσειακές ανάγκες. Στο ΜΑΝΝ 2 θα παρουσιαστούν σημαντικά ευρήματα από την Πομπηία που μέχρι σήμερα παρέμεναν σε αποθήκες λόγω έλλειψης χώρου, καθώς και επιλεγμένα έργα από τη συλλογή του Φραντσέσκο Σαντάντζελο, ενός αριστοκράτη και πολιτικού του 18ου αιώνα ο οποίος συγκέντρωσε τη μεγαλύτερη συλλογή αρχαιοτήτων από την Πομπηία και τις γύρω περιοχές στην Ιταλία.

Ειδική έμφαση θα δοθεί σε αφιερώματα σε πρωτοπόρους αρχαιολόγους-διευθυντές ανασκαφών στην Πομπηία ή/και το Ερκολάνο τον 19ο και τον 20ό αιώνα (Τζουζέπε Φιορέλι, Βιτόριο Σπινατσόλα, Αμεντέο Μαϊούρι). Το MANN 2 δεν περιορίζεται μόνο σε εκθέσεις: οι νέοι χώροι θα φιλοξενούν εκπαιδευτικά εργαστήρια για μαθητές και φοιτητές, αίθουσες για το πανεπιστήμιο της πόλης, Federico II, καθώς και την επέκταση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Νάπολι, καθιστώντας το μουσείο ένα πλήρες κέντρο μάθησης και έρευνας.

Λονδίνο: V&A East Museum

Το V&A East Museum, που ανεγείρεται στο Stratford Waterfront, το μεγάλο αστικό και πολιτιστικό έργο ανάπλασης στο Ανατολικό Λονδίνο, σηματοδοτεί µια νέα εποχή για το Victoria and Albert Museum, επεκτείνοντας την παρουσία του στην περιοχή, μετά το V&A East Storehouse. Το πενταώροφο κτίριο, με την υπογραφή του ιρλανδικού αρχιτεκτονικού γραφείου O’Donnell + Tuomey, συνδυάζει τον σύγχρονο σχεδιασμό με την ιστορία της παραγωγής και της δημιουργίας στην περιοχή.

Στις αίθουσες του μουσείου που εγκαινιάζεται στις 18 Απριλίου θα παρουσιαστούν περίπου 500 αντικείμενα (τέχνη, design, μόδα και χειροτεχνία) οργανωμένα σε θεματικές ενότητες που εξερευνούν την ταυτότητα, τη συμπερίληψη και τις περιβαλλοντικές προκλήσεις, ενώ παράλληλα θα εκτίθενται έργα που είναι νέες αναθέσεις και έχουν ως έμπνευση το Ανατολικό Λονδίνο.

Η πρώτη μεγάλη έκθεση, «The Music is Black: A British Story», αναδεικνύει τον ρόλο της μαύρης μουσικής στην πολιτιστική ζωή της Βρετανίας, από την jazz και τη reggae μέχρι την drum & bass, UK garage και grime. Εκτός από τις εκθέσεις, το μουσείο φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν ζωντανό πολιτιστικό και εκπαιδευτικό κόμβο, με εργαστήρια, διαλέξεις, συμμετοχικές δράσεις και προγράμματα για σχολεία και κοινότητες.

Σικάγο: Barack Obama Presidential Center

Το Barack Obama Presidential Center ανοίγει τον Ιούνιο στο Jackson Park, στο νότιο τμήμα του Σικάγου όπου έζησε και ξεκίνησε την καριέρα του ο Μπαράκ Ομπάμα. Δεν πρόκειται για μια συμβατική βιβλιοθήκη, αλλά θα συνδυάζει κυρίως τον ρόλο μουσείου, εκθεσιακού χώρου και εκπαιδευτικού κέντρου, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εμπειρία για το κοινό. Το κτίριο, σχεδιασμένο από το νεοϋορκέζικο αρχιτεκτονικό γραφείο Tod Williams Billie Tsien Architects, σε συνεργασία με τους ντόπιους Interactive Design Architects, δίνει έμφαση στη βιωσιμότητα και την κοινωνική προσβασιμότητα και θα φιλοξενεί εκθέσεις που εστιάζουν στην πολιτική και κοινωνική δράση του πρώην προέδρου, ενώ ταυτόχρονα θα αναδεικνύει την τέχνη ως μέσο έκφρασης και διαλόγου.

Η συλλογή του πολιτιστικού αυτού χώρου θα περιλαμβάνει έργα-αναθέσεις καλλιτεχνών όπως οι Τζούλι Μεχρετού, Αλίζα Νίσενμπαουμ, Κίκι Σμιθ, Ιντρίς Καν και Τζένι Χόλζερ, ενώ ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί και σε έργα εικαστικών της πόλης, όπως ο Θίστερ Γκέιτς. Το μουσείο στοχεύει να γίνει ένας ζωντανός πυρήνας πολιτισμού και γνώσης, όπου η τέχνη δεν είναι απλώς έκθεση αντικειμένων, αλλά εργαλείο αναστοχασμού και ενεργού συμμετοχής.

Σημειωτέον πως το έργο χρηματοδοτείται από πόρους που έχει συγκεντρώσει το Obama Foundation και όχι από ομοσπονδιακά κονδύλια, όπως συμβαίνει συνήθως με τις προεδρικές βιβλιοθήκες. Μέσα από την αρχιτεκτονική, τη συλλογή και τα εκπαιδευτικά προγράµµατα, το Barack Obama Presidential Center προσφέρει ένα παράδειγμα για το πώς οι δημόσιοι χώροι μπορούν να συνδέουν την ιστορία με τη σύγχρονη δημιουργία και να εμπνέουν τη συμμετοχή των πολιτών.

Λος Αντζελες: Lucas Museum of Narrative Art

Εχουμε ξαναγράψει σχετικά με αυτό και όλο το περιμένουμε να ανοίξει, για να το δούμε από μακριά. Το Lucas Museum of Narrative Art στο Λος Αντζελες αποτελεί μία από τις πιο φιλόδοξες ιδιωτικές πρωτοβουλίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και φέρει τη σφραγίδα του σκηνοθέτη και σεναριογράφου Τζορτζ Λούκας και της συζύγου του, Μέλοντι Χόμπσον.

Το μουσείο, σχεδιασμένο από τον κινέζο αρχιτέκτονα Μα Γιανσόνγκ των MAD Architects, θα βρίσκεται τελικά στο Exposition Park του Λος Αντζελες, και όχι στο Σαν Φρανσίσκο ή το Σικάγο, σκέψεις και προθέσεις που προκάλεσαν χρόνια καθυστερήσεων στην κατασκευή, αν και πλέον η ημερομηνία για τα θυρανοίξια είναι πολύ συγκεκριμένη: 22 Σεπτεμβρίου 2026.

Το κτίριο ξεχωρίζει για τη μοντέρνα, αεροδιαστημική μορφή του και αναδύεται πάνω από κήπους που σχεδίασε η Μία Λέρερ από το Studio-MLA, ενώ στο εσωτερικό του περιλαμβάνει 35 αίθουσες συνολικής έκτασης 9.000 τ.μ. που φιλοξενούν περισσότερα από 40.000 έργα, καθιστώντας το μία από τις πιο σημαντικές συλλογές αφηγηματικής τέχνης στον κόσμο. Γιατί αυτή είναι η θεματική του, η σύνδεση μεταξύ της μυθοπλασίας της κινηματογραφικής αφήγησης και της εικαστικής τέχνης, οπότε τα εκθέματα μπορεί να είναι έργα του Τζορτζ Λούκας, από καλλιτέχνες όπως οι Φρίντα Κάλο, Νόρμαν Ρόκγουελ και Ρόμπερτ Κόλσκοτ, μαζί με αντικείμενα, κοστούμια και storyboards από τις ταινίες «Ο πόλεμος των άστρων» και «Ιντιάνα Τζόουνς».

Λος Αντζελες: David Geffen Galleries LACMA

Στην ίδια πλευρά της Αμερικής, η επέκταση του Los Angeles County Museum of Art (LACMA) με την προσθήκη των David Geffen Galleries αποτελεί ένα από τα πλέον συζητημένα έργα σύγχρονης αρχιτεκτονικής μουσείων. Το νέο κτίριο, σχεδιασμένο από τον ελβετό αρχιτέκτονα Πέτερ Τσούμτορ, προσθέτει περίπου 10.000 τ.μ. στο προϋπάρχον κτίσμα, δημιουργώντας έναν χώρο σε οριζόντια διάταξη, όπου το γυαλί και το σκυρόδεμα «ρέουν» ελεύθερα, προκαλώντας και έντονες αντιδράσεις – έχει χαρακτηριστεί μεταξύ άλλων «μονότονο», «ωμό» και «γεμάτο μπετόν».

Σε κάθε περίπτωση, η επέκταση που θα εγκαινιαστεί τον Απρίλιο ενισχύει τη δυναμική του μουσείου, συνδέοντας τις υπάρχουσες συλλογές με νέες δυνατότητες παρουσίασης. Ο δωρητής, μεγιστάνας Ντέιβιντ Γκέφεν, έδωσε το ποσό των περίπου 150 εκατ. δολαρίων για τη δημιουργία του, ενώ ο δήμος του Λος Αντζελες συνέβαλε με 125 εκατ. δολάρια. Η επέκταση David Geffen Galleries σηματοδοτεί την προσπάθεια του LACMA να συνδυάσει αρχιτεκτονική και τέχνη με έναν χώρο που λειτουργεί τόσο ως εκθεσιακός όσο και ως εκπαιδευτικός πυρήνας, προσελκύοντας τοπικό αλλά και διεθνές κοινό, και επιβεβαιώνει τη θέση του μουσείου ως κεντρικού θεσμού της πολιτιστικής ζωής του Λος Αντζελες.

Αμπου Ντάμπι: Guggenheim Abu Dhabi

Ενα από τα τελευταία έργα του αρχιτέκτονα Φρανκ Γκέρι, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, πρόκειται να γίνει το μεγαλύτερο «θυγατρικό» Guggenheim στον κόσμο, με 42.000 τ.μ. εκθεσιακών χώρων. Βρίσκεται στο Saadiyat Island, το νησί πολιτισμού του Αμπου Ντάμπι, και αναμένεται να ανοίξει μέσα στο 2026.

Το σχέδιο του Γκέρι αποτελείται από πολλούς καμπυλωτούς, ακανόνιστους όγκους που θυμίζουν παιδική χαρά, αλλά πρωτίστως φυσικά στοιχεία, όπως «πέτρες ή αμμόλοφους» που συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας μια «πόλη μέσα στην πόλη» για την τέχνη. Οι χώροι του διαθέτουν μεγάλες αίθουσες με φυσικό φωτισμό, ενώ η χρήση λευκού μαρμάρου, γυαλιού και μετάλλου, σε συνδυασμό με συστήματα σκίασης και εξαερισμού, προσαρμόζει το κτίριο στο θερμό κλίμα της ερήμου.

Το μουσείο εστιάζει στην τέχνη μετά το 1960 και φιλοδοξεί να παρουσιάσει τόσο μόνιμες συλλογές όσο και νέες αναθέσεις έργων, δίνοντας βήμα σε καλλιτέχνες από τη Δυτική και τη Νότια Ασία, τη Βόρεια Αφρική, χωρίς να λείπουν διεθνείς δηµιουργοί του 20ού αιώνα, όπως ο Νταν Φλέιβιν και ο Ζαν Μισέλ Μπασκιά. Μέσα από τις συλλογές του, το Guggenheim Abu Dhabi φιλοδοξεί να συνδέσει την τοπική πολιτιστική κληρονομιά με τον παγκόσμιο διάλογο στην τέχνη και να προσφέρει έναν χώρο εκπαίδευσης, αναστοχασμού και έρευνας για κοινό και ειδικούς.

Η ολοκλήρωση του μουσείου σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα για το Νησί Σαντιγιάτ των «starchitects», καθώς εκεί φιλοξενούνται ήδη το Louvre Abu Dhabi του Ζαν Νουβέλ, το Zayed National Museum του Νόρμαν Φόστερ και το Natural History Museum των Ολλανδών Mecanoo, εδραιώνοντας την περιοχή ως κέντρο πολιτισμού των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Το εγχείρημα, παρά τις δεκαετίες καθυστερήσεων και τις αντιδράσεις για τις συνθήκες εργασίας στην ανέγερση των δομών στην περιοχή, φιλοδοξεί να προσφέρει ένα κορυφαίο παράδειγμα σύγχρονου πολιτιστικού χώρου στη Μέση Ανατολή.

Μπενίν Σίτι, Νιγηρία Museum of West African Art (MOWAA)

Το Μουσείο Δυτικής Αφρικανικής Τέχνης στο Μπενίν Σίτι της Νιγηρίας αποτελεί ένα νέο πολιτιστικό κέντρο, το οποίο δημιουργήθηκε τα τελευταία πέντε χρόνια σε σχέδια Ντέιβιντ Ατζε, με την πρωτοβουλία του νιγηριανού επιχειρηματία και φιλάνθρωπου Φίλιπ Ιχενάτσο, και χρηματοδότηση 25 εκατ. δολαρίων από δωρητές, όπως οι κυβερνήσεις της Γαλλίας και της Γερμανίας, το Βρετανικό Μουσείο και η κυβέρνηση της Πολιτείας Εντο, όπου βρίσκεται η συγκεκριμένη πόλη. Το Μπενίν Σίτι έχει ιστορική σύνδεση με τα διάσημα Benin Bronzes, τη συλλογή με τα πολύτιμα έργα τέχνης (ανάγλυφα, γλυπτά αλλά και αντικείμενα από χρυσό, ελεφαντόδοντο και ξύλο) που λεηλατήθηκαν από βρετανικά στρατεύματα τον 19ο αιώνα, βρίσκονται σε ευρωπαϊκά μουσεία (βλ. τους δωρητές πιο πάνω) και έχουν αρχίσει να επιστρέφονται στη χώρα προέλευσής τους.

Ωστόσο, το 2023, μια προεδρική απόφαση μετέφερε την ιδιοκτησία των Benin Bronzes στον Εγουάρε Β’, τον βασιλιά (Oba) του Μπενίν (του βασιλείου, όχι της ομώνυμης χώρας της Δυτικής Αφρικής), ο οποίος σκοπεύει να τα παρουσιάσει σε δικό του μουσείο. Η κατάσταση περιπλέχθηκε περαιτέρω όταν η κυβέρνηση της Πολιτείας Εντο ανακάλεσε τον τίτλο ιδιοκτησίας της γης που είχε δοθεί στο MOWAA και διαδηλωτές εισέβαλαν στον χώρο, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν εντάσεις. Σήμερα, χωρίς τα μπρούντζινα έργα, το MOWAA στρέφεται στην ιστορική και σύγχρονη τέχνη της Δυτικής Αφρικής.

Η πρώτη έκθεση, που ήταν προγραμματισμένη να εγκαινιαστεί τον περασμένο Νοέμβριο, ήταν η «Nigeria Imaginary: Homecoming», μια εκτεταμένη εκδοχή του περιπτέρου της Νιγηρίας στην Μπιέναλε της Βενετίας το 2024, που εξερευνά τις αλλαγές στην έννοια της εθνικής ταυτότητας μέσα από ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, κινηματογράφο και κείμενο. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί νέα ημερομηνία για τα εγκαίνια και στην ιστοσελίδα του το μουσείο διευκρινίζει πως δεν έχει και ούτε ποτέ διεκδίκησε να παρουσιάσει τα Benin Bronzes, παρά μόνο να αναδείξει την τέχνη της Δυτικής Αφρικής.