Δίκη για τα Τέμπη, ημέρα 1: Η ΑΙΘΟΥΣΑ
Δευτέρα 23 Μαρτίου 2023. Λίγο μετά τις 8 το πρωί. Δεκάδες άνθρωποι σε μία μονή σειρά διασχίζουμε την γκρι μεταλλική πύλη ασφαλείας και μπαίνουμε στον αύλειο χώρο του πρώην ΤΕΙ της Λάρισας. Προχωράμε αργά και σχεδόν χωρίς να μιλάμε· πού και πού η ροή σταματά και δίνουμε προτεραιότητα στους συγγενείς των θυμάτων που καταφθάνουν μαζί με τους δικηγόρους τους. Στην ανάκριση είχαν δηλωθεί 250 συνήγοροι. Την πρώτη μέρα είναι όλοι εκεί:
«Εσύ ποιον έχεις;».
«Θα παρακολουθήσεις όλη τη δίκη;».
«Πώς θα μετακινείσαι από την Αθήνα στη Λάρισα;».
Οι δημοσιογράφοι επίσης γνωριζόμαστε μεταξύ μας. Δεν το λέμε, αλλά νιώθουμε ότι η στιγμή είναι σημαντική. Ανεβαίνουμε τις σκάλες και μπαίνουμε στην ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα. Η πρώτη εντύπωση είναι κανονική. Σχεδόν. Ολα είναι εκεί – ακόμη και η εικόνα του Χριστού, κρεμασμένη πάνω από τη θέση της προέδρου. Αλλά κάτι δεν ταιριάζει. Η αίθουσα είναι χωρισμένη στα δύο με ένα χαμηλό ξύλινο κιγκλίδωμα. Στο ένα μέρος έχει στηθεί η έδρα και μπροστά της ένας στενός χώρος για δικηγόρους και κατηγορουμένους, με το βήμα του μάρτυρα στο κέντρο. Το άλλο μισό παραμένει φοιτητικό αμφιθέατρο, με μπλε ελεκτρίκ καθίσματα βιδωμένα στο μαρμάρινο πάτωμα. Την ώρα που μπήκαμε εμείς, κάποιοι από τους συγγενείς, ανάμεσά τους η Μαρία Καρυστιανού, ο Νίκος Πλακιάς, ο Παύλος Ασλανίδης, ο Πάνος Ρούτσι, έχουν ήδη καθίσει στις πρώτες σειρές. Τους γνωρίζουμε. Τους έχουμε δει επανειλημμένα να μιλούν δημόσια. Οι δημοσιογράφοι καθόμαστε στην τελευταία σειρά.
08.20: Η αίθουσα έχει ήδη γεμίσει. Αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι δεν θα χωρέσουμε. Στο live blog του vima.gr γράφουμε: «Περίπου 150 θέσεις στο ακροατήριο. Οι συγγενείς βρίσκουν θέση με δυσκολία».
08.31: Ούτε οι δικηγόροι χωρούν. Αρχίζουν να διαμαρτύρονται.
08.38: Ενταση. «Εάν δεν πεις ποιος διόρισε τον σταθμάρχη, έχεις τελειώσει» φωνάζει συγγενής σε πρώην στέλεχος του ΟΣΕ.
Είναι ένας από τους 36 κατηγορουμένους και τυχαίνει να στέκεται ακριβώς δίπλα μας, κοντά στην πόρτα εξόδου. Σαν να μην ξέρει αν πρέπει να μείνει ή να φύγει, με την πλάτη κολλημένη στον τοίχο. Προσπαθούμε να αποφύγουμε το βλέμμα του. Πώς συμπεριφέρεται κανείς σε κάποιον που ίσως αποδειχθεί ότι ευθύνεται για τον θάνατο 57 ανθρώπων; Χαμογελά από ευγένεια; Τον αγνοεί; Του επιτίθεται όπως ο συγγενής; Είναι ο μόνος κατηγορούμενος που βλέπουμε εκείνη τη στιγμή. Οι υπόλοιποι έχουν μείνει εκτός, κατόπιν σύστασης των συνηγόρων τους.
08.44: Πάρα πολλοί συγγενείς στέκονται όρθιοι. Η αίθουσα είναι ασφυκτικά γεμάτη. Αρχίζουμε να υπολογίζουμε. Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, η αίθουσα χωράει 450 άτομα. Εάν μόνο οι δικηγόροι είναι 250, υπάρχει πρόβλημα. Μένουν άλλες 200 θέσεις – και μόνο η λίστα μαρτύρων, στην οποία περιλαμβάνονται συγγενείς θυμάτων, επιζώντες, εμπειρογνώμονες και στελέχη του σιδηροδρόμου, έχει 352 ονόματα. Ολοι πρέπει να είναι παρόντες την πρώτη μέρα. Πού θα καθίσουν;
08.56: Από τις πρώτες σειρές κάποιοι συγγενείς αρχίζουν να φωνάζουν: «Σεβαστείτε μας! Τρία χρόνια περιμένουμε! Να αραιώσουν οι παρατηρητές! Οι γονείς και οι υπόλοιποι συγγενείς που έχασαν ανθρώπους οφείλουν να είναι εδώ μέσα σήμερα! Αυτό που γίνεται εδώ είναι απαράδεκτο!».
Κοιταζόμαστε. Δεν είμαστε πολλοί – αλλά πιάνουμε πολύτιμες θέσεις.
«Εχετε δίκιο» λέει η Ιωάννα Μάνδρου αρκετά δυνατά για να ακουστεί. Σεβασμός πρώτα από όλα στους συγγενείς. Σηκωνόμαστε και στεκόμαστε και εμείς όρθιοι, στον τοίχο, δίπλα στην πόρτα.
09.01: Το προεδρείο ανεβαίνει στην έδρα στην ώρα του. Δείγμα ότι θα επιχειρήσει να είναι τυπικό. Ολοι, πρόεδρος, εφέτες και εισαγγελέας, φορούν γκρι ή μαύρο σακάκι. Η ατμόσφαιρα είναι τεταμένη, αλλά υπάρχει και προσμονή. Πώς θα είναι η πρόεδρος που κληρώθηκε να δικάσει μία δίκη που για πολλούς θα κριθεί το κύρος της ελληνικής Δικαιοσύνης; Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη Γεωργία Στεφανίδου, πέρα από το ότι μετατέθηκε πριν από έναν χρόνο στη Λάρισα από τη Θεσσαλονίκη και ότι έχει υπηρετήσει από τη Θράκη μέχρι την Πάτρα. Πώς θα διευθύνει τη διαδικασία; Θα μπορέσει να επιβάλει την τάξη; Η αίθουσα, πάντως, δεν μοιάζει με δικαστήριο, αλλά με φοιτητικό αμφιθέατρο. Ξεκινά με τα τυπικά. Απαγορεύονται οι φωτογραφίες και η ηχογράφηση. Από εκεί που είμαστε δεν μπορούμε να την ακούσουμε καθαρά· ακούγονται όμως οι δικηγόροι που εναντιώνονται.
«Δεν μπορείτε να διώξετε τους δημοσιογράφους. Γιατί δεν θέλετε δημοσιότητα;».
Πρόεδρος: «Δεν αποβάλλω τους δημοσιογράφους! Τους λέω να πάνε στην άλλη αίθουσα!».
Δεν έχουν περάσει ούτε τρία λεπτά και αναγκάζεται να φωνάξει για να ακουστεί. Ανακοινώνει διακοπή 15 λεπτών. Η συνεδρίαση δεν έχει ακόμη αρχίσει – και ήδη δεν λειτουργεί. Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι μένουμε στις θέσεις μας. Η διπλανή αίθουσα είναι και αυτή γεμάτη και δεν υπάρχει καλή ακουστική.
09.47: Οι δικαστές επιστρέφουν στην έδρα.
Εξακολουθεί να επικρατεί πανδαιμόνιο. Φωνές, χειρονομίες, άνθρωποι όρθιοι παντού.
Πρόεδρος: «Το δικαστήριο ζητεί συγγνώμη. Είναι πρωτόγνωρα όλα αυτά για εμάς».
Δικηγόροι πλησιάζουν την έδρα. Προβάλλουν ενστάσεις για την καταλληλότητα της αίθουσας. Πολλοί παίρνουν τον λόγο και λένε περίπου το ίδιο:
«Πάνω από 100 συνάδελφοι είμαστε όρθιοι… Είναι αδιανόητο, σε τέτοιες συνθήκες, να γίνει μια ιστορική δίκη. Δεν μπορούμε να ασκήσουμε τα καθήκοντα μας».
Ανάμεσά τους και ο πρόεδρος της Ολομέλειας των Δικηγορικών Συλλόγων Ανδρέας Κουτσόλαμπρος και η πιο αναγνωρίσιμη φωνή, της Ζωής Κωνσταντοπούλου, που, με τα δεδομένα, είναι το μικρότερο από τα προβλήματα του δικαστηρίου εκείνη την ώρα.
10.07: Πρόεδρος: «Εχω ακούσει όλους. Θα διακόψουμε για λίγο».
Τώρα αντιδρούν και οι συγγενείς:
«Τρία χρόνια περιμέναμε. Συνεχίζετε να μας κοροϊδεύετε».
Η αίθουσα ξεσπά σε χειροκροτήματα και μέσα σε αυτά ακούγεται ξανά η φωνή της Ζωής Κωνσταντοπούλου:
«Είμαστε εδώ πάρα πολλοί συνήγοροι. Και ήρθαμε εδώ…».
Συγγενείς τη διακόπτουν:
«Δεν μας σέβεστε ούτε εσείς, κυρία Κωνσταντοπούλου. Επαναλαμβάνετε ό,τι είπαν οι άλλοι».
Η πρόεδρος διακόπτει ξανά. Δεν καταφέρνει να προχωρήσει.
Μέχρι την οριστική διακοπή, στις 13.26, διακόπτει άλλες τρεις φορές: στις 11.24, στις 12.12 και στις 12.22.
Κάθε φορά οι ενστάσεις των δικηγόρων εντείνονται:
Επικαλούνται το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Εισηγούνται αποχή. Θέτουν ζήτημα ασφάλειας. Απαιτούν να δουν πιστοποιητικό πυρασφάλειας. Στο τέλος απειλούν να καλέσουν το «100».
Ολη αυτή την ώρα η πρόεδρος προσπαθεί να εκφωνήσει τα ονόματα των κατηγορουμένων για να αρχίσει τη διαδικασία.
Καταφέρνει να φθάσει μόνο μέχρι το πέμπτο και αναγκάζεται να σταματήσει από τις διαμαρτυρίες και την αναταραχή.
Τότε η Μαρία Καρυστιανού περνά μπροστά από το κιγκλίδωμα – κάτι που, φυσικά, δεν προβλέπεται.
«Εχετε ξαναδικάσει σε τέτοιες συνθήκες;» ρωτά την πρόεδρο. Κάτω από την έδρα επικρατεί συνωστισμός· δικηγόροι διαγκωνίζονται για να μιλήσουν. Και κάποιοι από εμάς έχουμε πλησιάσει για να ακούμε καλύτερα.
Η πρόεδρος ρίχνει μια στιγμιαία ματιά στην Καρυστιανού και μετά ξανά στους δικηγόρους μπροστά της.
«Δεν έχει ξαναϋπάρξει τέτοια δίκη» απαντά τελικά. Και διακόπτει για τελευταία φορά τη συνεδρίαση.
Στην αίθουσα, οι περισσότεροι παραμένουμε όρθιοι. Δεν είναι σαφές ποιοι είναι κατηγορούμενοι, ποιοι δικηγόροι, ποιοι θεατές. Για λίγα λεπτά, δεν είναι σαφές ούτε αν αυτό είναι δικαστήριο.
