Κάποτε ο Ιούνιος ήταν o τέλειος καλοκαιρινός μήνας. Στη Νότια Ευρώπη ήπιες θερμοκρασίες, δροσερή θάλασσα, βράδια στα… τραπεζάκια έξω ακόμη και με ζακετάκι – στη δε Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, ενίοτε και με… μπουφάν. Κάποτε. Διότι ο Ιούνιος που μόλις τελείωσε «έψησε» τη Γηραιά Ηπειρο δίνοντας τη θέση του σε έναν Ιούλιο που μπήκε και εκείνος «καυτός» με το καλημέρα (να μην ξεχνάμε μάλιστα ότι ο τωρινός είναι ο δεύτερος ευρωπαϊκός καύσωνας εφέτος – στα τέλη Μαΐου η Δυτική και η Κεντρική Ευρώπη είχαν… ξανακαεί). Θερμοκρασίες-ρεκόρ σε χώρες που δεν είχαν φανταστεί τι σημαίνουν 40 και άνω βαθμοί Κελσίου, χιλιάδες νεκροί, κατάμεστα νοσοκομεία ήταν ο απολογισμός του πρώτου θερινού μήνα του 2026. Και το ερώτημα είναι αμείλικτο: αυτή θα είναι πλέον η νέα ευρωπαϊκή κανονικότητα;
Από το «μια φορά κάθε γενιά» σχεδόν σε ετήσια βάση
Η πρόσφατη ανάρτηση στο Χ του γενικού διευθυντή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) δρος Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους δεν αφήνει και πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Οπως έγραψε, πάνω από 1.300 πλεονάζοντες θάνατοι οι οποίοι κατεγράφησαν μέσα σε μόλις μία εβδομάδα στη Γηραιά Ηπειρο συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.
Εκτακτη σύσκεψη στον ΠΟΥ
«Εξαιτίας της κλιματικής κρίσης και της υπερθέρμανσης του πλανήτη, το φαινόμενο του καύσωνα που συνέβαινε μια φορά κάθε γενιά σημειώνεται πλέον σχεδόν σε ετήσια βάση. Είχαμε προειδοποιηθεί». Και επειδή οι προειδοποιήσεις δε φαίνεται να έπιασαν τόπο, όπως επιβεβαιώνει η «πύρινη» ευρωπαϊκή πραγματικότητα, ο ΠΟΥ συγκαλεί σήμερα Δευτέρα έκτακτη σύσκεψη με αντικείμενο το ακραίο κύμα καύσωνα που πλήττει την Ευρώπη και τη λήψη μέτρων που θα ενισχύσουν την ετοιμότητα των ευρωπαϊκών χωρών απέναντι σε αντίστοιχα φαινόμενα στο μέλλον.
Στο πόσο μακρινό μέλλον; ρωτήσαμε έγκριτους ειδικούς που παρακολουθούν την πορεία του κλίματος στην Ευρώπη. Και οι απαντήσεις που πήραμε ήλθαν να ενισχύσουν την πρότερη απαισιοδοξία.
«Οι καύσωνες ήρθαν για να μείνουν»
Οπως ανέφερε η δρ Σαμάνθα Μπέρτζες, υποδιευθύντρια της Υπηρεσίας Copernicus για την Κλιματική Κρίση στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προβλέψεων στο Ηνωμένο Βασίλειο, «οι καύσωνες ήρθαν για να μείνουν, μέχρις ότου κλείσουμε τον “διακόπτη” των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Είναι πλέον πιο συχνοί, πιο έντονοι και με μεγαλύτερη διάρκεια». Και ο καθηγητής στο Ινστιτούτο για την Ατμόσφαιρα και το Κλίμα του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Τεχνολογίας (ΕΤΗ) στη Ζυρίχη, δρ Ερικ Φίσερ, σημείωσε ότι «οι καιρικές συνθήκες που συνήθως εμφανίζονταν τον Αύγουστο μετατίθενται πλέον τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, ακόμη και τον Μάιο σε κάποιες περιπτώσεις. Τα καλοκαίρια γίνονται πιο μακρά και μαζί τους πιο μακριά γίνεται και η έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού στη ζέστη».
Η δρ Μπέρτζες διευκρίνισε πάντως ότι «ο τελευταίος καύσωνας που έπληξε την Ευρώπη ήταν ένα σπάνιο γεγονός, υπό την έννοια του ότι ανάλυση του διεθνούς οργανισμού μελέτης των ακραίων καιρικών φαινομένων World Weather Attribution τον κατηγοριοποίησε ως τον πιο ακραίο καύσωνα που έχει καταγραφεί ποτέ στη Γηραιά Ηπειρο. Ωστόσο τέτοιοι ακραίοι καύσωνες θα συνεχίσουν να εμφανίζονται όσο συνεχίζεται η κλιματική κρίση».
Την ίδια άποψη εξέφρασε και η δρ Κλερ Μπαρνς, ερευνήτρια στα ακραία καιρικά φαινόμενα και την κλιματική κρίση στο Imperial College του Λονδίνου. «Καύσωνες εμφανίζονταν πάντα στο πλαίσιο των φυσικών μεταβολών του καιρού. Ωστόσο η κλιματική κρίση εντείνει τις θερμοκρασίες που βιώνουμε και μετατρέπει τους καύσωνες σε επικίνδυνα καυτούς. Βλέπουμε πλέον θερμοκρασίες που θα ήταν αδιανόητες για την Ευρώπη πριν από μόνο λίγες δεκαετίες και καθώς ο κόσμος μας συνεχίζει να θερμαίνεται θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε ακόμη πιο ακραίες θερμοκρασίες».
Πού οφείλονταν λοιπόν αυτές οι αδιανόητα υψηλές θερμοκρασίες του τελευταίου διαστήματος στην Ευρώπη;
Οπως μας εξήγησαν οι ειδήμονες, αποτέλεσαν έναν συνδυασμό επιπέδων-ρεκόρ στις συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα με ένα μετεωρολογικό φαινόμενο που οδήγησε καυτό ξηρό αέρα από τη Βόρεια Αφρική στην Ευρώπη και τον παγίδευσε εκεί για παρατεταμένο χρονικό διάστημα.
Ονομάζεται Ωμέγα εμποδιστής και πρόκειται για μια μετεωρολογική διάταξη που μοιάζει με το ελληνικό Ω, εξ ου και το όνομά του. Ουσιαστικά δύο χαμηλά βαρομετρικά στα πλάγια εγκλωβίζουν στη μέση ένα σύστημα υψηλής πίεσης, παρατείνοντας τις καιρικές συνθήκες στο σημείο που έχει δημιουργηθεί ο «θερμός θόλος». «Αυτό το μοτίβο είναι πολύ χαρακτηριστικό των καυσώνων στην Ευρώπη» σχολίασε ο δρ Φίσερ.
Ο καταλυτικός ρόλος της κλιματικής κρίσης
Σε αυτή τη διάρκεια και την ένταση του καύσωνα όμως «(παρα)έβαλε το χεράκι» της και η κλιματική κρίση. Η δρ Μπαρνς τόνισε πως «η ανθρωπογενής αλλαγή του κλίματος οδηγεί σε εμφάνιση καυσώνων στους οποίους οι θερμοκρασίες είναι πιο υψηλές από ό,τι θα ήταν σε έναν κόσμο χωρίς υπερθέρμανση του πλανήτη εξαιτίας της ανθρώπινης παρέμβασης.
Υπάρχουν επίσης στοιχεία που δείχνουν πως ο αριθμός των φαινομένων εμποδισμού, όπως αυτό που οδήγησε στον τωρινό καύσωνα, έχει αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες – γεγονός που μεταφράζεται σε πιο συχνούς αλλά και πιο επικίνδυνους καύσωνες».
Μπορεί αυτή η «πύρινη» τάση να σταματήσει πριν… τσουρουφλιστούμε; Οπως απάντησε η δρ Μπαρνς «το ευτυχές είναι ότι ξέρουμε καλά τι πρέπει να κάνουμε: πρέπει να φθάσουμε σε μηδενικές καθαρές εκπομπές άνθρακα – να φθάσουμε δηλαδή σε ένα επίπεδο που οι εκπομπές άνθρακα θα αντισταθμίζονται από προγράμματα απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Είναι επίσης ευτυχές το ότι διαθέτουμε την τεχνολογία ώστε να κάνουμε τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και προς ένα βιώσιμο μέλλον – αυτό που χρειάζεται λοιπόν είναι να τα κάνουμε όλα αυτά πράξη για την ευτυχία του πλανήτη και των κατοίκων του».
