Ο Ιππαρχος βρισκόταν έτη φωτός μπροστά από την εποχή του. Πριν από περίπου 2.150 χρόνια ο πατέρας της αστρονομίας υπολόγισε την ταλάντωση του άξονα της Γης, επινόησε μια κλίμακα για τη φωτεινότητα των άστρων και δημιούργησε τον πρώτο αστρικό κατάλογο, ο οποίος όμως χάθηκε τους αιώνες που ακολούθησαν.
Τώρα, ένα μέρος του χαμένου έργου έρχεται και πάλι στο φως: χάρη σε ένα είδος ακτινογραφίας υψηλής τεχνολογίας, διεθνής ομάδα ερευνητών διάβασε αποσπάσματα του καταλόγου σε ένα μεσαιωνικό «παλίμψηστο», δηλαδή περγαμηνές που είχαν σβηστεί για να γραφτούν πάνω τους νέα κείμενα.
Το παλίμψηστο είχε δημιουργηθεί στο μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης του Σινά γύρω στον 5ο ή 6ο μ.Χ αιώνα. Ορισμένες σελίδες εκτιμάται ότι σβήστηκαν και ξαναγράφτηκαν έως και έξι φορές στα 200 χρόνια που ακολούθησαν. Στη σημερινή του μορφή, το χειρόγραφο ονομάζεται «Codex Climaci Rescriptus» και περιέχει μια συριακή μετάφραση των έργων του Αγίου Ιωάννη της Κλίμακος, μοναχού του 6ου-7ου αιώνα.
Η νέα μελέτη εξέτασε το παλίμψηστο με το σύγχροτρο του Εθνικού Εργαστηρίου Επιταχυντή SLAC στην Καλιφόρνια. Πρόκειται για έναν κυκλικό σωλήνα που επιταχύνει ηλεκτρόνια σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός. Καθώς τα ηλεκτρόνια αλλάζουν συνεχώς κατεύθυνση στην κυκλική διαδρομή, εκπέμπουν ακτίνες Χ που μπορούν να απεικονίσουν με λεπτομέρεια την εσωτερική δομή αντικειμένων.
Το σύγχροτρο μπόρεσε να διακρίνει το κρυμμένο κείμενο επειδή το μελάνι είχε αφήσει αποθέσεις ασβεστίου, σε αντίθεση με τα νεότερα κείμενα της περγαμηνής που περιείχαν περισσότερο σίδηρο. Ρυθμίζοντας κατάλληλα το όργανο, οι ερευνητές μπόρεσαν να εστιάσουν στο σβησμένο κείμενο.
Οι πρώτες γραμμές, στις οποίες εμφανίζεται η λέξη «Υδροχόος» και περιγραφές των λαμπερών άστρων του αστερισμού, αποκαλύφθηκαν τον περασμένο μήνα και η προσπάθεια συνεχίζεται, ανέφερε η γαλλο-βρετανική ερευνητική ομάδα. Τα αποσπάσματα που έχουν διαβαστεί μέχρι στιγμής υποδεικνύουν ότι, σε αντίθεση με όσα έχουν υποστηρίξει ορισμένοι αρχαιολόγοι, τα έργα του ρωμαίου αστρονόμου Κλαύδιου Πτολεμαίου (100-170 μ.Χ) ήταν πρωτότυπα και δεν αντέγραφαν απλά τα ευρήματα του Ιππαρχου.
Η εικόνα θα γίνει πιο σαφής όταν ολοκληρωθεί το έργο της αποκρυπτογράφησης, οπότε οι αστρονόμοι θα μελετήσουν τις αστρικές συντεταγμένες για να αναδημιουργήσουν τον ουρανό του Ιππαρχου.
Μεταξύ άλλων, τα ευρήματα θα επιτρέψουν στους αρχαιολόγους να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν την κρατούσα θεωρία για την υδρόγειο του «Ατλαντα των Φαρνέζε», ενός ρωμαϊκού αγάλματος του 2ου αιώνα που φυλάσσεται στη Νάπολι, το οποίο φέρεται να απεικονίζει αστερισμούς από τον κατάλογο του αρχαίου αστρονόμου.
