Σε έναν κόσμο που μοιάζει να γίνεται ολοένα και πιο πολεμοχαρής, τείνουμε να ξεχνούμε ότι οι πόλεμοι δεν είναι οι μόνες ανθρώπινες ενέργειες που οδηγούν σε μαζικές απώλειες ζωών.
Περισσότερο θανατηφόρες από τις πολεμικές συρράξεις αποδεικνύονται οι οικονομικές κυρώσεις, σύμφωνα με μια σειρά μελετών που δημοσιεύθηκαν στα τέλη του 2025 σε ειδικό τεύχος του κορυφαίου ιατρικού περιοδικού «The Lancet».
Είναι χαρακτηριστικό ότι σε μισό αιώνα – από το 1971 έως το 2021 – οι οικονομικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ, την ΕΕ ή τον ΟΗΕ συσχετίστηκαν με 564.258 θανάτους ετησίως, ενώ για την ίδια χρονική περίοδο ο ετήσιος αριθμός των θυμάτων πολέμου ανήλθε στις 106.000!
Οι κυρώσεις ορίζονται ως ενέργειες που επιβάλλονται από κράτη ή διεθνείς οργανισμούς σε άλλα κράτη με στόχο να επηρεάσουν τη συμπεριφορά τους. Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά οι οικονομικές κυρώσεις – ως μέσο εξωτερικής καταναγκαστικής διπλωματίας – εμφανίζουν αυξητική τάση.
Σύμφωνα με στοιχεία από τη Βάση Δεδομένων Παγκόσμιων Κυρώσεων, κατά την περίοδο 2010-22 το 25% όλων των χωρών υπόκεινταν σε κάποιο είδος κυρώσεων. Αντιθέτως, στη δεκαετία του 1960 το ποσοστό ανερχόταν κατά μέσο όρο στο 8%.
Οι μελετητές αποδίδουν την παρατηρούμενη αύξηση στην αύξηση των κυρώσεων που έχουν ως φερόμενο στόχο τον τερματισμό πολέμων, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή την προώθηση της δημοκρατίας.
Παρά τις επικαλούμενες αγαθές προθέσεις για την επιβολή τους, οι ίδιες οι κυρώσεις έχουν ολέθριες συνέπειες καθώς επιδρούν άμεσα στην υγεία των πληθυσμών. Εχοντας αναλύσει και συσχετίσει τα ποσοστά θνησιμότητας ανά ηλικία με γεγονότα κυρώσεων για 152 χώρες μεταξύ 1971 και 2021, οι επιστήμονες που υπογράφουν σχετική μελέτη στο «Lancet» σημειώνουν: «Ολες οι οικονομικές κυρώσεις λειτουργούν τελικά ως κυρώσεις στην υγεία.
Μέσω των άμεσων επιπτώσεών τους στην πρόσβαση σε ιατρικά προϊόντα, στην παροχή υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης και στην ψυχική υγεία των πολιτών, καθώς και των έμμεσων επιπτώσεών τους σε καθοριστικούς παράγοντες υγείας, όπως η επισιτιστική ασφάλεια και η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη, οι κυρώσεις αναπόφευκτα ή ακόμη και σκόπιμα υπονομεύουν το δικαίωμα των ανθρώπων στην υγεία».
Οπως θα ήταν αναμενόμενο, οι επιπτώσεις των κυρώσεων στην υγεία πλήττουν περισσότερο τα μικρά παιδιά, τις γυναίκες (αυξάνοντας τα ποσοστά βρεφικής και μητρικής θνησιμότητας), αλλά και τους ηλικιωμένους άνδρες και γυναίκες καθώς και τους περιθωριοποιημένους πληθυσμούς.
Με δεδομένο ότι το ποσοστό επιτυχίας των κυρώσεων – ως προς την επίτευξη του δηλωμένου στόχου – διαχρονικά δεν ξεπερνά το 30%, ενώ ο αντίκτυπός τους στην υγεία είναι σημαντικός και «θρέφει» τις ανισότητες, οι μελετητές συνιστούν σε εκείνους που τις επιβάλλουν «να σταθμίσουν εάν το κόστος τους για την υγεία αποτελεί όντως δικαιολογημένο συμβιβασμό». Ας ελπίσουμε ότι θα εισακουσθούν…
