Ενα βράδυ, από εκείνα που ανοίγεις την τηλεόραση περισσότερο από συνήθεια, έπεσα πάνω στο φιλμ «Au hasard Balthazar» του Ρομπέρ Μπρεσόν που έπαιζε ο σταθμός της Βουλής. Ωρα προχωρημένη, σε ένα περιβάλλον που συνδέεται με κοινοβουλευτισμό, επιχειρήματα, αντιπαραθέσεις. Και ξαφνικά, στη θέση τους, ένας γαϊδαράκος που κινείται μέσα στο κάδρο. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι η τύχη (l’ hazard) είχε αποφασίσει να κάνει κριτική κινηματογράφου.
Η ταινία ξεκινά με τη γέννηση και τη βάπτιση του Μπαλταζάρ. Από εκεί και πέρα, η ζωή του οργανώνεται ως διαδοχή ιδιοκτησιών. Χέρια που τον κρατούν. Χέρια που τον φορτώνουν. Χέρια που τον οδηγούν. Κάθε αλλαγή ιδιοκτήτη ισοδυναμεί με αλλαγή κόσμου. Ο Μπαλταζάρ γίνεται μάρτυρας χαρακτήρων, επιθυμιών, εξουσιών. Δεν μιλά. Κινείται. Αντέχει. Κανένα «βλέμμα» του δεν είναι αντίδραση. Παράλληλα ξετυλίγεται η ιστορία της Μαρί. Μεγαλώνει, ερωτεύεται, μπερδεύεται, επιστρέφει. Η διαδρομή της συνομιλεί με τη διαδρομή του ζώου χωρίς να συγχωνεύεται μαζί της. Ο Μπρεσόν τις αφήνει να τρέχουν δίπλα δίπλα σαν δύο ζωές που μοιράζονται τον ίδιο αέρα. Εκεί βρίσκεται και η οξυδέρκεια της ταινίας: ο άνθρωπος και το ζώο κρίνονται από τον ίδιο κόσμο, με τα ίδια μέτρα, από την ίδια καθημερινή σκληρότητα.
Βλέποντας την ταινία έτσι, τυχαία, η εμπειρία πολλαπλασιάζεται. Το έργο σχολιάζει (χωρίς λόγια, κυρίως) το πώς λειτουργεί η εξουσία στην πιο στοιχειώδη της μορφή. Ποιος κουβαλά και ποιος φορτώνει. Ποιος αντέχει και ποιος αποφασίζει. Ο Μπαλταζάρ γίνεται ένα κινούμενο αρχείο συμπεριφορών. Η πλοκή προχωρά με καθαρότητα. Κάθε επεισόδιο προσθέτει ένα ακόμα ίχνος πάνω στο ίδιο σώμα. Δεν υπάρχει κορύφωση με την παραδοσιακή έννοια. Υπάρχει συσσώρευση εμπειρίας. Ο θεατής αρχίζει να διαβάζει τον κόσμο αλλιώς. Χωρίς εξηγήσεις, αλλά με επαναλήψεις.
Κι ύστερα έρχεται το τέλος. Ενα αδιανόητο φινάλε ανθολογίας που συγκεντρώνει όλη τη διαδρομή σε μια εικόνα που καρφώνεται στην καρδιά. Εκεί συνειδητοποιώ ότι αυτή η τυχαία συνάντησή μου μιας από τις 10 καλύτερες ταινίες από καταβολής κινηματογράφου μετατράπηκε σε εμπειρία ζωής. Πρέπει συγχαρούμε τους υπεύθυνους του τηλεοπτικού σταθμού της Βουλής για τη συγκεκριμένη επιλογή τους όπως και για άλλες αντίστοιχες, υψηλοτάτου επιπέδου.
Κλείνω την τηλεόραση πάμπλουτος. Εχω αγγίξει ένα ατόφιο διαμάντι, που λειτουργεί ως μέτρο σύγκρισης για ό,τι βλέπω μετά: ειδήσεις, συζητήσεις, πολιτικό λόγο, ακόμα και καθημερινές μικρές πράξεις. Ο Μπαλταζάρ με αναγκάζει να αναρωτηθώ ποια σώματα σηκώνουν το βάρος που δεν τους αναλογεί και ποια χέρια έχουν συνηθίσει να τοποθετούν πάνω τους φορτία χωρίς να νοιάζονται. Παρακαλώ, δείτε τη.
