Η ελληνική οικονομία καταγράφει υψηλότερους ρυθμούς μεγέθυνσης από την ευρωπαϊκή, ενώ παράλληλα η δημοσιονομική σταθερότητα έχει παγιωθεί και η γεωστρατηγική της θέση στο πεδίο της ενέργειας αναβαθμίζεται.
Οφείλει, ωστόσο, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της χαμηλής παραγωγικότητας, το οποίο σε συνδυασμό με τη δημογραφική γήρανση υπονομεύει τις αναπτυξιακές προοπτικές.
Παρά τη βελτίωση της παραγωγικότητας τα τελευταία έτη, η σημαντική απόκλιση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο διατηρείται, ενώ και η ίδια η Ευρώπη υστερεί σημαντικά σε σύγκριση με τις ΗΠΑ και την Κίνα. Οι τεκτονικές γεωπολιτικές αλλαγές σε πεδία όπως οι διεθνείς εμπορικές σχέσεις, η τεχνητή νοημοσύνη, η άμυνα, η ενέργεια και η διπλωματία τής ισχύος καθιστούν το ζήτημα της παραγωγικότητας απολύτως ζωτικό στον υπό ανάδειξη νέο κόσμο στρατηγικών ανταγωνισμών.
Η υποχώρηση των επενδύσεων την περασμένη δεκαετία σε επίπεδα χαμηλότερα των αποσβέσεων παγίου κεφαλαίου είχε ως αποτέλεσμα την εξασθένιση του αποθέματος του φυσικού κεφαλαίου της χώρας. Ο συντελεστής της εργασίας «συνεργαζόταν» με χαμηλότερης ποσότητας και ποιότητας κεφάλαιο καθώς ενσωματωνόταν ανεπαρκώς η νέα τεχνολογία. Παρά την ανάκαμψη της τελευταίας πενταετίας, οι επενδύσεις απέχουν σημαντικά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Επίσης, η παραγωγικότητα συμπιέζεται από τη συγκριτικά μεγαλύτερη συμμετοχή των πολύ μικρών επιχειρήσεων στην οικονομική δραστηριότητα της χώρας, ένα χαρακτηριστικό που δυσχεραίνει την επίτευξη οικονομιών κλίμακας και παράλληλα περιορίζει τη δυνατότητα τεχνολογικού εκσυγχρονισμού.
Στο νέο διεθνές περιβάλλον επιχειρηματικού και εμπορικού ανταγωνισμού η σημασία του υλικού κεφαλαίου – δηλαδή μηχανικού εξοπλισμού, γηπέδων, κτιριακών εγκαταστάσεων και υποδομών – παραμένει σημαντική αλλά ταυτόχρονα αναδύεται η ανάγκη ανάπτυξης του άυλου κεφαλαίου που σχετίζεται με την πρωτογενή και εφαρμοσμένη επιστημονική γνώση, την καινοτομική σκέψη, τη δημιουργία πατέντας, την υπολογιστική δυνατότητα και πληροφορία και την αξία του brand.
Η μετάβαση της παγκόσμιας οικονομίας σε αυτό το νέο υπόδειγμα υψηλής συμμετοχής του άυλου κεφαλαίου στις παραγωγικές διαδικασίες είναι ταχεία και αντανακλάται στη διαφορετική χρηματοοικονομική δομή των εταιρειών έντασης γνώσης έναντι των παραδοσιακών επιχειρήσεων έντασης φυσικού κεφαλαίου. Οι πρώτες απολαμβάνουν συγκριτικά υψηλότερες χρηματιστηριακές αξίες σε σχέση με τη λογιστική αξία των υλικών περιουσιακών τους στοιχείων. Το επενδυτικό κοινό δεν προσδοκά οι εταιρείες τεχνολογίας να εξασφαλίσουν τη μελλοντική κερδοφορία τους λόγω της κατοχής υλικών στοιχείων, αλλά εξαιτίας της δυνατότητάς τους να επενδύουν στην υψηλή ποιότητα ανθρώπινου κεφαλαίου, την έρευνα και ανάπτυξη και στα εκτεταμένα δίκτυα χρήσης.
Η αργή ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών από τις ελληνικές επιχειρήσεις συνδέεται με το χαμηλό ποσοστό των άυλων επενδύσεων στο ΑΕΠ, όχι μόνο λόγω της επενδυτικής άπνοιας της περασμένης δεκαετίας αλλά και εξαιτίας των περιορισμένων δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη. Το ποσοστό των ελληνικών επιχειρήσεων που χρησιμοποιεί προηγμένες ψηφιακές τεχνολογίες ή κάνει χρήση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) είναι μεταξύ των χαμηλότερων στην ΕΕ-27.
Σημειώνεται ότι οι χώρες των οποίων οι επιχειρήσεις εμφανίζουν τα υψηλότερα ποσοστά χρήσεων εφαρμογών ΤΝ, όπως η Φινλανδία, η Δανία και η Ολλανδία, καταγράφουν και τις υψηλότερες επιδόσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας. Οι άυλες επενδύσεις αλληλοεπιδρούν και ανατροφοδοτούνται από την ποιότητα του ανθρώπινου κεφαλαίου. Στην Ελλάδα, η ταυτόχρονη παρουσία υψηλών επιπέδων διαρθρωτικής ανεργίας και στενότητας προσωπικού υψηλής εξειδίκευσης αναδεικνύει την ανάγκη σύνδεσης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με τις νέες τεχνολογίες και τη διαμόρφωση μιας τολμηρής πολιτικής brain regain.
Ο κ. Παναγιώτης Καπόπουλος είναι Chief Economist της Alpha Bank.
